1399 17 1 0 187

0 بررسی نظر نصر حامد ابوزید در تأویل و نقد آن بر اساس دیدگاه علامه طباطبایی (ره) An Examination of the Nasr Hamid Abu Zayd’s Stance toward the Esoteric Interpretation and Its Criticism based on the Viewpoint of Allama Tabataba’i https://jpht.ut.ac.ir/article_73741.html 10.22059/jpht.2019.261476.1005577 0 تأویل از جملۀ مهم‌ترین واژه‌هایی است که شیعه و معتزله از ابتدا تاکنون، برای فهم آیات الهی به آن توجه کرده‌اند. اهل حدیث، همواره به تأویل نگاهی منفی داشته‌اند و گاهی آن را بدعت پنداشته‌اند و مفسران آنها از تأویل اجتناب کرده‌اند و دور بودن از آن را درست دانسته‌اند. در عصر کنونی ابوزید از متفکران معتزلی، راهکار فهم درست قرآن را تأویل می‌داند؛ وی بر این اعتقاد است که با تأویل می‌توان امروز با قرآن ارتباط برقرار کرد و زندگی قرآنی داشت و در جهان امروز به قرآن حیات مجددی داد. در این نوشته با روش توصیفی – تطبیقی دیدگاه ابوزید دربارۀ تأویل را بر اساس نظر علامه گزارش و نقد می‌کنیم. نتایج نشان داد آنچه او تأویل می‌خواند، با آنچه طباطبایی تأویل می‌داند به لحاظ معنا و مفهوم اختلاف شگرفی دارد. طباطبایی «تأویل» را تلاشی برای دستیابی به معارف عمیق قرآن می‌داند که الفاظ را یارای بیان آن نیست؛ ولی ابوزید تأویل را عصری کردن فهم قرآن می‌داند. البته شاید بتوان وجه جمعی برای آن دو پیدا کرد و آن اینکه با فهم عمیق قرآن، می‌توان مسائل امروز و فردای بشر را حل کرد. 1 Ta’wil (esoteric interpretation) is one of the main concepts taken into consideration for long by the Shī‘a and Mu‘tazila for the understanding of the divine verses. The Traditionists have always had a negative view to esoteric interpretation and their exegetes have avoided this concept and have taken this avoidance to be the correct practice. In the modern times, Abu Zayd – a Mu‘tazila thinker – deems esoteric interpretation as the true understanding of the Qur’ān. He believes that today we can connect with the Qur’ān and have a qur’ānic life through esoteric interpretation. He also believes that this type of interpretation revives the Qur’ān in the modern time. The article at hand uses a descriptive-comparative method to report and criticize the viewpoint of Abu Zayd toward esoteric interpretation based on the viewpoints of Allama Tabataba’i. The findings reveal that what he labels as esoteric interpretation is semantically and conceptually different from what Allama Tabataba’i calls esoteric interpretation. Allama Tabataba’i takes esoteric interpretation an effort to attain the profound knowledge of the Qur’ān which cannot be expressed merely by the words, while Abu Zayd considers esoteric interpretation as era-bound understanding of the Qur’ān. Of course, there might be a common point between the two stances: the deep understanding of the Qur’ān can help solve the present-day and future problems of the human. 1 22 حسنعلی مطیعی Hasan Ali Motiee دانشجوی دکتری، گروه فلسفه و کلام، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران ایران hm_3010@yahoo.com محمد محمد رضایی Mohammad Mohammad Rezaei استاد گروه فلسفۀ دین، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران ایران mmrezai391@yahoo.com علی اله‌بداشتی Ali Allahbedashti استاد گروه فلسفه و کلام، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران ایران alibedashti@gmail.com تأویل علامه طباطبایی محکم متشابه نصر حامد ابوزید ابوزید، نصر حامد (بی‌تا). دوائر الخوف قرائه فی خطاب المراُه المضرب، الطبعه رابعه، بیروت: المرکز الثقافی العربی.##ـــــــــــــــــ (1389). معنای متن‌پژوهشی در علوم قرآن، ترجمۀ مرتضی کریمی‌نیا، چ پنجم، تهران: انتشارات طرح نو.##ـــــــــــــــــ (1391). رویکرد عقلانی در تفسیر قرآن، ترجمۀ احسان موسوی، چ دوم، تهران: انتشارات نیلوفر.##ــــــــــــــــ (1393). محمد(ص) و آیات خدا، ترجمۀ فریده فرنودفر، بی‌جا: نشر علم.##ــــــــــــــــ (بی‌تا). نوآوری، تحریم و تأویل، ترجمۀ مهدی خلج، بی‌جا: بی‌نا.##https://tavaana.org/sites/default/files/Innovation%252C%2520Interdiction%252C%2520and%2520Hermeneutics.pdf##ـــــــــــــــ (1392). رویکردی نو به قرآن، ترجمۀ محسن آرمین، بی‌جا: بی‌نا.  ##رویکردی نو به قرآن، مقاله‌ای از نصر حامد.##http://mohammadmojtahedshabestari.com/.##ــــــــــــــــ (بی‌تا). مدرن کردن اسلام یا اسلامی کردن مدرنیته، ترجمۀ روح‌الله فرج‌زاده، بی‌جا: بی‌نا.##جوادی آملی، عبدالله (1393). قرآن، میزان شناخت قرآن، چ هفتم: نشر اسراء.##ـــــــــــــــــــــ (1391). نسبت دین و دنیا، تحقیق و تنظیم حجت‌الاسلام علیرضا روغنی موفق، چ هشتم، قم: نشر اسراء.##ــــــــــــــــــــ (1391). انتظار بشر از دین، تحقیق و تنظیم حجت‌الاسلام علیرضا روغنی موفق، قم: نشر اسراء.##ـــــــــــــــــــ (1396). همتایی قرآن و اهل بیت(ع)، تحقیق حجت‌الاسلام سید محمود صادقی، چ ششم، قم: نشر اسراء.##ـــــــــــــــــــ (1389). وحی و نبوت، تحقیق حجت‌الاسلام مرتضی واعظ جوادی، چ دهم، قم: نشر اسراء.##ــــــــــــــــــ (1394). حقیقت و تأثیر اعجاز، تحقیق عباس فتحیه و جعفر آریایی، چ اول، قم: نشر اسراء.##ربانی گلپایگانی، علی (1376). قرآن و معرفت فطری، کیهان اندیشه، شمارۀ 72.##ــــــــــــــــــــ (1385). کلام تطبیقی نبوت، امامت و معاد، چ اول، قم: انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی.##ـــــــــــــــ (1393). ضرورت و قلمرو دین، چ اول، تهران: کانون اندیشۀ جوان.##سبحانی، جعفر (1426 ق). کتاب محاضرات فی الالهیات، تلخیص علی ربانی گلپایگانی، چ هشتم: مؤسسه الامام الصادق.##ــــــــــــــ (1386). عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث و عقل، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.##طباطبایی، محمد حسین (بی‌تا). المیزان، جلد 3، ترجمۀ موسوی همدانی: دفتر انتشارات اسلامی.##ـــــــــــــــــــــــــ (1392). شیعه، مجموعه مذاکرات با پروفسور هانری کربن، چ پنجم، قم: مؤسسۀ بوستان کتاب.##ـــــــــــــــــــــــــــ (1392). مجموعه رسایل، به کوشش سید هادی خسروشاهی، چ دوم، قم: بوستان کتاب.##ـــــــــــــــــــــــــــ (1387). بررسی‌های اسلامی، به کوشش سید هادی خسروشاهی، چ اول، قم: بوستان کتاب.##ــــــــــــــــــــــــــ (1396). قرآن در اسلام، به کوشش سید هادی خسروشاهی، پ هشتم، قم: بوستان کتاب.##ــــــــــــــــــــــــــ (بی‌تا). وحی یا شعور مرموز، مقدمه‌ای پاورقی از ناصر مکارم شیرازی، قم: انتشارات دارالفکر.##ــــــــــــــــــــــــــ (1387). رسایل توحیدی، ترجمه و تحقیق دکتر علی شیروانی، به کوشش سید هادی خسروشاهی، چ اول، قم: بوستان کتاب.##گلی، جواد (1392). وحی قرآنی، قم: مؤسسۀ آموزشی و پژوهش امام خمینی.##گلی، جواد؛ حسن یوسفیان (1389). جریان‌شناسی نومعتزله، معرفت کلامی، سال اول، پاییز، شمارۀ 3.##عرب صالحی، محمد (1393). چالش با ابوزید، مجموعه مقالات جریان‌شناسی و نقد اعتزال نو.##مکارم شیرازی، ناصر (1372). تفسیر نمونه، چ پنجم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.##معرفت، محمد هادی (1388). نقد شبهات پیرامون قرآن، ترجمۀ حسن حکیمباشی و دیگران، چ اول: مؤسسۀ فرهنگی تمهید.##نصری، عبدالله (1394). انکار قرآن: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##وصفی، محمدرضا (1387). نومعتزلیان: گفت‌وگو با نصر حامد ابوزید، عابد الجابری، محمد آرکون و حسن حنفی، چ اول، تهران: نگاه معاصر.##http://nasr-hamed-abuzajd.blogfa.com##

0 حق طبیعی در اندیشۀ فارابی The Natural Right from the Viewpoint of Farabi https://jpht.ut.ac.ir/article_73738.html 10.22059/jpht.2019.268751.1005610 0 نظریۀ حق طبیعی، به‌مثابۀ قاعده‌ای حاکم در حوزۀ فلسفۀ حقوق و زیربنای مقررات و اعتبارات عقلایی و قانونی، مورد توجه فیلسوفان مسلمان است، در این میان فارابی نخستین متفکری بود که در این زمینه از یک‌سو با توجه به مبانی معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی و از دیگر سو با در نظر گرفتن رابطه و نسبت حقوق اعتباری با جهان تکوین نظریه‌پردازی کرده و با تأکید مبانی فلسفۀ مدنی و انسان‌شناسی به تحلیل و تبیین پایه‌ای‌ترین امتیازات بشر در زندگی فردی و مدنی پرداخته است که امروزه به‌عنوان زیرساخت‌های دیگر حقوق عمومی و اجتماعی به‌شمار می‌آیند، نگاه وی به این مهم از روزنۀ مطالعه در زوایا و ساحت‌های مختلف مدینۀ فاضله صورت می‌پذیرد که بدون در نظر گرفتن حقوق و عدالت بنیادین منظومۀ معرفتی این نوع مدینه ناتمام است.و برای تحقق این مهم سزاوار است مبانی تکوینی، تعلقات و وابستگی‌های حق به عرصه‌ها و زمینه‌های مختلف را ملاحظه کرد و در راستای دستیابی به ساختار نظریۀ فارابی از حق و نیز رابطۀ آن با عالم تکوین و طبیعت، بررسی دربارۀ مفهوم حق طبیعی، جایگاه عدالت بنیادین، نسبیت برخی حقوق و منطق شناخت حق از باطل ضروری است. 1 The theory of natural law has been considered by the Muslim philosophers as the dominant principle in the philosophy of law and the basis of the intellectual and legal rules and conventions. Among these philosophers, Farabi is the first thinker who has theorized in this regard on the one hand based on the epistemological and ontological principles, and on the other hand, through the consideration of the relationship between the arbitrary rights and the existential world. Emphasizing the principles of civil philosophy and anthropology, he has analyzed and explained the most fundamental privileges of the human in his individual and social life, which are currently regarded as the cornerstones of other public and social rights. His view to this issue is formed through the analysis of the various aspects and domains of utopia. For him, this utopia is incomplete if the fundamental rights and justice of this epistemic system are not taken into account. In order to fulfill this, it is necessary to observe the existential principles and the attachments of the right to various domains and contexts. Moreover, in order to achieve the structure of Farabi’s theory about the right and its relationship with the existential and natural world, it is necessary to examine the concept of natural right, the position of fundamental justice, the relativity of some rights, and the logic used to discern the right from the wrong. 23 48 اکبر فلاح نژاد Akbar Fallah Nejad دانشجوی دکتری رشتۀ حقوق عمومی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران ایران af442004@yahoo.com سید عبدالرحیم حسینی Seyed Abdolrahim Hoseini دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکدۀ الهیات پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران ایران abd.hosseini@ut.ac.ir علی محمد فلاح زاده Ali Mohammad Fallahzade استادیار، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران ایران amfallahzadeh2002@gmail.com اعتبار حق طبیعی فطرت عدالت قانون آخوند خراسانی، ملا محمد کاظم هروی (1406 ق). حاشیه المکاسب، چ اول، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.