0 بررسی و نقد نظریه‌های «کلام جدید و نسبت آن با کلام قدیم» Examination and Criticism of "New Kalam" Approaches And It’s Relationship to "Traditional Kalam" https://jpht.ut.ac.ir/article_35494.html 10.22059/jpht.2013.35494 0 امروزه تعیین مرزهای علوم و مشخص کردن وزن دانش‌های نوپیدا،‌ به عنوان علم جدید یا ادامة همان علم سابق، امری ناگزیر است. در مورد کلام قدیم و کلام جدید و رابطه آنها با یکدیگر، دیدگاه‌های گوناگونی میان اندیشمندان معاصر مطرح شده است. از یک سو، برخی آنها را دو علم جداگانه با دو هویت معرفتی مستقل می‌دانند که در همه اضلاع-حتی در موضوع و غایت - متفاوت‌اند و در نتیجه، تفاوت ماهوی دارند و از سوی دیگر، بیشتر دانشوران تفاوتی ماهوی میان آن دو قائل نیستند و کلام جدید را دنباله کلام قدیم و مرحله کمالی و تحول‌یافته آن، در برخی یا تمام اضلاع معرفتی می‌دانند. این پژوهش،‌ با تأکید بر تفاوت میان کلام جدید و الاهیات جدید و خاستگاه متفاوت آن دو، با واکاوی و نقد رهیافت‌های کلام جدید، آنها را به شیوه‌ای علمی و منطقی بررسیده و کوشیده است نظریه‌ای را که در این بزنگاه به صواب نزدیک‌تر است بیابد. در نهایت، حاصل این کوشش، برگزیدن نظریه یکسان‌انگاری ماهویِ کلام جدید و کلام قدیم، با محوریت تجدد در برخی اضلاع معرفتی آن، بوده است. 1 Today, it is necessary to determine the frontiers of sciences and to specify the weight of new knowledges, as new science or continuation of the same former science. Scholars have different viewpoints about the relationship between "Traditional Kalam" and "New Kalam". On the one hand, some hold that they are separate sciences with two different natures that differ from each other in all sides, even subject and goal; and on the other hand, most Scholars believe that there is no difference in nature between them and they maintain that "New Kalam" is continuation of "Traditional Kalam" and it's Stage of perfection, in some or all sides. This essay emphasizes the difference between "New Kalam" and "New Theology" and different origin of them, as well as it examins and criticizes "New Kalam" approaches in a scientific and logical method and tries to reach a theory that is more close to right. Finally, the result of this effort is to selection the theory of the similarity between "New Kalam" and "Traditional Kalam" in nature, but renewal of "kalam" occurs in some sides. 5 34 محمد محمدرضایی Mohammad Mohammad-Rezai استاد گروه فلسفه پردیس فارابی، دانشگاه تهران ایران حسین حجت‌خواه Hossein Hojjatkhah دانشجوی دکتری کلام امامیه پردیس فارابی، دانشگاه تهران ایران کلام جدید کلام قدیم مسائل کلامی الهیات جدید دین‌شناسی

0 بررسی مسئله تعارض عقل و دین از نگاه ابن رشد و ملاصدرا The conflict between Faith and Reason from Averooes and Mūlla Sadra’s Viewpoint https://jpht.ut.ac.ir/article_35495.html 10.22059/jpht.2013.35495 0 این مقاله برآن است راهحل تعارض میان عقل و دین را از دیدگاه ابنرشد و ملاصدرا به دست دهد. در نگاه هر دو فیلسوف، هیچ تعارض واقعی میان عقل و دین وجود ندارد و برای رفع تعارض ظاهری تأویل به عنوان راهکار مطرح شده است. ابنرشد با تعیین اصول و مبانی برای تأویل و نتیجه حاصل از آن، یعنی همزیستی مسالمت‌آمیز مذاهب مختلف اسلامی و نیز عالمان دینی (فیلسوفان و متکلمان)، نظری جدید ارایه کرده است. ملاصدرا نیز با تاکید بر مبانی‌ای همچون «اصالت وجود و ذو مراتب بودن آن»، «حرکت جوهری»، و «اتحاد عاقل و معقول» ضرورت تأویل را به صورت کلی تبیین کرده است. پایه کار ابنرشد عقلگرایی است، در حالیکه ملاصدرا هم به روشهای فلسفی و هم به روشهای عرفانی توجه میکند. 1 This article is going to provide a solution for the issue of conflict between reason and faith from Mūlla Sadra and Averroes’s (Ibn Roshd) viewpoint. Both of them believe that there is no any real conflict between reason and faith; but a superficial one. So for solving this apparent conflict they appealed to interpretation and they find no way unless interpretation. With determining and counting off of principles for the interpretation and its result - i.e. peaceful coexistence of different religions and religious philosophers and theologians - Averroes has presented a new idea. On the other hand, Mūlla Sadra with emphasizing on the principles like: "Existentialism and hierarchical system of Being", "substantial motion", and "unification of wise and Reason with object", has explained the necessity of interpretation in general. The basis of Averroes’s works is a kind of Rationality, while Mūllah Sadra leans on philosophical and mystical issues. 35 57 سیدمرتضی حسینی شاهرودی Sayyed Morteza Hosseini Shahrood استاد گروه فلسفه وحکمت اسلامی دانشگاه فردوسی ایران n.s.tavakoli2@gmail.com تکتم مشهدی Taktom Mashhadi کارشناس ارشد فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی، پژوهشگر جهاد دانشگاهی واحد مشهد ایران عقل دین تعارض ملاصدرا ابن‌رشد

