0 نسبت صادر اول با مخلوقات عالم از منظر شیخ‌ اشراق با تأکید بر تناظر مفهوم فیزیکی و متافیزیکی نور The Relation of the First Emanation with the Creation of the Universe from Sheikh Eshraq’s Perspective with an Emphasis on the Correspondence of the Physical and Metaphysical Concepts of Light https://jpht.ut.ac.ir/article_64482.html 10.22059/jpht.2017.215376.1005396 0 بی‌تردید شیخ ‌اشراق بزرگ‌ترین حکیم نوری در عرصه و قلمرو اندیشۀ اسلامی است. درک عمیق او از حِکم نوری قرآن و نیز تکیه بر حکمت نوری ایران باستان، جریان نوافلاطونی و همچنین تأثیر از حکمة‌المشرقیینِ حکمای بلندمرتبه‌ای چون ابن‌سینا، نظام منسجم و بسیار فکورانه‌ای از نور در تاریخ حکمت و فلسفۀ اسلامی به‌جای گذاشت که نه پیش از او سابقه‌ای داشت و نه پس از او. در این مقاله با محوریت صادر اول در نظام فکری شیخ اشراق، نخست به بررسی تناظر میان نور در مفهوم فیزیکی خود با معنای متافیزیکی آن پرداخته‌ایم و سپس بیان و شرح ابعاد نسبت صادر اول با موجودات و مخلوقات عالم من‌جمله نسبت ربوبیت، حُبّی، معادی و مشکات در جهان‌بینی شیخ اشراق را هدف قرار داده‌ایم. مسئلۀ اصلی تحقیق کاهش فاصلۀ میان محسوس و معقول یا نور محسوس و نور معقول است. از همین رو سعی شده‌ است که بحث، از مفهوم فیزیکی نور آغاز شود و در حقیقت با شرح این معناست که در حکمت اشراقی ظاهر، مقابل باطن نیست. فیزیک در تقابل با متافیزیک نیست، بلکه آخرین سطح ظهور باطن یا امر متافیزیکی است. در نظام مراتب نوری شیخ اشراق، هستی، وجود واحدی است که گرچه در مراتب، سیر نزولی دارد، در این فرآیند هرگز حقیقت نوری خویش را از دست نمی‌دهد. 1 No doubt Sheikh Eshraq is the most prominent Illuminationist figure in the Islamic thought. Based on his deep understanding of the Qur'an and the light of wisdom of ancient Persia, as well as the influence of the Neo-Platonic philosophers Hihkmat al-Mashriqayn and big scholars such as Ibn Sina, he built a very coherent and profound system of light, left in the history of Islamic philosophy as his legacy which has no likeness neither before him nor after him. This article is focused on the First Emanation in Sheikh Eshraq’s intellectual system of Illumination, first studying the correspondence between the physical and metaphysical concepts of light. The main concern of the article is to bridge the gap between the sensible and the intelligible, or the sensible light and intelligible light. That is why he tried to begin his discussion with the physics of light. In fact, this is to mean that the inward is not the opposite of the outward in the Illuminationist Wisdom. Physics is not at odds with the metaphysics but is the last level wherethe metaphysical reality or the inward appears. 443 463 علی حقّی Ali Haghi دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد ایران عباس جوارشکیان Abbas Javarashkian دانشیار دانشگاه فردوسی مشهد ایران javareshki@um.ac.ir حسین بلخاری قهی Hossein Bolkhari Ghehi دانشجوی دکتری حکمت متعالیه دانشگاه فردوسی مشهد ایران kamalieh@yahoo.com شیخ اشراق صادر اول عقل نور نور اقرب نورالانوار قرآن مبین (1387). ترجمۀ الهی قمشه‌ای، مؤسسۀ فرهنگی المقربون، تهران: شمارۀ ثبت 14014.##انصاری، محمدباقر (1384). خطابۀ غدیر، تهران: انتشارات تک.##سهروردی، شهاب‌الدین یحیی (1372). مجموعۀ مصنفات شیخ ‌اشراق، جلد 2، بخش حکمه‌الاشراق، مصحح نجفقلی حبیبی، تهران: نشر پژوهشگاه.##_________ (1358). انواریه، ترجمه و شرح محمد شریف نظام‌الدین احمدبن الهروی، تهران: امیرکبیر.##_________ (1383). شرح اعتقادالحکماء از سهروردی، به کوشش فریدالدین رادمهر، تهران: نشرو پژوهش‌فرزان روز.##_________ (1379). هیاکل النور، شرح فارسی عهد آلب‌مظفر، تصحیح محمد کریم زنجانی اصل، تهران: نشر نقطه.##_________ (1382). لغت موران، تهران: انتشارات مولی.##_________ (1358). حکمه‌الاشراق، شرح هروی، تهران: امیرکبیر.##کربن، هانری (1382). روابطِ حکمت اشراق و فلسفۀ ایران باستان، گزارش احمد فردید و عبدالحمید گلشن، تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران.##_________ (1384). بن‌مایه‌های آیین زرتشت در اندیشه‌های سهروردی، ترجمۀ محمود بهفروزی، تهران: جامی.##_________ (1374). چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی اسلام ایرانی، تحقیق و ترجمه بر پایۀ متن فرانسوی دکتر انشاءالله رحمتی.##یثربی، یحیی (1386). حکمت اشراق سهروردی، چ دوم، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب، مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه.##

0 نگاهی بر مفهوم جدید ارادۀ نیک کانت A New View on the Kantian Concept of the Good Will https://jpht.ut.ac.ir/article_64483.html 10.22059/jpht.2017.202337.1005344 0 در نوشتار حاضر مفهوم جدید ارادۀ نیک کانت بررسی می‌شود؛ مفهومی که حاصل تأمل در نظریۀ شر ریشه‌ای اوست. بر اساس نظر کانت، تمامی انسان‌ها به‌دلیل وجود تمایل به شر در نهادشان شرورند. انسان‌ها اگرچه موجوداتی عاقل محسوب می‌شوند، در عین حال به‌دلیل ماهیت محسوسشان محدود هم هستند و این محدودیت آنها موجب می‌شود انگیزه‌های حسی خود را بر قانون اخلاقی ترجیح دهند. از نظر کانت این همان امری است که سبب تولد شر در جهان می‌شود. اما سؤال این است که آیا انسان می‌تواند بر تمایل به شر عجین‌شده با ماهیتش فائق آید؟ آیا او می‌تواند با وجود تمایل به شری که در نهاد او قرار دارد، به کمال اخلاقی دست یابد؟ کانت بر این باور است که غلبه بر شر به‌تنهایی در توان انسان نیست و او به این منظور نیازمند همیاری خداوند خواهد بود. اما برای اینکه استحقاق دریافت این موهبت الهی را داشته باشد، خود نیز باید زمینۀ دریافت آن را آماده کند. او باید تحولی درونی را در خود ایجاد کند، این تحول به شکل‌گیری ارادۀ نیک در نزد انسان می‌انجامد، ارادۀ نیکی که واکنشی است در برابر شر ریشه‌ای. شکل‌گیری چنین ارادۀ نیکی از دلایل کانت برای اثبات وجود خدا هم محسوب می‌شود؛ زیرا تا خدایی نباشد که انسان را در دستیابی به چنین اراده‌ای کمک کند، انسان خود هرگز نمی‌تواند به‌تنهایی چنین اراده‌ای داشته باشد. 1 In this article a new concept of Kant’s good will is considered, a concept that is the outcome of reflection on his theory of radical evil. According to Kant, all human beings are evil because of the propensity to evil in them. Although human beings are intelligent creatures, but because of their sensible nature, are limited and these limits make them prefer sensuous incentives over the moral law and lead to evil. This way Kant place the birth of evil in the world. But here the question is whether a person can overcome the propensity to evil placed on the willingness. Can one, despite the propensity to evil, achieve moral perfection? Kant believes that human beings can’t overcome evil alone and to achieve that they need the assistance of God. But in order to receive the divine grace, one must get prepared for it. One must create revolution in oneself. This revolution leads to the formation of good will, but the good will that comes from revolution against radical evil and as reaction against it. The formation of such a will is one of Kant’s reasons for the existence of God, because if God did not exist, man could not be the owner of such a will. 465 486 محمدرضا عبدالله‌نژاد Mohammadreza Abdollahnejhad استاد گروه فلسفه، دانشگاه تبریز ایران mraphd@yahoo.com سمیه رفیقی Somayeh Rafigi دانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه تبریز ایران rafigiph@yahoo.com ارادۀ نیک انقلاب شر ریشه‌ای قانون اخلاقی موهبت الهی کانت، ایمانوئل (1388). دین در محدودۀ عقل تنها، ترجمۀ منوچهر صانعی دره‌بیدی: انتشارات نقش و نگار.