##آل‌یاسین، جعفر (1405 ق). الفارابی فی حدوده و رسومه،چ اول،بیروت: عالم الکتاب.##ابن‌سینا (1404 ق). الشفاء (الالهیات)چ اول، به تصحیح سعید زاید، قم: مکتبة آیت‌الله المرعشی.##ابن‌صائد (1985). طبقات الامم،چ اول، تحقیق حیاه العیدبوعلوان، بیروت: دارالطباعه للنشر.##ابن‌عاشور، محمد طاهر (1978). مقاصدالشریعه الاسلامیه، چ اول، تونس: الشرکه التونسیه للتوزیع.##احسایی، ابن ابی‌جمهور، محمدبن علی (1410 ق). الأقطاب الفقهیة علی مذهب الإمامیة، چ اول، قم: انتشارات کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی.##احمد الطیب، (2010). الجانب النقدی فی فلسفه ابی‌البرکات البغدادی،چ اول، قاهره: دارالشروق.##اخوان الصفاء (1928). الرسائل، تصحیح خیرالدین زرکلی، چ اول، مصر: مکتبه التجاریه الکبری.##استرآبادی، میرداماد، محمد باقر حسینی (1397). السبع الشداد، سید جمال‌الدین میرداماد، چ اول، تهران: بی‌نا.##انصاری، مرتضی‌بن محمد امین (1383). مطارح الأنظار (طبع جدید)، چ دوم، قم: بی‌نا.##بهمنیاربن المرزبان (1375). التحصیل، تصحیح و تعلیق از استاد شهید مرتضی مطهری، چ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.##جوینی، عبدالملک‌بن عبدالله (1418 ق). البرهان فی اصول الفقه، چ اول، مصر: دارالوفاء، المنصوره.##حائری، سید کاظم حسینی (1423 ق). فقه العقود، چ دوم، قم: مجمع اندیشۀ اسلامی.‌##حکیم، سید محسن طباطبایی (1416 ق). مستمسک العروة الوثقی، چ اول، قم: مؤسسة دارالتفسیر.##دربندی، آقابن عابد (بی‌تا). خزائن الاحکام، چ اول،قم: مؤلف.##رازی، فخرالدین (1381). منطق الملخص،چ اول، مقدمه و تصحیح و تعلیق از احد فرامرز قراملکی،تهران: دانشگاه امام صادق (ع).##روزدری، علی (1409 ق). تقریرات آیه المجدد الشیرازی،چ اول، قم: مؤسسۀ آل‌البیت(ع).##ریسونی، احمد (2009). الکلیات الاساسیه للشریعه الاسلامیه، چ اول، مصر: دارالکلمه للنشر والتوزیع.##19. زمانی، سید قاسم (پاییز و زمستان ۱۳۸۵). شبیه‌سازی درمانی و حق بر سلامتی در قلمرو حقوق بین‌الملل بشر، پژوهش حقوق و سیاست، شمارۀ ۱۹.##صدر، رضا (1420 ق). الاجتهاد والتقلید، چ اول، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.##صدر، شهید سید محمد (1420 ق). ماوراء الفقه،چ اول، بیروت: دارالأضواء للطباعة و النشر و التوزیع.##علامه حلی، حسن‌بن یوسف (1425 ق). نهایة الوصول الی علم الأصول،چ اول،قم، بی‌نا.##فارابی، ابونصر (1959). آراء اهل المدینه الفاضله،چ اول،تحقیق ألبیر نصری نادر، بیروت: بی‌نا.##ــــــــــــــ (1996). احصاء العلوم، چ اول،بیروت: مکتبه الهلال.##ـــــــــــــ (1983). کتاب تحصیل السعادة تحصیل،چ اول، تحقیق د. جعفر آل‌یاسین، الطبعة الثانیه، بیروت: بی‌نا.##ـــــــــــــ (1346 ق). التعلیقات،چ اول، حیدرآباد هند، بی‌جا: بی‌نا.##ـــــــــــــ (1371)التنبیه علی سبیل السعاده،چ اول،انتشارات حکمت،تهران.##ــــــــــــــ (1996).السیاسه المدنیه،چ اول،بیروت،دارومکتبه الهلال.##ـــــــــــــ (بی‌تا الف). الموسیقی،چ اول، تحقیق عطاس عبدالملک خشبه، قاهره: دارالکتاب العربی للطباعه والنشر.##ــــــــــــــ (1408)المنطقیات،چ اول،کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی،قم.##ــــــــــــــ (بی‌تا ب). الموسیقی الکبیر، چ دوم،قاهره، بی‌جا: بی‌نا.##ــــــــــــــ (1971). فصول منتزعة فصول، چ دوم،تحقیق د. فوزی نجار، بیروت: بی‌نا.##ــــــــــــ (1968). الملّة الفاضلة و نصوص اخری،چ اول، تحقیق محسن مهدی، بیروت: دارالمشرق.##ــــــــــــ (1349 ق). کتاب الحروف، چ دوم،تحقیق محسن مهدی، بیروت: دارالمشرق.##کمپانی، شیخ محمدحسین اصفهانی (1418 ق). حاشیه المکاسب، چ اول، قم: انوارالهدی.##الفاسی، علال (1993). مقاصدالشریعه الاسلامیه و مکارمها، منشورات علال الفاسی، چ اول، بی‌جا: بی‌نا.##کندی، ابویوسف یعقوب‌بن اسحاق (1950). رسائل الکندی الفلسفیه، چ اول،محمد عبدالهادی ابوریده، قاهره، بی‌نا.##38. لوکری، ابوالعباس (1373). بیان الحق بضمان الصدق،چ اول، مقدمه و تحقیق دکتر سید ابراهیم دیباجی، تهران: مؤسسۀ بین‌المللی اندیشه و تمدن اسلامی.##وافی، علی عبدالواحد (1961). المدینه الفاضله للفارابی،چ اول، القاهره: لجنه البیان العربی.##ماجد فخری (1372). سیر فلسفه در جهان اسلام، چ اول،ترجمۀ فارسی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##وحید خراسانی (1428 ق). تحقیق الاصول، چ اول،تقریر سید علی حسینی میلانی،قم: انتشارات الحقائق.##

0 نظام تنزیلی قرآن کریم در فرایند آیندهنگاری راهبردی تحول The Role of the Revealed System of the Noble Qur’ān in the Strategic Futurology of Evolution https://jpht.ut.ac.ir/article_73734.html 10.22059/jpht.2019.133214.1005294 0 پس از عصر بعثت و حضور معصومین و در عصر تفکر اجتهادی، در عرصۀ قرآن‌پژوهی و نظام جامع تفسیر، همچنان الگوی پژوهش تفسیری و سازوکار ترکیبی دو الگوی ترتیبی و تنزیلی و برآیندیابی در رویکرد تفسیر موضوعی، سامانی بایسته در عرصۀ اندیشه‌پردازی پیشرفت و نظام مدیریت راهبردی نیافته و نظام تنزیلی قرآن کریم به‌مثابۀ الگوی مرجع و معیار آینده‌نگاری راهبردی پیشرفت، دیده نشده است. از منظر روش‌شناسی پردازش اندیشه و مدیریت راهبردی تغییر، ماهیت و نقش نظام تنزیلی در پردازش مدل عملیاتی الگوی دین‌شناخت رشد ـ توسعه‌ای و در نظام آینده‌نگار راهبردی جامعه و تمدن هدف چیست؟ در پژوهش حاضر با بازتحلیل ادبیات آینده‌نگاری راهبردی و سازوکارهای الگوی پیشرفت و با اشاره به جایگاه الگوی دین‌شناخت پیشرفت، دریافتیم که نظام تنزیلی، منطق مبنا و حاکم بسط زمان‌مند مدل مفهومی الگوی رشد و نظام و سازوکار (فرایند و روش) مرجع الگوپردازی آینده‌نگار راهبردی است که در ذیل الگوی کلان راهبری تحول برای گذار به انسان، جامعه و تمدنِ آرمانیِ همواره تازه‌شونده، در جامعه هدف جریان می‌یابد. 1 After the era of the Prophet and the presence of the Infallible Imams (a) and in the era of deductive thinking, in the field of Qur'anic studies and the comprehensive system of exegesis, the Quranic research model, the combined method of sequential and revealed models, the thematic interpretation based on them in conceptualizing progress, and the strategic management system have not been properly organized, and the revealed system of the Qur'an as a reference model and criterion for strategic futurology of development has not been considered properly. What is the nature and role of the revealed system in processing the operational model of religion-based model of developmental progress in the strategic futurologist system of the target society and civilization from the perspective of thought processing methodology and strategic management of change? Re-analyzing the literature of strategic futurology and the mechanisms of development model and via pointing to the significance of the religion-based model of development, the present study seeks to prove that the revealed system is the basic rationale behind the time-based expansion of the conceptual model of the development model and the system (process and method) of strategic futurologist modeling reference that can be employed under the general model of evolution leadership for the ever-changing ideal human, society and civilization in the target society. 49 71 احمد آکوچکیان Ahmad Akoochekian دانشیار، رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، قم، ایران ایران a_akoochekian@yahoo.com مرضیه فرجیان شوشتری Marzieh Farajian کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، مرکز تحقیقات استراتژیک توسعه (رشد)، قم، ایران ایران m.farajian@ymail.com آینده‌نگاری راهبردی تحول الگوی پیشرفت نظام تنزیلی قرآن الگوی راهبری تحول روش‌شناسی تفسیر ـ قرآن کریم.##آکوچکیان، احمد و دیگران (1393). اندیشۀ دین‌شناخت پیشرفت، اندیشۀ ولایتمندی مدیریت تغییر، تهران: انتشارات مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.##اکرمی، ایوب؛ مرتضوی، سید محمد (1391). مبانی و پیش‌فرض‌های رویکرد تفسیر ترتیب نزولی قرآن، فصلنامۀ علمی ـ پژوهشی مطالعات تفسیری، 3 (11)، 109 - 128.##احمدعلی، اسعد (1996). تفسیر القرآن المرتب منهج للیسر التربوی، دمشق: انتشارات دارالسؤال.##بازرگان، مهدی(۱۳۷۴). پا به پا وحی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.##ـــــــــــــ (1386). سیر تحول قرآن، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار.##بهجت‌پور، عبدالکریم (1388). درامدی بر اصول تحول فرهنگی، قم: انتشارات بوستان کتاب.##ــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۷). همگام با وحی، قم: انتشارات سبط النبی.##ـــــــــــــــــــــ (1393). روش کشف الگوی اسلامی مهندسی فرهنگ، قم: راهبرد فرهنگ، 27، 92 - 118.##ـــــــــــــــــــــــ (1389). رویکردی نو در تفسیر بر اساس ترتیب نزول، پژوهش‌های قرآنی، شمارۀ 62 - 63.##ـــــــــــــــــــــ (1392). تفسیر تنزیلی (به ترتیب نزول)، قم: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##11. پاپر، رافائل (1389). روش‌های آینده‌پژوهی چطور انتخاب می‌شوند، در: انتخاب روش‌های آینده‌نگاری، ترجمۀ سعید منزوی، تهران: انتشارات مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.##پدرام، عبدالرحیم؛ جلالی‌وند، عباس (1390). آشنایی با آینده‌پژوهی، تهران: انتشارات مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری‌های دفاعی.##ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1391). روش‌شناسی آینده‌پژوهی، تهران: انتشارات مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری‌های دفاعی.##پورعزت، علی اصغر (1390). عهدنامۀ امیر، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).##پولارد، سیدنی (1354). اندیشۀ ترقی تاریخ و جامعه، ترجمۀ حسین اسدپور پیرانفر، تهران: انتشارات شرکت سهامی انتشار.##تقوی، مصطفی (1387). راهبردهای طراحی و راه‌اندازی رشتۀ آینده‌پژوهی، همایش آینده‌پژوهی، انتشارات نوآوری و همگرایی فناوری.##17. جابری، محمد عابد (۱۳۸۷/ ۲۰08). فهم القرآن الحکیم، التفسیر الواضح حسب ترتیب النزول، جلد 1، بیروت: انتشارات مرکز دراسات الوحده العربیه.##جوادی آملی، عبدالله (1378). تفسیر تنسیم، جلد 1، قم: انتشارات اسراء.##حکیم، محمد باقر (1412 ق).الهدف من نزول القرآن و آثاره علی منهجه فی التغییر، قم: انتشارات مؤسسۀ امام حسین (ع).##ــــــــــــــــ (1417 ق). علوم قرآن، چ سوم، قم: انتشارات مجمع الفکر الاسلامی.##حکیمی، محمد رضا (1409 ق). الحیات، محمد حکیمی، علی حکیمی، چ پنجم، تهران: انتشارات مکتب نشر فرهنگ اسلامی.##خزایی،‌ سعید (1387). راهنمای گام به گام آینده‌پژوهی راهبردی، تهران: دانشگاه صنعتی مالک‌ اشتر.##دروزه، محمد عزّه (1383 ق). التفسیر الحدیث، قاهره: انتشارات عیسی البابی.##رأفت سعید، محمد (1422 ق/2002). تاریخ نزول القرآن الکریم، دارالوفاء للطباعه و النشر و التوزیع.