0 تحلیلی بر براهین تجربی علامه طباطبایی و الهیدانان قرن بیستم پیرامون اثبات خدا An analysis Concerning Allameh Tabatabayi and 20th Century Theologians' Empirical Reasoning about Existence of God https://jpht.ut.ac.ir/article_35496.html 10.22059/jpht.2013.35496 0 استدلال‌های تجربی، با مزایایی چون سادگی و قابل فهم بودن برای عموم، از جمله براهینی هستند که در کنار براهین عقلی و شهودی برای اثبات وجود خدا به کار گرفته شده‌اند. تحقیق حاضر به بررسی این نوع براهین نزد علامه طباطبایی و تفکر سده بیست مغرب زمین پرداخته و ضمن ارزیابی غنای هر یک، وجوه تمایز و اشتراک آنها را دنبال نموده است. برهان نظم، حدوث، و برهان مبتنی بر رویکرد تکاملی از براهین مشترک آنان، البته با تفاوت‌هایی در دامنه بحث‌، محسوب می‌شود. به علاوه، هر کدام دلایلی مخصوص به خود نیز داشته‌اند. در مسئله مصادیق تفاوت‌ها باید گفت برهان حدوث نزد غربیان تنها در معنای حدوث زمانی و صرفاً درباره عالم به کار رفته است، در حالی که علامه طباطبایی از حدوث علّی نیز در سه حوزه عالم، نفس، و اجسام بحث کرده است. خصلت انتزاعی فیزیک قرن بیستم و نیز برهان حرکت، به ترتیب از دلایل خاص مورد تمسک الهیات قرن بیستم و علامه بوده است. 1 Beside intellectual and intuitional proofs for the existence of God, there are "empirical proof" that are clearer and more conceivable for ordinary peoples. the present article is going to analyses Allameh Tabatabayi and the twenty century western scholar's empirical proofs for the existence of God.So moreover evaluating the values of both ones, we will explain their differences and similarities. "Design argument", "coming into existence" (hoduth) and the argument which is depend on "evolution theory", are considered as both Allameh and western thinkers' similarities; although both of them have special reasoning in this field. And about their differences we shall say that what Western philosophers understand from Hoduth argument, is only "coming into existence in time" (hoduth zamani), and merely uses about world, while what Allamah understand from it, is a "causality hoduth" in three different sphere of world, soul and bodies. "Motion proof" and abstract characteristics of Physics in twentieth century are known as Allameh and western scholars' special reasoning. 59 75 اعلی تورانی Aella Torani دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه الزهراء(س) ایران toran@alzahra.ac.ir منیر سلطان‌احمدی Monir Soltan Ahmadi کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه الزهراء(س) ایران وجود خدا استدلال تجربی علامه طباطبایی تفکر سده بیستم

0 حقیقت ایمان از دیدگاه عین‌القضات The Essence of Faith from Ein al-Quzat's Viewpoint https://jpht.ut.ac.ir/article_35497.html 10.22059/jpht.2013.35497 0 عینالقضات همدانی ایمان را امری مشکک و دارای مراتب شدت و ضعف میداند. از نظر وی، ایمان تصدیقِ دل است؛ تصدیقی که همراه با «عمل به دستورات شریعت» و «مهرورزی بر خلایق» باشد. نشانۀ پایینترین مرتبۀ ایمان اعمالی است که مطابق با امتثال اوامر و اجتناب از نواهی الهی باشد. اما بالاترین مرتبۀ آن، درکِ حقیقتِ «لا إله إلا الله» است. آدمی اگر به معرفتی دست یابد که مانند حضرت ابراهیم(ع) از خود بدر آید و عشق را تجربه کند، به حقیقتِ ایمان خواهد رسید. عین‌القضات در آثارِ خود تعبیراتی زیبا از حقیقت ایمان آورده است؛ تعبیراتی مانند عشق، لقاء الله، خودشناسی و درک وحدت وجود. مؤمن حقیقی با اینکه فانی در حق تعالی است، اما در جامعه زندگی کرده و با دیگر آدمیان تعامل دارد. این نکتۀ مهم را عینالقضات «اثبات بعد از محو» مینامد که نتیجۀ ایمان حقیقی است. 1 Ein al- Quzat believes that Faith has a hierarchical