##کورنر، اشتفان (1380). فلسفۀ کانت، ترجمۀ عزت‌الله فولادوند، تهران: خوارزمی.##Augustine, St (1961). “Confessions”, Trans by John O’Meara, Westminster, MD: The Newman Press## Fackenheim, Emil (1992). "Kant and Radical Evil", Immanuel Kant: critical Assessments vol.3.Ed.Ruth Chadwick. London : Routledge.259-273##Frierson, Patrick (2003). “Freedom and Anthropology in Kant’s Moral philosophy”, Cambridge: Cambridge UP##Kant, Immanuel (1997a). “Critique of Practical Reason”, Trans.Mary Gregor. Cambridge : Cambridge UP## (1997b). “Groundwork of the Metaphysics of Morals”, Trans. Mary Gregor. Cambridge : Cambridge UP## (1991). “the Metaphysics of Morals”, Trans by James.w. Eling ton. Indianapolis : Hacket publishing co## (1998). “Religion within the limits of Reason Alone”, Trans. Allen wood and Georg di Giovani. Cambridge : Cambridge UP## Guyer, Paul (2006), “Kant”, Routledge## Marina, Jacqueline (1997). “Kant on Grace: A Reply to His Critics”, in Religious Studies: 33, pp. 379- 400##Wilson, Holly (2006). “Kant’s pragmatic Anthropology : Its origin, meaning, and critical significance”, Albany : state university of New York press##Wood, Allen (1970). “Kant’s Moral Religion”, Ithaca and London: Cornell University Press##Alison, Henry (1990). “Kant`s Theory of Freedom”, Cambridge: Cambridge Up##

0 بررسی معرفت‌شناختی و روش‌شناختی حساب احتمال در اقتصاد اسلامی بر اساس حکمت متعالیه Epistemological and Methodological Study of Probability in the Islamic Economics Based on Sadra’s Philosophy https://jpht.ut.ac.ir/article_64484.html 10.22059/jpht.2017.227320.1005449 0 علم اقتصاد معاصر میان احتمال عینی و معرفت‌‌شناختی فرق گذاشته و از احتمال عینی در نظریه‌های اقتصادی استفادۀ فراوانی کرده است. اما در پی نقدهای ذهن‌گرایان بر احتمال عینی، جهت‌گیری استفاده از حساب احتمال در اقتصاد به‌سمت بیزگرایی و احتمال معرفت‌شناختی میل کرد. در این مقاله، با بررسی جایگاه حساب احتمال در بخش‌های مختلف علم اقتصاد، پیشنهاد می‌شود دانش اقتصاد اسلامی برای تبیین مبانی نظریه‌های اقتصادی از آرای حکمای اسلامی در این زمینه استفاده کند. حکمت متعالیه، احتمال عینی را نوعی از احتمال روان‌شناختی و تنها یقین و جزم منطقی را معتبر می‌داند. لذا احتمال همان توقع ذهنی است که هر چه قانون‌مند باشد، از احتمال روان‌شناختی خارج نمی‌شود. بر اساس نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی (ره)، احتمال روان‌شناختی با مراتب مختلف آن، موضوع احکام عقل عملی است و در برخی موارد در نبود علم منطقی، می‌توان از آن پیروی کرد. استفاده از این آرا، موجب تغییراتی در روش‌شناسی و معرفت‌شناسی اقتصاد اسلامی می‌شود. روش‌شناسی اقتصاد اسلامی از حساب احتمال به‌عنوان روش تأیید نظریات اقتصادی (در صورت نبود علم) استفاده می‌کند. همچنین جایی که خود رفتار انسان، بر اساس احتمال باشد، می‌توان از حساب احتمال بهره برد. در مواردی هم که نمی‌توان به علم رسید، می‌توان از حساب احتمال برای پیش‌بینی احتمالی استفاده کرد. توجه به امور مذکور، این فایده را برای دانش اقتصاد اسلامی دارد که دچار نابسامانی معرفت‌شناختی و روش‌شناختی نخواهد شد. شهید صدر (ره) تفسیری بر اساس علم اجمالی از حساب احتمال ارائه داده که در آن احتمال به حد علم منطقی نمی‌رسد و از کاشفیت بی‌بهره است. نظریۀ ایشان را می‌توان با انجام دادن برخی اصلاحات، ذیل احکام عقل عملی معتبر شمرد. روش این مقاله در جمع‌آوری، اطلاعات کتابخانه‌ای و در تحلیل اطلاعات، تحلیلی - انتقادی و در ارائۀ روش اقتصاد اسلامی، اکتشافی است. 1 Probability calculus is one of the issues that have a major role in economics. Contemporary economics has distinguished between objective and epistemological probability and frequently has used the objective one in economic theories. But now in the wake of the criticism of subjectivism on the objective probability, the orientation of the economics is towards Bayesian probability and epistemological probability. By studying the position of the probability calculus in different fields of economics, it is suggested to explain the principles of Islamic economics on the basis of theories of Islamic philosophers. The Transcendental Wisdom sees the objective possibility as some sort of psychological probability and only regards the logical certainty as valid. With the theory of e’tebarat, Allameh Tabataba’i has continued this way. Accordingly, the probability is a subjective expectation that no matter how much conformity it has to law, it does not exit the psychological probability. With its different levels, psychological probability is subject to the provisions of practical reason, and in some cases it can be followed in the absence of logical certainty. The application of this view benefits the Islamic economics in epistemological and methodological area. The Islamic methodology in economics uses probability calculus as a way of verifying economic theories in the absence of certainty. Also where the action is based on probabilities, we could use the calculus. Probabilistic prediction is also another way of using this calculus in Islamic economics when we have no certainty. The interpretation of Shahid Sadr for probability based on elm-e ejmali lacks discovery, because it doesn't reach the logical certainty. However, Shahid Sadr’s theory can be deemed valid under the provisions of practical reason by doing some modifications. 487 515 سعید فراهانی فرد Saeed Farahani Fard دانشیار گروه اقتصاد، دانشگاه قم ایران saeed.farahanifard@gmail.com محمدعلی فراهانی فرد Mohammad Ali Farahani Fard دانش‌آموختۀ سطح چهار، حوزۀ علمیۀ قم ایران mali.farahani@gmail.com احتمال روان‌شناختی احتمال عینی حساب احتمال دانش اقتصاد اسلامی دانش اقتصاد معاصر نظریۀ اعتباریات الماسی، شهرام (1377). نظریۀ احتمالات و نتیجه‌گیری آماری، کتاب ماه فنون و علوم، شمارۀ 9.##پارسانیا، حمید (1383). علم و فلسفه، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##جوادی آملی، عبدالله (1384) تبیین براهین اثبات خدا، تدوین حمید پارسانیا، قم: نشر اسراء.##--------------- (1387). تفسیر تسنیم، ج 11، قم: نشر اسراء.##--------------- (1388). منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، قم: نشر اسراء.##صدر، سید محمدباقر (1406 ق). الاسس المنطقیه للاستقراء، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات.##صدرالدین شیرازی، محمدبن ابراهیم (بی‌تا). الحاشیه علی الهیات الشفاء، قم: انتشارات بیدار.##طباطبایی، سید محمدحسین (1385) اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران: صدرا.##------------------- (1387). کتاب برهان، ترجمه و تحقیق مهدی قوام صفری، قم: بوستان کتاب.##فارابی، ابونصر، (1996). کتاب السیاسه المدنیه، بیروت: مکتبۀ الهلال.