##شاکر، محمدکاظم (1389). تفسیر بر اساس ترتیب نزول با سه قرائت، پژوهش‌های قرآنی، 16 (62،63)، 90 - 123.##صدر، سید موسی (1389). سنجش ادلۀ موافقان و مخالفان تفسیر بر اساس ترتیب نزول، پژوهش‌های قرآنی، 16 (63، 62)، 150 - 165.##صلاحی کجور، اسحق (1392). طراحی مدل اسلامی ـ ایرانی آینده‌نگار راهبردی، تهران: انتشارات دانشگاه عالی دفاع ملی.##الضامر، عبدالرحمن (1435 ق/ 2014). تنزیل الایات علی الواقع نظره تاصیلیه، بیروت: انتشارات دار ابن‌حزم.##طباطبایی، سید محمد حسین (1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: انتشارات دفتر انتشارات اسلامی جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه.##عاملی، جعفر مرتضی (1375). تفسیر سورۀ الفاتحه، قم: انتشارات الهادی.##عالی‌زاده، عبدالرضا (1388). آینده‌پژوهی چه نسبتی با برنامه‌ریزی استراتژیک دارد، تهران: انتشارات هنر رسانۀ اردیبهشت.##فراستخواه، مقصود (1393). تدبری در آیات، با ترتیب نزول بر حسب سیاق تاریخی، تهران: شرکت انتشارات قلم.##فرهنگستان زبان و ادب فارسی، زیر نظر علی‌اشرف صادقی (1389).تهران: فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، دفتر هفتم.##کارگر، رحیم (1389).جستارهایی در مهدویت، قم: انتشارات بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج).##معرفت، محمد هادی(1382). تاریخ قرآن، چ پنجم، تهران: انتشارات سمت.##ملاحویش آل‌غازی، سید عبدالقادر (۱۳۸۲ ق). بیان المعانی علی حسب ترتیب النزول، دمشق: انتشارات مطبعه الترقی.##.مطهری، مرتضی (1385). جامعه و تاریخ، چ هجدهم، قم: انتشارات صدرا.##نکونام، جعفر (1378). بررسی جدیدترین نظریه دربارۀ ترتیب آیات قرآن، پژوهش‌های فلسفی - کلامی، شمارۀ 1: 20 - 35.##ـــــــــــــ (1380). درامدی بر تاریخ‌گذاری قرآن، تهران: انتشارات هستی‌نما.##ــــــــــــ، نقد و بررسی رویکردهای مختلف تفسیر بر اساس نزول، پایگاه اینترنتی مدهامتان: آدرس: http://nekoonam.parsiblog.com/##نیازمند، سید رضا (1390). شرحی بر قرآن به ترتیب نزول آیات، اصفهان: انتشارات بنی‌هاشم.##هاشمی، سید حسین (1389). مبانی تفسیر قرآن بر اساس ترتیب نزول، پژوهش‌های قرآنی، 16 (62 - 63)، 72 - 89.##43. یونیدو (گروه آینده‌نگاری سازمان توسعۀ ملل متحد) (1387). راهنمای آینده‌نگاری فناوری یونیدو، ج1: سازمان و روش‌ها؛ سونیا شفیعی اردستانی و همکاران، تهران: انتشارات مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.##44. Conn,R,W. (1994). "Strategic goals and development pathways for fusion". Fusion Engineering and Design.##45. Godet, Michel, Durance, Ph.,( 2011). Strategic foresight for Corporate and Regional Development, DUNOD.##46. Kuosa, Tuomo,( 2011). Practicing Strategic Foresight in Government. S. Rajaratnam School of International Studies, Nanyang (Singapore).##47. Malaska, Pentti, (2003). Futures and Penetration to the Futures, Acta Futura Fennica, Helsinki,##

0 تحویل‌گراییِ اخلاق نسبت به دین در فلسفۀ دیوید هیوم: کوششی برای شفاف‌سازی نسبتِ دین و اخلاق در فلسفۀ دیوید هیوم Religion-Sensitive Morality in the Philosophy of David Hume: An Attempt to Unmask the Relationship between Religion and Morality in the Philosophy of David Hume https://jpht.ut.ac.ir/article_73733.html 10.22059/jpht.2019.280622.1005663 0 با نگاهی به اخلاق‌شناسی در فلسفۀ جدید، شاهد دو دیدگاهِ استقلال‌گراییِ اخلاق نسبت به دین و تحویل‌گراییِ اخلاق نسبت به دین در طیف‌های مختلف آن هستیم. بلندپروازی هیوم برای تثبیت علم اخلاق، در جدال بین جاه‌طلبی‌های طبیعت‌گرایانه و داوری‌های شکاکانۀ وی، اخلاق را نه‌تنها مستقل از دین نشان می‌دهد، بلکه دین را مخرب اخلاق نیز معرفی می‌کند. در این مقاله، با توجه به دیدگاه‌های متعدد موجود در باب نسبت دین و اخلاق در فلسفۀ هیوم، در پی یافتن موضع شفاف و منسجمی بر اساس آثار اصلی خود هیوم، مدافعان و منتقدان او خواهیم بود. یافته‌های ما، با تکیه بر دیدگاه معتدلِ هیوم درباب اخلاقِ عقل‌گرایانه و خداباوری نهان وی، حاکی از آن است که اخلاق در نظام فکری و فلسفی هیوم، در نهایت چیزی مستقل از دین و خدا نیست. به‌عبارت بهتر، هیوم کلِ دین را به ترکیب اخلاق و فلسفه فرومی‌کاهد و از جنبه‌های اخلاقی و عقلانی دین دفاع می‌کند و وجود سایر جنبه‌ها و ابعاد را زائد می‌داند. براساس شواهد نشان داده‌شده در این مقاله، بهتر آن است که هیوم را در ردیف قائلان به دیدگاهِ تحویل‌گراییِ اخلاق به دین، آن هم در مرتبه و طیف خاصی از آن قرار دهیم. 1 In the ethical view of modern philosophy, there can be seen two aspects of morality; religion-free morality and religion-sensitive morality. Despite the disagreement between his naturalist ambitions and his extreme skeptical principles, Hume’s aspiration to stabilize moral science tends to show that morality is not only independent of religion, but also is destructed by it. The main objective of this paper is to unmask the relationship between religion and morality based on the works of Hume, his critics, and his supporters. The findings of this paper, based on Hume's moderate view of commonsense morality and his undercover belief in God, indicate that morality for Hume is not ultimately independent of religion and God. In other words, Hume reduces the whole religion to a combination of morality and philosophy, defends the morality and rational aspects of religion, and deems other aspects and dimensions as unnecessary. Finally, according to the evidences used in this article, it is better to put Hume in a specific rank of the religion-sensitive moral philosophers. 