degree of weakness and Strength. From his viewpoint Faith is the subject of heart and verification, a verification with acting in accordance with the commands of religion (shariah) and for kindness to the others. In his view, the lowest degree of faith is obedience from religious commands and preventing from what he banned for human being; and the highest degree of faith is the knowledge of this reality that "there is no God but Allah". He believes that attaining to the essence of faith and an experience from love needs Abrahamian faith. In his works, Ein al-Quzat has Beautiful explanations from essence of faith and uses great notions like: love, meeting Lord, self-knowledge and unity of being. Although a true believer is absorbed into God, but he lives in society and Interacts with others. This important point that is conclusion of true faith, is called "Affirmation after obliteration". 77 103 مرتضی شجاری Morteza Shajari دانشیار دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز ایران mortezashajari@gmail.com ایمان حقیقی مراتب ایمان عشق وحدت وجود لقاء الله

0 تحلیل معرفت‌شناختی نظریه وحدت متعالی ادیان Epistemological Analysis for Theory of Supreme Unification of Religions https://jpht.ut.ac.ir/article_35498.html 10.22059/jpht.2013.35498 0 یکی از مسائل مهم در دین‌پژوهی تطبیقی و نیز در فلسفه‌ دین و الهیات جدید، مسئله نسبت میان ادیان است. از سویی تعدد و تنوع ادیان و از سوی دیگر جهانی‌شدنِ ناشی از دنیای متجدد، با افزایش توجه و نگاه پیروان ادیان به یکدیگر، دیدگاه‌هایی همچون حصرگرایی، کثرت‌گرایی و شمول‌گرایی را در باب نسبت ادیان به‌‌ بار آورده است. در این میان، فریتیوف شوان و دیگر سنت‌گرایان به نظریه‌ »وحدت متعالی ادیان» قائل‌اند. بنابر این دیدگاه، وحدتی حقیقی در ادیان وجود دارد که درونی و متعالی است. شوان با تأکید بر منشأ الهی دین و با تمایز نهادن میان ظاهر و باطنِ دین یا شریعت و طریقت، و با بهره‌مندی از مفاهیم و کلیدهای راهگشایی همچون مطلق و نسبی، در بینش و نگرشی مابعدالطبیعی، تنوع ادیان را ناشی از گوناگونی وحی‌ها، متناسب با ظرفیت‌ها و قابلیت‌های بشری می‌داند. از نظر او، کثرت صور قدسی مانع وحدت حقیقی ادیان در بالاترین مراتب وجود نیست و هرچند بیشتر انسان‌‌ها – که اهل ظاهرند، نمی‌‌توانند این وحدت بَرین را فهم کنند، عارفان اهل باطن، با شهود عقلانی و‌‌ تحقّق‌‌پذیری معنوی ناشی از تمییز مابعدالطبیعی و تمرکز بر حقایق عقلانی و معنوی، به دریافت وحدت درونی و متعالی ادیان نائل می‌‌شوند. 1 The idea of relation between religions is one of important subjects in comparative religion, philosophy of religion and new theology. In this respect, from one hand the theory of plurality and diversity of religions, and on the other hand globalization, which is one of outcomes of our modern world, has lead human beings on some new attitudes about relation of religions like: exclusivism, pluralism and inclusivism. Frithjof Schuon and other Traditionalists believe in ''The supreme Unity of Religions''. According to him there is a real unity between religions which is internal and supreme. with emphasizing on Divine origin of religion and distincting between form and substance of religion ( whether it is exoteric or esoteric), and with applying useful concepts and keys such as ''absolute and relative'' he concludes that diversity of religions is an effect of differentiations of inspirations and it's compatibility with human beings capacity. In his metaphysical view point, diversity of the sacrifice forms is not an obstacle for real unity of religions in highest degree of existence, and Although the majority of human beings, or at least advocates of exotericism cannot realize this supreme unity; but theosophies who have gnostic or esoteric thought, will realize the internal and supreme unity of religions through intellectual intuition and spiritual. 105 137 اکبر قربانی Akbar Ghorbani دانش‌آموخته دکتری کلام- فلسفه دین و مسائل کلامی جدید، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران ایران سعید بینای مطلق Saiid Binayeh Motlagh استادیار گروه فلسفه دانشگاه اصفهان ایران دین‌‌ شریعت و طریقت وحدت متعالی شهود عقلانی تمییز مابعدالطبیعی