##مروارید، محمود (1388). بررسی و بازسازی تفسیر شهید صدر از مفهوم احتمال، نقد و نظر، شمارۀ 56.##----------- (1388). شهید صدر و اصول موضوعۀ نظریۀ احتمالات، نقد و نظر، شمارۀ 55.##مصباح، مجتبی (1386). درآمدی بر احتمال معرفت‌شناختی، معرفت فلسفی، شمارۀ 15.##مطهری، مرتضی (1369). شرح مبسوط منظومه، ج 3، تهران: حکمت.##هاشمی، ابوالقاسم و روزبهان، محمود (1389). اقتصاد مدیریت، تهران: نشر تابان.##"law of large numbers", (2011). Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite, Chicago: Encyclopædia Britannica.##Abell, Peter (2005). "rational choice theory", In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p1235.##Anand, P.(2005) "decision making", In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p285.##Asimakopulos, A. (2005). "marginal analysis" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, 2nd edition, New York, Routledge, p853.##Audi, Robert (1999). "principle of indifference" In The Cambridge dictionary of philosophy, 2nd edition, Cambridge University press, p738.##Audi, Robert (1999). "probability" In The Cambridge dictionary of philosophy, 2nd edition, Cambridge University press, p743-746.##Coulter, Jeff (1996). "chance, cause and conduct: probability theory and the explanation of human action" In S.G. Shanker, Routledge History of philosophy, vol.9, NewYork, Routledge, p276. ##Davidson, Paul (2005). "money" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p946.##Evans, Jonathan St B.T (2005). "thinking" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p1502-3.##Fitelson, Branden; Hajek, Alan and Hall, Ned (2006). "Probability" In Sarkar, Sahotra and Pfeifer, Jessica, The philosophy of science an encyclopedia, NewYork, Routledge, p607;##Gilboa, Itzhak & other (2008) "Probability and Uncertainty in Economic Modeling" In Journal of Economic Perspectives, Vol. 22, Number 3, p173.##Goyder, John (2005). "sample surveys" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p1300.##Hughes, Gordon (2005). "econometrics" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p358.##Kling, Arnold (2012). The questionable uses of the term "probability" in economics, retrieved from http://www.econlib.org##/library/Columns/y2012/Klingprobability.html##Llewellyn, David T (2005). "risk analysis" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p1281.##Loewer, Barry (1998). "Probability theory and epistemology" In Routledge encyclopedia of philosophy, Ver.1, London and New York: Routledge, p6879.##McCain, Jr. Charles R. (2004) ."Conceptions of probability" In Davis, John B. and others, The Elgar Companion to Economics and Philosophy, p457.##Muellbauer, John (2005). "consumer behavior" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p233.##Rosenkrantz, Roger D (2006)."Statistics, Foundations of" In DONALD M. BORCHERT, Encyclopedia of philosophy, 2nd ed. vol.9, Thomson Gale, USA, p212.##Spirtes, Peter (1998). "Statistics and social science" In Routledge encyclopedia of philosophy, Ver.1, London and New York: Routledge, P8283, 8286.##Stone, M. (2005)."statistical reasoning" In Adam and Jessica Kuper, The social science encyclopedia, NewYork, Routledge, p1440-41.##Strevens, Michael (2005). "Probability and chance" In Borchert, Donald M. Encyclopedia of philosophy, 2nd Edition, Vol. 8, USA, Thomson Gale, p32. ##

0 امکان علوم انسانی اسلامی از منظر قرآن در دیدگاه علامه طباطبائی The Possibility of the Islamic Human Sciences According to the Qur’an Based on Tabataba’i’s View https://jpht.ut.ac.ir/article_64485.html 10.22059/jpht.2017.208968.1005369 0 امکان علم انسانی اسلامی، مبنایی‌ترین مسئله در مباحث مربوط به علوم انسانی اسلامی و در عین حال مورد جدال فراوان است که بسیاری آن را قبول و عده‌ای انکار کرده‌اند. هر دو دسته بر اساس نحوۀ نگرش خود به دو مقولۀ «علم» و «دین» برای خود دلایلی ذکر کرده‌اند. ما نیز برای روشن شدن نظر علامه طباطبایی در این موضوع، باید در این دو عرصه مطالب را سامان دهیم. علامه طباطبایی به مناسبت‌های مختلف در تفسیر ارزشمند «المیزان» و دیگر آثار خود با استناد به آیات قرآنی، در باب علم و دین مطالبی بیان کرده‌اند که نشان می‌دهد علم انسانی با پسوند اسلامی را ممکن می‌دانند و سخنان منکران را نمی‌پذیرند؛ چرا که آنان از منظر ایشان، در شناخت علم و دین مسیر صحیح را طی نکرده‌اند. در این نوشته برای اثربخشی و کاربردی کردن مطالب، به مهم‌ترین عناوینی می‌پردازیم که موجب عدم امکان اسلامی کردن علوم انسانی از نظر مدعیان آن است. دلایل عمدۀ منکران، از این قرار است: تغایر علم و دین در روش، زبان، هدف، موضوع و مسائل؛ و نیز ادعای تداخل حداقلی میان موضوعات دینی و علمی یا ادعای تضاد بین گزاره‌های آن دو. این انگاره‌ها از منظر برداشت‌های قرآنی علامه بررسی خواهند شد تا با عنایت به سخنان وی، پاسخ ایشان به ادعای عدم امکان علم انسانی اسلامی روشن شود. 1 The possibility of Islamic human knowledge is the most fundamental issue in the Islamic humanities. This is a controversial issue; many have accepted it, and some have denied it. According to their understanding of the two categories of science and religion, both groups have their own reasons. In his valuable Qur’anic commentary Al-Mizan and other works based on the Qur'anic verses, Allameh Tabataba’i has stated that the link between human science and Islamic thought is possible. He does not accept the remarks of the opposition, because they have not gone through the right path in their understanding of science and religion. In this article, we try to examine the most important reasons for the oppositions to islamicize the humanities. The main reasons for the opposition are the following: the variation of science and religion in the method, language, purpose, subject and issues, as well as the claim of minimal interference between religious and scientific matters or the claim of the contradiction between the propositions. These claims have been examined from the perspective of Allamah to study and criticize, in the light of his words, the claim of the impossibility of Islamic human knowledge. 517 543 محمدعلی اسدی نسب Mohammad Ali Asadinasab دانشیار گروه قرآن، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ایران asadinasab42@gmail.com امکان زبان دین روش علوم انسانی قلمرو هدف آخوند خراسانی، ملامحمد کاظم (1409ق)، کفایة الاصول، قم: مؤسسه آل البیت (ع).##حائری‌یزدی، مهدی (1384)، کاوش‌های عقل عملی، مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران، تهران.##افلاطون (1349). مجموعۀ آثار، ترجمۀ رضا کاویانی و محمدحسن لطفی، تهران: ابن‌سینا.##برتراند راسل (1373). تاریخ فلسفۀ غرب، ترجمۀ نجف دریابندری، تهران: انتشارات پرواز.##پترسون و دیگران (1376). عقل و اعتقاد دینی، تهران: طرح نو.##جان هیک (1372). فلسفۀ دین، ترجمۀ بهرام راد، بی‌جا: انتشارات هدی.##جوادی آملی، عبدالله (1389). شریعت در آینۀ معرفت، قم: مرکز نشر اسراء.