73 93 فریده لازمی Farideh Lazemi دانشجوی دکتری، دانشکدۀ ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران ایران farideh.lazemi@yahoo.com سید مصطفی شهرآیینی Seyyed Mostafa Shahraeini دانشیار، پژوهشکدۀ فلسفۀ حکمت معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران ایران m-shahraeini@ihcs.ac.ir اخلاق اخلاقِ عقل‌گرایانه خداباوری ظریف نهان دین هیوم ادواردز، پل؛ بورچرت، دونالد ام (1392). دانشنامه فلسفه اخلاق، ترجمۀ ان‌شاء‌الله رحمتی، چ اول، تهران: انتشارات سوفیا.##بکر، لارنس سی (1378). تاریخ فلسفه اخلاق غرب، ترجمۀ گروهی از مترجمان مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ اول، قم: انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی.##سلیمانی آملی، حسین (1387). اعتقادشناسی هیوم، چ اول، تهران: انتشارات زوّار.##شهرآیینی، سید مصطفی؛ پیکانی، جلال؛ لازمی، فریده (1396). رهیافتی به ابعاد ناآشنای نظام فلسفی هیوم در باب تأسیس جهان‌بینی بدون خدا، مجلۀ پژوهشنامۀ فلسفۀ دین (نامۀ حکمت)، دورۀ پانزدهم، شمارۀ یک (پیاپی بیست‌ونه).##مک‌اینتایر، السدر (1379). تاریخچه فلسفه اخلاق، ترجمۀ ان‌شاالله رحمتی. تهران: حکمت.##لازمی، فریده؛ شهرآیینی، سید مصطفی (1395). تحلیل و نقد اعتقاد حداقلی به وجود خدا در نظام فکری و فلسفی هیوم و کانت، کنفرانس بین‌المللی فلسفۀ دین معاصر، تهران.##لازمی، فریده؛ پیکانی، جلال (1396). تحلیلی انگیزه‌شناختی از شکاکیت هیوم و تأثیر آن بر شهرت هیوم به الحاد: کوششی برای رفع اتهام شکاکیت از هیوم، مجلۀ نقدونظر، دورۀ بیست‌وسه، شمارۀ دو (پیاپی نود).##هیوم، دیوید (1395). رساله‌ای درباره طبیعت آدمی، ترجمۀ جلال پیکانی،چ اول، تهران: انتشارات ققنوس.##ــــــــــــ (1397). کاوشی در خصوص فهم بشری، ترجمۀ کاوه لاجوردی، چ چهارم، تهران: انتشارات نشر مرکز.##Andre, Sh. (1993). Was Hume an Atheist. Hume Studies, 19 (1).##Baggini, J. (2009). Hume on Religion:Was Hume An Atheist or An Agnostic?. Published by The Journal of Philosophy.##Ellin, J. (1989). Streminger: Religion a Threat to Morality. Hume Studies, 15 (2), 295 - 300.##Flew, A. (1961). Hume’s Philosophy of Belief. London: Routledge.##Gaskin, J. C. A. (1988). Hume’s Philosophy of Religion. London: Macmillan.##Hendel, C. (1925). Studies in the Philosophy of David Hume. Princeton, N.J.: Princeton University Press.##Hume, D. (2009). A Treatise of Human Nature. Waiheke Island: The Floating Press.##Hume, D. (1751). An Enquiry Concerning the Principles of Morals. London: A. Millar. Retrieved 28 June 2014.via Google Books.##Hume, D. (1751). The Natural History of Religion. in The Philosophical Works, ed. T. H. Green and T. H. Grose.##Hume, D. (1575). The Natural History of Religion. London press.##Hume, D. (1980). Dialogues Concerning Natural Religion. edited by Richard. H. Popkin, Indianapolis: Hackett.##James, W. (1896). The Will to Believe, New World.##Laird, J. (1932). Hume’s Philosophy of Human Nature. London: Methuen.##McAteer, J. (2016). How to be a Moral Taste Theorist. Essays in Philosophy, 1 (1).##Mitchell, T. A. (1986). David Hume's Anti-Theistic Views: A Critical Appraisal. University Press of America.##Mossner, E. C. (1947). The Continental Reception of Hume’s Treatise.##Mossner, E. C. (2001). The Life of David Hume. Oxford University Press. First published in 1954, and updated in 1980, it is reissued in 2001.##Myers, T. W. (1996). Religion and morality in the philosophy of David Hume.##Popkin, R. (1985). Hume’s Intentions. In Popkin, The High Road to Pyrrhonism.##Rayner, S. (2005). Hume’s Moral Philosophy. Macalester Journal of Philosophy, 1 (1).##Russell, B. (1947). Am I An Atheist Or An Agnostic? A Plea for Tolerance In The Face Of New Dogmas.##Russell, P. (2013). Hume on religion. Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Russell, P. (2008). The Riddle of Hume's Treatise: Skepticism, Naturalism, and Irreligion. New York, NY : Oxford University Press.##Streminger, G. (1989). Religion a Threat to Morality: An Attempt to Throw Some New Light on Hume's Philosophy of Religion. Hume studies 15 (2), 277-293.##

0 بررسی نقادانۀ دعاوی طبیعت‌گرایانۀ داوکینز A Critical Investigation of Dawkins’ Naturalism https://jpht.ut.ac.ir/article_73835.html 10.22059/jpht.2019.283524.1005672 0 ریچارد داوکینز، یکی از ملحدان عصر حاضر و بسیار متأثر از داروینیسم است و به‌عنوان زیست‌شناس تکاملی با رویکرد طبیعت‌گرایانۀ خویش سعی در تبیین تمامی پیچیدگی‌های جهان دارد و همچنین با استفاده از اخلاق تکاملی، پیوند میان دین و اخلاق را انکار می‌کند ودر نهایت در تلاش است که فرضیۀ خداوند را به‌عنوان طراح و ذهن کیهانی کنار گذارد. اما نکتۀ شایان توجه این است که با وجود وارد آمدن نقدهای جدی بر نظریۀ تکامل داروین، این نظریه همچنان اهمیت زیادی دارد و به‌نظر می‌رسد تعارض‌های بسیاری را میان باورهای دینی و علم موجب شده است. در نظر بسیاری از افراد، معارضه‌ای که متوجه دین است، ناشی از تعارض میان محتوای علم و دین نیست، بلکه از مسلّم انگاشتن این فرض است که روش‌های علمی، تنها راه رسیدن به شناخت و کشف واقعیت هستند. در پژوهش حاضر برآنیم که با بررسی نقادانۀ برخی رویکردهای طبیعت‌گرایانۀ داوکینز از منظر آلوین پلنتینگا و دیگران، از این نتیجه دفاع کنیم که می‌توان با تفسیر درست از نظریه‌های مطرح در علوم تجربی و توجه به مسائل روش‌شناختی در حوزه‌های علمی، میان علم و دین توافقی حقیقی یافت و در نهایت روش‌های علمی برای شناخت جهان را به‌عنوان شیوه‌های تدبیر و فاعلیت الهی برشمرد. 