0 تجرد نفس از نگاه عقل و دین در حکمت صدرایی Immateriality of Soul from Reason and Religion’s Viewpoint in Mūlla Sadra’s philosophy https://jpht.ut.ac.ir/article_35499.html 10.22059/jpht.2013.35499 0 عقل و وحی، بر پایه نگرش توحیدی، دو امر سازگار تلقی شده‌اند؛ زیرا هر دو از منبع واحد نشأت یافته‌اند که جامع تمام صفات کمال است. فلاسفه مسلمان با این باور عمیق در انطباق دست‌آوردهای عقلی با محتوای ناب شریعت حقیقی کوشش پایدار داشته‌اند. تجرد نفس از جمله مباحثی است که صدرالمتألهین در ایجاد سازگاری آن با دین به خصوص شریعت اسلام تلاش شایسته‌ و موثری انجام داده است. ایشان دلایل پیشینیان را یقین‌آور می‌خواند؛ چراکه هم با مبنای فلسفی وی نظیر «جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء بودن نفس» انطباق دارد و هم با آموزه‌های دینی سازگار است. تجرد و استقلال نفس با مهم‌ترین مسائل جهان‌بینی در ارتباط است. مباحث خداشناسی، نبوت، و به ویژه معاد ارتباط مستقیم با خودشناسی دارد. باور به جهان آخرت فقط با اثبات تجرد نفس و استقلال آن از بدن توجیه عقلانی خواهد داشت. البته در وجود استقلالی نفس قبل از بدن اختلافاتی وجود دارد که در این نوشتار مورد کنکاش قرار گرفته است. 1 According to the theistic view, revelation and reason are two consistent categories; because both of them have driven from the same root that is source of existence and all attributes of perfection. So moslem philosophers with appealing to this theistic issue have efforted to prove the consistency of reason’s outcomes with pure content of SHARIĀT. One of the greatest issues that Mullah_Sadra has tried to prove it’s consistency with religion, especially with Islamic Shariăt, is Immateriality of the soul. He believes that the former's arguments in this respect are certain; because they are in accord with both his philosophical foundations (like "corporeal in generation and spiritual in perpetuity"), and with religious doctrines (verses or narratives in realm of religion). Immateriality and independence of soul have relationship with the most important topics of world-view. The subject of Theism, prophecy and especially resurrection, have direct connection with self-realization. In so far as only with affirmation of immateriality and independence of the soul from body, belief in resurrection and gathering day will be plausible. Although there are controversies among philosopher about the idea of independence of soul from body. in this article we will set it forth for discussion. 139 162 عبدالعلی شُکر Abd al-Ali Shokr استادیار دانشگاه شیراز ایران عقل دین تجرد نفس استقلال نفس ملاصدرا

0 اتحاد عمل و عامل در اندیشه دینی The unification of praxis and agent in religious thought https://jpht.ut.ac.ir/article_35500.html 10.22059/jpht.2013.35500 0 نقش عمل (پراکسیس) انسان در ساختن وی سابقه دیرینه در اندیشه بشری داشته و در اندیشه اسلامی اصول فلسفی و تفسیری زیر نقشه راه اثبات آن است: اتحاد نفس و بدن (روح جسمانیه‏ الحدوث و روحانیه ‏البقاء)، ترکیب اتحادى قوه و فعل در نفس انسان، علم و عمل هم جوهرند و هم انسان‌ساز، عملکرد انسان نمودار شخصیت وی است، تجسُّم عمل یا تجسد عمل (أن العمل نفس الجزاء)، عمل از منظر قرآن دارای هویت باطنی است، و استمرار عمل در نسل آینده. این‌ موارد از جمله اصولی‌اند که بر مبنای آنها به بررسی تطبیقی موضوع پرداخته شده و در پایان نتایج بحث حسن ختام مقاله است. 1 As we know, it is emphasis at the history of the world that praxis has a basic role in human being's nurturing. in Islamic thought it is supported with some philosophical principles and interpretational ways. Some of this principles are as follow: "the unification if body and soul", "corporeality of body in its generation and its spirituality in perpetuity ", "unity of actuality and potentiality in human soul". In Islamic thought Knowledge and praxis are both substantial and human leader. Moreover human action in Islam is the sign of human personality and according to Quranic literature, action has an internal identity. 163 186 سیداسحاق حسینی کوهساری Sayed Eshaq Hosseini Kohsari استادیار پردیس فارابی دانشگاه تهران ایران فرضیه انفجار بزرگ امکان ماهوی امکان وجودی استفان هاوکینگ کیث وارد