##حسنی، حمیدرضا و دیگران (1385). ملاحظات علم دینی، دیدگاه‌ها، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##حکیم، سید عبدالصاحب (1413 ق). منتقی الاصول (تقریر درس آیت‌الله روحانی)، قم: الهادی.##رشیدرضا، سید محمد (1414 ق). تفسیر المنار، بیروت: دارالمعرفة للطباعة و النشر.##ساجدی، ابوالفضل (1383). زبان ‌دین و قرآن، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##سبحانی، آیت‌الله جعفر (1382). حسن و قبح عقلی یا پایه‌های اخلاق جاودان، چ اول، نگارش علی ربانی گلپایانی، قم: انتشارات مؤسسۀ امام صادق (ع).##سروش، عبدالکریم (1388). فربه‌تر از ایدئولوژی، تهران: انتشارات صراط.##ــــــــــــــــ (1370). قبض و بسط تئوریک شریعت، تهران: انتشارات صراط.##سوزنچی، حسین (1389). «امکان علم دین، بحثی در چالش‌های فلسفی اسلامی‌سازی علوم انسانی»، مجموعه مقالات مبانی فلسفی علوم انسانی، جلد 3، سال اول، شمارۀ چهارم، پاییز.##علی‌زمانی، امیرعباس (1381). خدا، زبان و معنا، تهران: نشر آیت عشق.##طباطبایی، محمدحسین (1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم، چ دوم، تهران: صدرا.##ـــــــــــــــــــ (1388). بررسی‌های اسلامی، جلد 2، چ دوم، تهران: مؤسسۀ بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم).##ــــــــــــــــــــ (1354). المیزان فی تفسیر القرآن، تهران: دارلکتب الاسلامیه.##ـــــــــــــــــــ (1387). تعالیم اسلام، چ اول، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.##ـــــــــــــــــــ (1388). قرآن در اسلام (طبع جدید)، جلد 1، چ سوم، مؤسسۀ بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم).##طوسی، خواجه نصیر (1371). الجوهر النضید، شرح علامه حلی، تصحیح محسن‌ بیدارفر، چ پنجم، قم: انتشارات بیدار.##مصباح‌ یزدی، محمدتقی (1363). تعلیقه بر نهایة الحکمة، قم: مؤسسة فی طریق الحق.##ــــــــــــــــــ (1381). فلسفة اخلاق، چ اول، تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.##مطهری، مرتضی (1376). آشنایی با علوم اسلامی (کلام، احکام، عرفان، حکمت عملی)، تهران: انتشارات صدرا.## ــــــــــــ (1372). مجموعۀ آثار، تهران: انتشارات صدرا.##ملاصدرا، صدرالدین شیرازی، محمد (1380). الحکمة المتعالیة فی الاسفار الربعة، تحقیق دکتر رضا اکبریان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی.## ملکیان، مصطفی (1387). راهی به رهایی، جستارهایی در باب عقلانیت و معنویت، تهران: نگاه معاصر.##ویلیام گلن و هنری مرتن (1379). کتاب مقدس، عهد عتیق و عهد جدید، ترجمۀ فاضل خان همدانی، تهران: انتشارات اساطیر.##

0 نسبت مفهوم واجب‌الوجود فارابی با احد افلوطین The Comparison between Farabi's Concept of the Necessary Being with Plotinus’ One https://jpht.ut.ac.ir/article_64486.html 10.22059/jpht.2017.209199.1005378 0 در تفکر افلوطین بر اساس دلایلی چون اطلاق و عدم تناهی احد، عدم پذیرش حلول و اتحاد، مافوق وجود بودن تفسیر علیت به فیضان، خدا چیزی به‌کلی دیگر است، به‌گونه‌ای که نه می‌توان نامی بر او نهاد و نه می‌توان او را با هیچ زبانی توصیف کرد. احد افلوطین فوق علم و عقل است که برای همگان غیرقابل شناخت حصولی است و تنها راه رسیدن به او را در فراتر رفتن از شهودی که حاکی از دوگانگی شاهد و مشهود است، معرفی می‌کند. فارابی مفهومی از واجب‌الوجود ارائه می‌دهد که با وجود برخی اشتراک‌ها با احد افلوطین تحت تأثیر تعالیم اسلامی و نظریۀ تمایز متافیزیکی وجود و ماهیت با مفهوم احد نزد افلوطین تفاوت‌های بسیاری دارد. لذا واجب‌الوجود را موجودی می‌داند که ذات و ماهیتش، اقتضای وجود دارد و فرض نبودش محال است. وجود او به‌واسطۀ غیر پدید نمی‌آید و او در وجود خود به موجود دیگری محتاج نیست، بلکه خودش علت وجود همۀ اشیاست، بنابراین وجود او بسیط و نامرکب محسوب می‌شود و اساس عالم را بر خلقت ابداعی قرار داد. 1 In Plotinus’thought based on certain grounds like the infinity of Ahad, the denial of its immanence, the meta-existence nature of the interpretation of causality in emanation, God is the wholly other, neither nameable nor describable. Plotinus’s Ahad is not conceivable, neither by intellect nor by intuition. The only way to grasp him is to go beyond intuition, where the dichotomy between the observer and the observed becomes clear. Farabi, according to the Plotinian theory of grace, gives a description of the Necessary Being that despite some similarities that it has with the idea of the One in Plotinus, under the effect of the Islamic teachings and theories, namely the metaphysical distinction between being and essence, differs a lot from the Plotinian thought. Therefore he regards the Necessary Being as the being whose nature and essence are necessary, and that the assumption of their non-existence is impossible. He needs no other being to necessitate his being but is himself the cause of all beings. So, he is simple and non-composite. And because it is simple, it is not definable. Since God is simple in nature, his attributes are one with nature and the universe's creation was invented. 545 569 مهناز تبرایی Mahnaz Tabarai دانشجوی دکتری دانشگاه پیام نور تهران ایران mahnaz.tabarai@yahoo.com محمد علی عباسیان چالشتری Mohamad Ali Abasian Chaleshtari دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه پیام نور ایران abasian@pnu.ac.ir احد افلوطین فارابی فیض واجب‌الوجود . افلاطون (1351). تیمائوس، ترجمۀ دکتر محمد حسن لطفی، تهران: خوارزمی.##2. -------- (1380). دورۀ کامل آثار افلاطون، ترجمۀ محمد حسن لطفی، تهران: خوارزمی.## 3. افلوطین (1413). اثولوجیا، عبدالرحمن بدوی، قم: نشر بیدار.##4. -------- (1378). تاسوعات افلوطین، تصحیح جهامی، جیرار، ترجمۀ فرید جبر، بیروت: مکتبه لبنان.##5. بریه، امیل (1374). تاریخ فلسفۀ ‌غرب، علی مراد داوودی، جلد 2، چ دوم، تهران: نشر دانشگاهی.##6. ژیلسون، اتین (1388). خدا و فلسفه، ترجمۀ شهرام پازوکی، تهران: حقیقت.##7. راسل، برتراند (1374). تاریخ فلسفۀ غرب، ترجمۀ نجف دریابندری، جلد 2، تهران: کتاب پرواز.##8. رحمانی، غلامرضا (1392). الهیات سلبی افلوطین، قم: بوستان کتاب.##9. رحیمیان، سعید )1381). فیضوفاعلیتوجودیازافلوطینتاملاصدرا، قم: بوستان کتاب .##10. فارابی، ابونصر محمدبن محمد (1349). آرای اهل مدینۀ فاضله، حیدرآباد دکن: چاب مطبعة مجلس الدایره المعارف العثمانیه.##11. ------------------- (1990).الحروف، تحقیق دکتر محسن مهدی، بیروت: دارالمشرق.##12. ------------------- (۱۳۷۱). سیاست مدنیه. ترجمۀ سید جعفر سجادی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،##13. ------------------- (1405 ق). فصوص الحکم، قم: انتشارت بیدار.##14. ------------------- (1406 ق).فصولالمنتزعه، تحقیق فوزی متری نجار، بی‌جا: انتشارات الزهرا.##15. ------------------- (1387). رسایل فلسفی فارابی، به کوشش سعید رحیمیان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##16. فروغی، محمدعلی (1361). سیر حکمت در اروپا، تهران: انتشارات صفی‌علیشاه.##17. شریف، میان محمد(1365). تاریخ فلسفه در اسلام، جلد 1، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##18. علیپور، مهدی (1385). سیریدراندیشۀخدادردستگاهفلسفیافلوطین، خردنامۀ صدرا، شمارۀ 43.##19. غسان خالد (1963). افلوطین رائدالوحدانیة و منهل الفلاسفة العرب، بیروت: عویدات للنشر و الطباعه.##20. آرمسترانگ، کارن (۱۳۸۵). تاریخ خداباوری: ۴۰۰۰سال جست‌وجوی یهودیت، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی و بهزاد سالکی، جلد 1، تهران: بی‌نا.##21. کاپلستون، فردریک (1380). تاریخ فلسفه، (یونان و روم)، سید جلال‌الدین مجتبوی، جلد 1، چ چهارم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی و انتشارات سروش.##22. هاشمی، محمد منصور (۱۳۸۳). خدا به‌عنوانامر مطلق، نقد و نظر، سال ۹، شمارۀ ۳ و ۴.##23. یعقوب‌بن اسحاق کندی (1950). رسائل الکندیالفلسفیه، قاهره: چاپ محمد عبدالهادی ابوریده.##24. Armstrong, A. H. (editor) (1967), The Cambridge History of Late Greek and Early Medieval Philosophy, New York: Cambridge University press.##25. Gerson, Lioyad P. (1999). Plotinus, London & New York: Routledge##26. Plotinus (1966). Enneads, With an English Translation by A .H. Armstrong,##Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, Vol. I&II##27. Plato (1997). Plato Complete Works. John M. Cooper. Hackett Publishing Company.##28. Stamatellos, Giannis (2007). Plotinus and Presocratics, New York: Suny.##