1 Richard Dawkins is one of the contemporary atheists greatly affected by Darwinism. As an evolutionary biologist, he has tried to justify all the complex phenomena of the world through his Naturalistic approach. He denies the relationship between ethics and religion following evolutionary ethics and strives to overrule the hypothesis of God as the Designer and Cosmic Mind. But the important thing is that despite the serious criticisms of Darwin's theory of evolution, it still holds great significance and appears to have caused many conflicts between religious beliefs and science. To many, the conflict with religion is not due to the conflict between the content of science and religion but to the assumption that scientific methods are the only way to know and discover reality. In the present research, we intend to defend this stance – through a critical investigation of some of Dawkins’ Naturalistic approaches from the viewpoint of Alvin Plantinga and others – that a true agreement between science and religion can be found via a true interpretation of experimental science theories and attention to methodological issues in science, and finally can use the scientific methods for recognizing the world as ways of divine management and action. 95 113 زینب سادات موسوی Zeinab Sadat Mousavi دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه فلسفه، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران ایران z.sadatmousavi@hotmail.com نرگس نظرنژاد Narges Nazarnejad دانشیار، گروه فلسفه، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران ایران nazarnejad@alzahra.ac.ir اخلاق تکاملی داوکینز داروینیسم ذهن کیهانی طبیعت‌گرایی آیت‌اللهی، حمید رضا؛ شوروزی، حسین (1393). برهان تنظیم دقیق: مواجهۀ سوبر و مدافعان برهان، جستارهای فلسفۀ دین، 3 (2): 73 - 88.##باربور، ایان (1292). دین و علم، پیروز فطورچی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.##داوکینز، ریچارد (1396). سرگذشت شگفت‌انگیز حیات روی زمین، ترجمۀ محمد رضا توکلی صابری، تهران: انتشارات معین.##داوکینز، ریچارد (بی‌تا). پندار خدا، ترجمۀ الف فرزام، بی‌جا: بی‌نا.##داوکینز، ریچارد (1388). ساعت‌ساز نابینا، ترجمۀ محمود بهزاد، شهلا باقری، تهران: مازیار.##صفایی‌پور، حامد (1392). اصل آنتروپیک و نقش آن در برهان تنظیم ظریف کیهانی، بررسی و نقد دیدگاه‌ها . پژوهش‌های علم و دین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 4 (2): 77 - 109.##فرخی بالا جاده، علیرضا؛ علی‌زمانی، امیر عباس (1391). بررسی استدلال‌های ماتریالیستی ریچارد داوکینز دربارۀ خدا و تکامل، جستارهای فلسفۀ دین، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1 (2): 105 - 128.##قراملکی، احد فرامرز (1373). موضع علم و دین در خلقت انسان، تهران: مؤسسۀ فرهنگی آرایه.##موسوی راد، سید جابر (1395). برهان نظم بر مبنای اصل تنظیم دقیق کیهانی، معرفت کلامی 7 (1): 7 - 24.##موسوی، سید محمود؛ سموعی، نفیسه (1392). اخلاق در اسارت ژن‌ها: بررسی نظریات ریچارد داوکینز در مورد اخلاق مبتنی بر نظریۀ تکامل، پژوهشنامۀ اخلاق، 6 (21): 61 - 76.##میرباباپور، یوسف؛ دانشور، سید مصطفی (1396). رابطۀ علم و دین در دیدگاه اول پلانتینگا، معرفت کلامی، 8 (18): 23 - 42.##available, No authors(2018). Goldilocks geology. from ELSEVIER ,238( 3179), 57.##Baker, A. (2004). Simplicity. from Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Bena, L; Grana,M (2015). String cosmology and the landscape.from Elsevier,16, 200-206.##Chignell, A.P. (2015). Natural Theology and Natural Religion. from Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Craig, W. L (2008). Reasonable Faith, Christain Truth and Apologetics. WHEATON, ILLINOIS, Crossway books.##Dawkins, R. (1996). Climbing Mount Improbable. New York: Nork Norton.##Dawkins, R ( 2006). THE GOD DELUSION. London: BANTAM PRESS.##Dawkins, R (2011). THE MAGIC of REALITY. New York: Free Press.##Dawkins, R (1989). The SELFISH GENE. New York: Oxford  University Press.##Finlay, S. S (2017). Reasons for Action: Internal vs, External. from Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Flew, A(2008). THERE IS A GOD, How The World’s Most Notorious Atheist Change His Mind. HarperCollins.##Huxley, Th. H(1896). Evolution and Ethics,. New York: D. Appleton & Co.##Kitcher, P(2009). Evolution and religion. from Routledge Encyclopedia of Philosophy.##Planting a, A(2011). WHERE THE CONFLICT REALLY LIES. Oxford University Press.##Roy,K.I., Kennedy III,R G., Fields,D.E(2013). Shell worlds. from ELSEVIER, 82(2), 238-245.##Smith,G( 2007). Isaac Newton. from Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Van der Steen, W J(1999). Methodological Problem in Evolutionary Biology. XII. Against Evolutionary Ethics. from Springer, 47.##Vander Laan, D (2017). Creation and Conservation. from Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Vogel, J(2018). Inference to the best explanation. from Routledge Encyclopedia of Philosophy.##Ward, K(1998). God, FAITH & THE NEW MILLENNIUM. one world.##Ward, K(2008). Why There Almost Certainly Is a God. England: Lion Hudson plc.##Wade, M(2005). Evolutionary Genetics. from Stanford Encyclopedia of Philosophy.##Wilson, C (2007). EVOLUTIONARY ETHICS. from ELSEVIER, 219-246.##Wind, J (1980). Man’s selfish genes, social behavior and ethics. from  ELSEVIER,3(1), 33-41.##