0 الهیات هنری یا الهیات هنر؟ (تحلیل انتقادی دیدگاه جورج پاتیسون) Artistic Theology or Theology of Art (A Critical Study of George Pattison) https://jpht.ut.ac.ir/article_64487.html 10.22059/jpht.2017.214310.1005390 0 در این مقاله با روش تحلیلی - انتقادی به بررسی دیدگاه جورج پاتیسون در باب رابطۀ دین و هنر می‌پردازیم. پاتیسون تأملات خود را در مسیر آنچه مندرج می‌کند که خود الهیات هنر نامیده است. او به این نتیجه رسیده که هنر نه ابراز زیردست الهیات، بلکه نوعی نگرش زیبایی‌شناختی به جهان هستی است، نگرشی که ضمن پاسداشت گوهر زندگی، به رهاوردی معنوی منتهی خواهد شد. او نگاه مطلوب خود را بیش از کلیسا و الهیات رسمی مسیحی، در طریقت بودایی ذن جست‌وجو می‌کند و البته همزمان از رمانتیسم و اندیشۀ پست‌مدرن فاصله می‌گیرد. اما به‌نظر می‌رسد حاصل نظریات او نه الهیات هنر، بلکه رویکردی هنری به دین و تفسیری زیبایی‌شناختی از زندگی است که می‌توان آن‌ را با تعبیر الهیات هنری متمایز کرد و اشکال‌های وارد بر آن ‌را برشمرد. 1 In the following paper, we explore George Pattison’s ideas, and focus on his theory about the art-religion relationship. It seems, he designs a new way and prepares a new idea about religious dimension of art, which he has called ‘theology of art’. In constituting this new idea, Pattison refers to Zen Buddhism, with some contents of Existentialism, and distances himself from Romanticism and Postmodernism. According to him, art can provide an aesthetic view, can cultivate its receptors, and finally can lead human kind to the spiritual journey. But if we consider his approach, it is obvious that he couldn’t succeed to reach an authentic and reliable viewpoint. It seems we can call his theory an artistic theology, in contrast to theology of art. 571 587 سید رضی موسوی گیلانی Sayyed Raz Moussavi دانشیار دانشگاه ادیان و مذاهب قم ایران s_razei2003@yahoo.com علیرضا آرام Ali Reza Aram دانشجوی دکتری فلسفۀ اخلاق دانشگاه قم ایران a.r.aram1359@gmail.com الهیات مدرن تجربۀ زیبایی‌شناختی دین و هنر معنویت‌گرایی Holly Bible, King James Version.##Pattison, George, (1996). Agnosis: Theology in the Void, Macmillan Press.##---------------------, (1998). Art, Modernity and Faith, SCM Press Ltd, Second edition.##----------------------, (2009). Crucifixions and Resurrections of the Image: Reflections on Art and Modernity, SCM Press.##---------------------, (2011). God and Being, Oxford.##----------------------, (1992). Kierkegaard: the Aesthetic and the Religious, Palgrave Macmillan.##---------------------, (2013). Kierkegaard and the Quest for Unambiguous Life, Oxford.##---------------------, (2000). The Later Heidegger, Routledge.##---------------------, (2005). Thinking about God in an Age of Technology, Oxford.##-------------------- & Thompson, Diane Oenning(Edit), (2001). Dostoevsky and the Christian Tradition ,Cambridge.##

0 مسئلۀ شر در الهیات پویشی و حکمت متعالیه Problem of Evil in the Process Theology and Transcendental Theosophy https://jpht.ut.ac.ir/article_64488.html 10.22059/jpht.2017.109574.1005182 0 بیشتر مباحثی که در اندیشه‌های فلسفی و کلامی غرب، دربارۀ مسئلۀ شر مطرح شده‌اند، به جنبۀ نظری آن، (آن‌گونه که در ساختار کتاب مقدس بیان شده است) توجه داشته‌اند. این مباحث اغلب با اشاره به منطقی بودن مسئلۀ مذکور، ناسازگاری قدرت و علم مطلق خدا و رحمت واسعۀ او، وجود انواع مختلف شر در عالم را چالشی جدی پیش روی مؤمنان دانسته‌اند. الهیات پویشی به‌عنوان جنبش نوینی در مباحث کلامی - فلسفی با بهره‌گیری از دیدگاه‌های فلسفی وایتهد و پیروان او در مکتبشیکاگو، با ارائۀ تبیین و توصیف یکسره متفاوتی از تبیین سنتیِ مطرح در ادیان، به‌نوعی با تغییر دادن یا پاک کردن صورت مسئلۀ مورد بحث، سعی در یافتن راه حلی برای پاسخگویی به مسئلۀ شر داشته است. انکار قدرت مطلق خداوند و علم او به آینده، ارائۀ تفسیر متفاوتی دربارۀ ارتباط میان خدا و جهان و نیز تفکیک شر ظاهری از شر واقعی، از مهم‌ترین مبانی الهیات پویشی در مواجهه با مسئلۀ شر محسوب می‌شود. در جستار حاضر، برآنیم تا با تکیه بر آرای فلسفی و کلامی ملاصدرا، به‌ویژه اصالت وجود، تشکیک وجود، عدمی و نسبی بودن شر، رویکرد الهیات پویشی در مواجهۀ با مسئلۀ شر را نقد و بررسی کنیم. 1 Philosophers of religion, in most of the issues about the problem of evil as raised in western philosophical and theological arguments, are focused on the theoretical dimension of this subject. Most of these issues take the inconsistency between evil and the God's attributes as a very important challenge for the believers of theistic religions. Advocates of process theology like Alfred North Whitehead and others in the Chicago School, try to reformulate the problem of evil in another form by offering different descriptions for God and his attributes. Most of their important principles are: denying God's omnipotence and omniscience and his knowledge of future, different interpretation of the relation of God to the world, and distinction between the apparent evil and the real evil. In this article, we try to critique the philosophical and theological principles of process theology, based on the Islamic philosophical and theological principles of the Transcendental Theosophy. 589 607 حسن احمدی‌زاده Hasan Ahmadizade استادیار و عضو هیأت علمیِ گروه ادیان و فلسفۀ دانشگاه کاشان ایران hasan.ahmadizade@gmail.com طیبه غلامی Tayyebe Gholami دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه کاشان ایران s.gholami69@gmail.com الهیات پویشی حکمت متعالیه قدرت مطلق مسئلۀ شر ملاصدرا وایتهد . ابن‌سینا (1403ق). الاشارات و التنبیهات، شرح نصیرالدین طوسی، شرح الشرح قطب‌الدین رازی، قم: مطبعه الحیدری.## 2. پترسون، مایکل و دیگران (1376). عقل و اعتقاد دینی؛ درآمدی بر فلسفۀ دین، ترجمۀ احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: قیام.##3. دهباشی، مهدی (1386). پژوهشی تطبیقی در هستی‌شناسی و شناخت ملاصدرا و وایتهد، تهران: علم.##4. صدرالدین محمد شیرازی (1981). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.##5. --------------- (1382). شرح و تعلیقات صدرالمتألهین بر الهیات شفا، ویراستۀ نجفقلی حبیبی. تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا.##6. --------------- (1361). مشاعر، ترجمۀ غلامحسین آهنی، تهران: انتشارات مولی.##7. --------------- (1354). المبدأ و المعاد، مقدمۀ سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: انجمن فلسفۀ ایران.##8. قوشچی، علاءالدین (1377). شرح تجرید الاعتقاد، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.##9. Cobb, Jr John B ,(1976). Process Theology; An Introductory Exposition, Philadelphia: Westminster Press.##10. Griffin, David Ray, (2000). Reenchantment Without Supernaturalism, New York: Cornell Univ.##11. ………………………… (2001). Religion and Scientific Naturalism, Albany. NYSU.##12. Hartshorne, Charles, (1984). Omnipotence and Other Theological Mistakes, State University of New York Press.##13. Ibrahim Kalin (2007).”Mulla Sadra on Theodicy and the Best of All Possible Worlds”, in Journal of Islamic Studies, pp. 183–201.##14. Ian S. Markham, (ed). The Blackwell Companion to the Theologians, Blackwell Publishing Ltd, 2009.##15. Inwagen Van, (2005). "The Problem of Evil," in Wainwright, w. J. ed. Philosophy of Religion, Oxford: Oxford University Press.##16. Mellert, Robert B, (1975). What is Process Theology?. New York: Paulist Press.##17. Mesle, C. Robert & Cobb John B, (1993). Process Theology: A Basic Introduction, St. Louis: Chalice Press.##18. Plantinga, A, (1977). God, Freedom, and Evil, Grand Rapid: Eerdmans.##19. Whitehead, A.N, (1978). Process and Reality, corrected edition, ed. D.R. Griffin and D.W. Sherburne. New York: The Free Press.##20. William, Daniel Day, (1968). The Spirit and Forms of Love, New York: Harper and Row.##

0 ارزیابی تئودیسۀ اعتراض در پاسخ به مسئلۀ شر An Evaluation of the Theodicy of Protest in Response to the Problem of Evil https://jpht.ut.ac.ir/article_64490.html 10.22059/jpht.2017.213553.1005386 0 «تئودیسۀ اعتراض» از تئودیسه‌هایی است که در الهیات پساهولوکاستی شکل گرفت و در پی آن است تا با گله و شکایت مؤمنانه از خدا، امید به رفع شر از سوی خدا را تقویت کند و با شورش، خدایی را خطاب قرار دهد که قدرتش با هیچ قاعدۀ عقلانی یا اخلاقی محدود نمی‌شود و یکسره به ارادۀ مطلق خویش وابسته است. انتظار تئودیسۀ اعتراض این است که خدا بی‌حساب و کتاب شرایط را به نفع شخص رنج‌کشیده تغییر دهد. در این مقاله می‌کوشیم به نقد و بررسی تئودیسۀ اعتراض بپردازیم. تئودیسۀ اعتراض در مقایسه با سایر تئودیسه‌ها مزایا و کاستی‌هایی دارد و رویکرد آن نسبت به دیگر تئودیسه‌ها که به‌نحو حداکثری در مقام یافتن انگیزه‌ها و دلایل خدا هستند، معتدل و شکاکانه بوده و به‌جای رویکرد نظری و ناظرمحور، به‌دنبال رویکرد عملی و قربانی‌محور است. به‌صورت همزمان به مسئلۀ عقلی و عاطفی شر پاسخ می‌دهد و بیش از آنکه دغدغۀ حل مسئلۀ الهیاتی و فلسفی شر را داشته باشد، دل‌نگران حل مسئلۀ بشری و انسانی شر با رویکردی انسان‌گرایانه است. از دیگر سو نقص‌ها و ابهاماتی در تئودیسۀ اعتراض وجود دارد که فیلسوفان دینی چون هیک، گریفین، دیویس و فیلیپس به آنها اشاره کرده‌اند. نقص‌هایی مانند ناسازگاری‌هایی که از مفاهیم اختیار انسان، قدرت مطلق خدا، عشق خدا، خیرخواهی خدا و امید به خدا با اعتراض برمی‌آید. این اشکال‌ها نیز خود جای نقد و ارزیابی دارد. 1 The theodicy of protest is a theodicy that arose in post-holocaust theology. The theodicy of protest is going to reinforce hope of removing evil through faithful protest and complaint and address God whose power is not limited by any rational rules and only depends on his absolute will. The theodicy of protest’s expectation is that God will change the circumstances in favor of the people who are suffering. In this article we try to analyze and criticize the theodicy of protest. The theodicy of protest in comparison to other theodicies has advantages and disadvantages. Unlike other theodicies which undertake maximalist approach to discover God’s reasons and motives, it takes an average and skeptical approach. It also has a pragmatic and victim-oriented, rather than a theoretical, approach; it provides a response to the emotional problem of evil; and it pays attention to historical events; it is going to solve the human problem through a human approach, rather than solving the philosophical and theological problems of evil. However, this theodicy has faced several criticisms: pessimistic eschatology, its opposition to divine beneficence, the contrast between human freedom and divine interference, the contradiction between divine love and divine power, the denial of hope in God, incorrect generalization of its efficiency. Some theologians and philosophers have criticized this theodicy including: John Hick, David Ray Griffin, and Stephen T. Davis and D. Z. Phillips. 609 631 نعیمه پورمحمدی Naeimeh Pourmohammadi استادیار گروه فلسفۀ دین، دانشگاه ادیان و مذاهب ایران naemepoormohammadi.urd@gmail.com میثم فصیحی رامندی Meisam Fasihi Ramandi دانشجوی دکتری فلسفۀ دین، پردیس فارابی دانشگاه تهران ایران fasihiramandi@gmail.com الهیات پساهولوکاستی تئودیسۀ اعتراض جان راث کتاب ایوب مسئلۀ شر پورمحمدی، نعیمه (1392). پاسخ به مسئلۀ اگزیستانسی شر در الهیات مسیحی، جستارهای فلسفۀ دین، سال دوم، شمارۀ چهارم: 19 – 37.##_________ (1392). دو تئودیسۀ بدیع در کتاب مقدس، هفت آسمان، سال پانزدهم، شمارۀ 59: 143 – 162.##_________ (1393). الهیات شبانی و پاسخ به مسئلۀ شر، پژوهش‌های ادیانی، دورۀ اول، شمارۀ 3 و 4: 67 – 88.##کلارک، کلی جیمز (1389). بازگشت به عقل، ترجمۀ نعیمه پورمحمدی و مهدی فرجی پاک، تهران: علمی فرهنگی.##کرکگور، سورن آبو (1378). ترس و لرز، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی.##ویزل، الی (1387). شب، ترجمۀ نینا استوار مسرت، واشنگتن: بنیاد جامعۀ دانشوران.##Blumenthal, David (1993). Facing the Abusing God: A Theology of Protest, Louisville: Westminster/John Knox Press.##Kermani, Navid, (2011). The Terror of God: Attar, Job and the Metaphysical Revolt, translated by Wieland Hoban, Cambridge: Polity press.##Laytner, anson (1977). argues with God: A Jewish Tradition, Jason Aronson Press.##Roth, John K (2001). “A Theodicy of Protest” in Encountering Evil: Live Options in Theodicy edited by Stephen T. Davis, Louisville: Westminster/John Knox Press.##Surin, Kenneth (1986). ’Taking Suffering Seriously’’ in Theology and Theodicy, New York: Basil Blackwell.##

0 تبیین و بررسی رویکرد هگل نسبت به رابطۀ علم و دین An Inquiry Concerning Hegel's View on the Relationship between Science and Religion https://jpht.ut.ac.ir/article_64491.html 10.22059/jpht.2017.210212.1005371 0 دیرزمانی است که میان برخی از دانشمندان و متکلمان غربی نزاع سختی در باب حوزه و قلمرو و همچنین اعتبار و وثاقت علم و دین درگرفته است. در طول سده‌های گذشته، هر یک از این دو قلمرو از اینکه دیگری را به‌مثابۀ یک دانش و معرفت واجد حقیقت در نظر بگیرند، طفره رفته‌اند و دلایل فراوانی در رد و محکومیت دیگری ارائه کرده‌اند. از این‌رو در نوشتار حاضر ضمن تأکید بر این نکته که پیشرفت علمی جوامع بشری لزوماً با سکولاریسم ارتباطی ندارد، با نظر به کل نظام فکری هگل، دیدگاه وی در زمینۀ رابطة علم و دین بررسی خواهد شد. به باور هگل، معرفت و آگاهی بشر بر اساس یک سیر دیالکتیکی تاریخی پیوسته در حال تکامل بوده و متناسب با بسط و پیشرفت آن، علم و دین نیز توأمان و با تناظر یک‌به‌یک دچار تحول و پویایی شده‌اند. به بیان دیگر، او با اشاره به مراحل چهارگانة تکامل تمدن‌ها و مراتب استکمال ادیان در بستر تاریخ، بر این باور است که در هر دوره‌ای از تاریخ جهان، میان علم و دین آن زمان، تعامل و ارتباط نزدیکی وجود داشته و این دودر هیچ دوره‌ای به هیچ عنوان در تباین با هم نبوده‌اند. گرچه کامل‌ترین نوع تعامل میان علم و دین و مصداق تام و اتمّ این رابطه از نظر وی در مسیحیت پروتستان و دورة ژرمنی وجود داشته است. از این‌رو بر اساس رویکرد تعاملی و آشتی‌گرایانة هگل، علم و دین دو ساحت متفاوت تجلیات روح مطلق هستند و در طول تاریخ به‌صورت مشترک و به‌موازات هم به تعالی آگاهی بشر مدد رسانده‌اند. 1 For a long time, there has been a severe struggle between some Western scientists and theologians on the domain and reliability of science and religion. During the past centuries, each of these domains has refused to acknowledge the other one as the source of knowledge containing reality; so they have put forward many arguments to condemn each other. For example, most of the scientists, clinging to the supremacy of their own domain, go on maintaining the fiction that there is an antagonism between science and religion, and that religion has nothing to do with reality. Although, at the same time, there have been scientists who had a positive attitude toward religion. In this paper, the viewpoint of Hegel, one of the most influential philosophers in the Western metaphysics, will be taken into consideration. According to him, in the history of the world, human being's knowledge has risen up gradually and in each period, there has been a parallel dialogue and interaction between science and religion of that time. The reason is that as science has developed in the process of history, religions have also gotten more rational and complicated. So, according to Hegel, science has not led us to a secular and naturalistic or a materialistic orientation in the 21th century and the story of antagonism between science and religion is a factitious and fabricated story 633 650 حسن مهرنیا Hassan Mehrnia استادیار گروه فلسفه؛ پردیس فارابی دانشگاه تهران ایران hmehrnia@ut.ac.ir دین علم گفت‌وگو و تعامل نزاع و تعارض هگل The Cambridge Companion to Science and Religion .(2010) Edited by Peter Harrison.##Michael Dowd .(2007).Thank God for Evolution!, How the Marriage of Science and Religion Will Transform Your Life and Our World, (Council Oak Books).##Barbour (1997). Religion and Science: Historical and Contemporary Issues (San Francisco: Harper).##Mikael Stenmark (2010). Science and Religion: Ways of relating Science and Religion, Cambridge..##Andrew Dickson White (2009). A History of the Warfare of Science with Theology in Christendom, Volume 1, (Cambridge University Press).##Bas C. Van Fraassen (2002). the Empirical Stance, (Yale University Press).##Richard Rorty (2002). Review of Van Fraassen, the empirical Stance, in Electronic Journal of Notre Dame Philosophical Review (in July 7).##Alvin Plantinga (2010). Science and Religion in Dialogue: Science and religion, Why Does the Debate Continue?.##Anthony F. C. Wallace (2007). Religion: an Anthropological View(New York: Random House, 1966), pp. 264–5. Cited in Ronald L. Numbers, Science and Christianity in Pulpit and Pew (New York: Oxford University Press).##M. B. Foster (1934). The Christian Doctrine of Creation and the Rise of Modern Natural Science..##Arthur Peacocke (2004). Creation and The World Of Science: The Re-Shaping of Belief, Former Director of the Ian Ramsey Centre, (University of Oxford).##David C. Lindberg and Ronald L. Numbers (eds.) (1986). God and Nature: Historical Essays on the Encounter between Christianity and Science(Berkeley: University of California Press); Brooke, Science and Religion; Brooke and Cantor, Reconstructing Nature.##John Hedley Brooke (2008).“Laws Impressed on Matter by the Deity”? The Origin and the Question of Religion’, in Michael Ruse and Robert J. Richards (eds.), The Cambridge Companion to the Origin of Species (Cambridge University Press).##1224.26. _________ (2003). ‘Darwin and Victorian Christianity’, in Jonathan##Hodge and Gregory Radick (eds.), the Cambridge Companion to Darwin (Cambridge) University Press.##[1]. T. H. Huxley (1887).‘On the Reception of the “Origin of Species”’, in Francis Darwin (ed.), The Life and Letters of Charles Darwin , 3 vole , vol. II. (London: Murray).##John Hedley Brooke and Geoffrey Cantor (1998). Reconstructing Nature: the Engagement of Science and Religion(Edinburgh: T. and T. Clark).##Loren Haarsma. Science and Religion in Dialogue: Scientific Knowledge does not replace Religious Knowledge, Edited by Melville Y.Stevwart, Vol 1.##Del Ratzsch (2010). Science and Religion In Dialogue: The Religious Roots of Science, Edited by Melville Y.Stevwart, Vol 1,.##Deborah B. Haarsma (2010). Science and Religion In Dialogue: Science and Religion in Harmony, Edited by Melville Y.Stevwart, Vol 1.##Daniel P. Buxhoeveden (2009). Trandisciplinarity in Science and Religion: Orthodox Religious experience in the Science-Religion Dialogue (BUCURESTI).##George Combe (2009). On the Relation between Science and Religion, (Cambridge University Press).##R. S. Cohen and M W. Wartofsky (eds). Hegel and the Science, (D. Reidel Publishing Company, 1984).##The Phenomenology of Mind (1931). Trans. J. B. Baillie. 2nd rev. and corr. ed. London, Allen and Unwin; (New York, Macmillan).##Lectures on the History of Philosophy (1892-1896). Trans. E. S. Haldane and F. H. Simson. 3 vols. [London, Kegan Paul, Trench, Truebner,].##_________ (1951). Science of Logic. Trans. W. H. Johnston and L. G. Struthers. 2 vols. London, Allen and Unwin. Translation of Wissenschaft der Logik (WL [L]).##_________ (1970). Philosophy of Nature. Trans. from Nicolin and Poggeler's edition (1959), by A. V. Miller; with foreword by J. N. Findlay (Oxford, Clarendon Press).##_________ (1988). Lectures on the philosophy of Religion, One Vol Edition, Ed by Peter C. Hodgson, Trans by R. F. Brown, P. C. Hodgson &J. M. Stewart,(University of California Press), P. 82; Vorlesungen Uber die Philosophie der Religion, 2d ed, Philipp Marheineke & Bruno Bauer (Berlin, 1840).##_________ (1975). Early theological Writings, trans by T. M. Knox, (University of Pennsylvania Press).##_________ (1977). Gluaben und wissen (Faith and knowledge), Walter Cerf & H. F. Harris, university of New York.##Moses Mendelssohn (1783). Jerusalem, A Treatise on Ecclesiastical Authority and Judaism, Trans, by M. Samuels, London.##Friedrick Beiser (2005). Hegel, (Routledge).## G. Lukacs (1975). The Young Hegel, trans. R. Livingstone, (London: Merlin press). ##Yovel. Yirmiyahu (1998). Dark Riddle, Hegel, Nietzsche, and the Jews, (Polity Press).##M. Heidegger (1967). What is thing? Trans, W. B. Barton & V. Deutsch, Indiana: Gateway Editions Ltd.##https://plato.stanford.edu/entries/hegel/##

0 تعریف، عینیت و تعداد صفات جوهر الهی در اندیشۀ اسپینوزا Definition, Objectivity and the Number of Divine Substance Attributes in Spinoza’s Thought https://jpht.ut.ac.ir/article_64492.html 10.22059/jpht.2017.237246.1005479 0 مسئلۀ صفات خداوند هم در حوزۀ مباحث الهیاتی (کلامی) و هم فلسفی، اهمیت ویژه‌ای دارد و می‌توان از جهات مختلف معناشناختی، معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی در خصوص آن به بحث نشست. اسپینوزا فیلسوف عقل‌گرای سدۀ هفدهم که متافیزیک خود را مبتنی بر تصور خدا به‌عنوان علت اولی و تنها جوهر موجود می‌سازد، تصور تام خدا را به تصور صفات خداوند منوط می‌داند و از این مجرا به بحث‌های مختلفی در این زمینه می‌پردازد. در این تحقیق سعی بر این بوده است تا به پرسش‌هایی در زمینۀ تعریف، عینیت و تعداد صفات جوهر الهی در اندیشۀ اسپینوزا پاسخ‌های نظام‌مند داده شود. روش تحقیق در این مقاله توصیفی - تحلیلی و بر اساس تحقیق کتابخانه‌ای - اسنادی است. به اختصار می‌توان گفت که اسپینوزا در دیدگاه نهایی خود، صفات را معرفت‌پذیر، مقوّم ذات جوهر، عینی و ناوابسته به ذهن فاعل شناسا و از نظر عددی نامتناهی می‌داند. او همچنین بین صفات خدا و خصوصیات او قائل به تمایز است. همچنین نشان داده خواهد شد که دیدگاه اسپینوزا در بحث صفات، تغییراتی را نیز به خود دیده است. 1 The problem of God’s attributes, with its semantic, epistemological and ontological aspects, has very important position both in theology and philosophy. Spinoza as a 17th century rationalist philosopher that has based his metaphysics upon the idea of God as the First Cause, and the only substance, says that to conceive God’s essence is nothing more than conceiving his attributes. In this article I have tried to make some systematic responses to the questions about definition, objectivity and the number of God’s attributes in Spinoza’s philosophy. My method of research is descriptive-analytic. In short, it can be said that Spinoza in his final thoughts, believes that the attributes of God are knowable (by the intellect), objective and infinite in being and number. He also makes distinction between attributes of God and his properties and negates some attributes that theologians ascribe to God in order to avoid anthropomorphism. 651 668 حسین صابری ورزنه Hossein Saberi Varzaneh استادیار، پردیس فارابی دانشگاه تهران ایران h_saberi_v@ut.ac.ir اسپینوزا صفات خدا عدم تناهی عقل عینیت ابن‌میمون، موسی (1972). دلاله الحائرین، به تحقیق یوسف آتای، قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه.##اسپینوزا، باروخ (1374). رساله در اصلاح فاهمه، ترجمۀ اسماعیل سعادت، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##ـــــــــــــــ(1376). اخلاق، ترجمۀ محسن جهانگیری، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##ـــــــــــــــ(1382). شرح اصول فلسفۀ دکارت و تفکرات مابعدالطبیعی، ترجمۀ محسن جهانگیری، تهران: سمت.##بریه، امیل (1385). تاریخ فلسفۀ قرن هفدهم، ترجمۀ اسماعیل سعادت، تهران: هرمس.##پارکینسون، جورج (1381). عقل و تجربه در اسپینوزا، ترجمۀ محمدعلی عبداللهی، قم: بوستان کتاب قم.##ــــــــــــــــ(1386). نظریۀ شناخت اسپینوزا، ترجمۀ مسعود سیف، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##توازیانی، زهره (1382). ابن‌میمون و تأثیر بر اسپینوزا در مسئلۀ صفات خدا، حکمت سینوی، شمارۀ 22: 54 - 71.##دکارت، رنه (1376). فلسفۀ دکارت: قواعد هدایت ذهن، اصول فلسفه، انفعالات نفس، ترجمۀ منوچهر صانعی دره‌بیدی، تهران: انتشارات الهدی.##طالب‌زاده، حمید؛ صابری ورزنه، حسین (1393). نقدهای اسپینوزا بر انسان‌وارانگاری خدا، نشریۀ فلسفۀ دانشگاه تهران، سال 42، شمارۀ 2: 73 - 89.##مرادخانی، علی (1380). هگل و فلسفۀ مدرن، تهران: نشر مهر نیوشا.##12. Allison, H (1987). Benedict de Spinoza: An Introduction, Yale.##13. Bennett, J (1984). A Study of Spinoza's Ethics, Indianapolis.##14. Bowman, C (1967). Spinoza’s Doctrine of Attributes, Southern Journal of Philosophy, 5(1): 59 - 71.##15. Curley, E (1969). Spinoza’s Metaphysics, Harvard.##16. _______(1988). Behind the Geometrical Method, Princeton.##17. Davidson, Donald (1999). Spinoza’s Causal Theory of Attributes, in Desire and Effects: Spinoza as Psychologist, The Jerusalem conferences, Vol 3, edited by Yovel, Y, New York .##18. Delahunty, R. G (1985). spinoza, routledge.##19. Della Rocca, M (2002). Spinoza’s Substance Monism, in Spinoza: Metaphysical Themes, edited by koistinen & Biro, Oxford: 11 - 37.##20. Descartes (1984-85). The Philosophical Writings of Descartes, Trans by Cottingham, Vol 1 & 2, Cambridge.##21. _________(1991). The Philosophical Writings of Descartes, Trans by Cottingham, Vol 3, Cambridge.##22. Eisenberg, P (1990). On the Attributes and Their Alleged Indepedence of One another, in Spinoza: Issues and Directions, edited by Curley, E, New York: 1 - 15.##23. Fraenkel, C (2009). Hasdai Crescas on God as the Place of the World and Spinoza’s Notion of God as res extensa, Aleph, 9 (1): 77 - 111.##24. Gilead, A (1998). Substance, Attributes, and Spinoza’s Monistic Pluralism, The European Legacy, (316): 1 - 14.##25. Hart, A(1983). Spinoza’s Ethics: Part I and II, Leiden.##26. Haserot, F (1953). Spinoza’s Definition of Attributes, The Philosophical Review, 26(4): 499 - 513.##27. Hegel, G. W. F (1892 - 1896). Lectures on the History of Philosophy, trans by E. S. Haldane & F. H. Sinson, 3 Vols, London.##28. Joachim, H. H (1901). A Study of the Ethics of Spinoza, New York.##29. Kessler, W (1975). A Note on Spinoza’s Concept of attribute, in Spinoza: Essays in Interpretation, edited by Freeman and mandelbaum, Open Court Pub: 191 - 194.##30. Kline, G (1977). On the Infinity of Spinoza’s Attributes, in Speculum Spinozanum, edited by Hessing. S, Routledge: 333 - 352.##31. Martens, S (1978). Spinoza on Attributes”, Synthese Journal, (37): 101 - 111.##32. Parchment, S (1996). The God-Attribute Distinctio in Spinoza’s Metaphysics, History of Philosophy Quarterly, 13(1): 55 - 72.##33. Poppa, F (2009). Spinoza’s Concept of Substance and Attributes, British Journal for the History of Philosophy, (17): 921 - 938.##34. Spinoza, B (1972). Spinoza Opera, 5 Vols, edited by Carl Gebhardt, Heidelberg.##35. _________(2002). Complete Works, Trans by Samuel Shirley, Cambridge.##36. Wolf, A (1910). Spinoza’s Short Treatise: with Translation and Commentary, London.##37. Wolfson, H (1934). The Philosophy of Spinoza, 2 Vols, Harvard.##38. Woolhouse, R. S (1993). The Concept of Substance in Seventeenth Century, Routledge.##