0 بررسی تطبیقی مسئلۀ شر در مکتب حکیم سبزواری و مکتب عرفانی مولوی A Comparative Study of the Problem of Evil in the Hakim Sabziwari School and the Mawlawi Mystic School https://jpht.ut.ac.ir/article_73737.html 10.22059/jpht.2019.280022.1005657 0 یکی از اموری که خاستگاه الحاد در جهان غرب شده و از دغدغه‌های ادیان و مکاتب فلسفی بوده، پاسخ به پرسش شر است. اصلی‌ترین پرسش این است که آیا شرور در مکتب فلسفی حکیم سبزواری و مکتب عرفانی مولوی امری وجودی است یا عدمی؟ اگر امری وجودی است، با خیر محض بودن خداوند و با قدرت و علم الهی حتی با مسئلۀ سنخیت بین علت و معلول چگونه سازگار است؟ حکیم سبزواری، شرور را امر عدمی، ولی مولوی شرور را امر وجودی و عینی (objective) می‌داند و برای تبیین دیدگاه خود، ابتدا شرور را نسبی می‌داند نه مطلق، و وجود موجود، به خدا نسبت داده می‌شود و شرور با واسطه به خدا منتسب‌ هستند، زیرا لازمۀ محدودیت و ماده است، چون موجود وقتی تنزل کند، وجود تنزل‌یافته، محدودیت دارد و محدودیت و مادیت این تصادم‌ها را دارد و گریزی از آن نیست، آنگاه از توصیف به تجویز می‌پردازد و پذیرش رنج‌ها را برای تکامل آدمی لازم می‌داند، نگارنده ابتدا دیدگاه این دو حکیم و عارف را تبیین کرده و به مقایسه و بررسی دیدگاه‌ها پرداخته است و در نهایت نگاه عرفانی مولوی را واقع‌بینانه‌تر و به سلامت روان نزدیک می‌داند. 1 An issue which has turned to be the origin of atheism in the western world and one of the concerns of religions and philosophical schools is the discussion on evil. The main question is whether evil in the philosophical school of Hakim Sabziwari and the theosophical school of Rumi is an existential or non-existential matter? If it is existential, how is it compatible with the absolute goodness of God and with his power and divine knowledge – or even with the similarity of the cause and the effect? Hakim Sabziwari considers evils as non-existential but Mawlawi considers them as existential and objective. To explain his point of view, Mawalwi deems evils as relative rather than absolute, and the existence of a being is attributed to God. Therefore, evils are said to be attributed to God indirectly because matter is what inflicts limitation on the being. The reason for this is that when a being is degraded, it suffers from limitation, and the problems that ensue are the inevitable results of limitation and materialness. Then, Mawlawi moves from description to prescription and asserts that the acceptance of pains is necessary for the human perfection. The author has first explained the viewpoint of these two wise and mystic philosophers and then has compared and examined the two viewpoints. Finally, he has found that Rumi's mystical stance is more realistic and is closer to mental health. 115 136 سیدشهاب الدین حسینی Seyyed Shahaboddin Hosaini استادیار دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران ایران hosaini.qom1@gmail.com حکیم سبزواری شر شر عدمی مولوی وجودی بودن شر ـ قرآن.##ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله (1379). النجات، چ دوم، تهران: دانشگاه تهران.##اخوان الصفا (1375). رسائل اخوان الصفا و خلان الوفاء؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.##افلاطون (1388). جمهور، ترجمۀ فؤاد روحانی، چ دوازدهم: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##جوادی آملی، عبدالله (1372). پیرامون مبدأ و معاد، قم: اسراء.##رحیمیان، سعید (1388) مبانی عرفان نظری، تهران: سمت.##سبزواری، ملاهادی (1383). اسرار الحکم فی المفتتح و المختتم، تصحیح کریم فیضی، چ اول، بی‌جا: بی‌نا.##ـــــــــــــــــــــــ (1385). شرح منظومه، شارح یحیی انصاری شیرازی، ج اول، قم: انتشارات بوستان کتاب.##ـــــــــــــــ (1372). شرح الاسماء، تحقیق نجفقلی حبیبی، تهران: دانشگاه تهران.##ـــــــــــــ (1373). شرح مثنوی سبزواری، به کوشش مصطفی بروجردی، جلد 3 – 2، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.##شهیدی، جعفر (1378). شرح مثنوی، جلد 4، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##11. شیرازی، صدرالدین (1360). الشواهدالربوبیه، تعلیق وتصحیح و مقدمه سید جلال‌الدین آشتیانی با حواشی ملاهادی سبزواری، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##شهرستانی، محمدبن‌ عبدالکریم (1367). الملل والنحل، قم: شریف رضی.##کامو، آلبر (1342). افسانۀ سیزیف، ترجمۀ اکبر افسری، بی‌جا: مؤسسۀ مطبوعاتی فرخی.##مطهری، مرتضی (1372). عدل الهی، چ هفتم، تهران: صدرا.##مولوی بلخی، محمد جلال‌الدین (1362). مثنوی معنوی، چ نهم، تهران: سپهر.##نثری، موسی (1347). شرح و متن مثنوی شریف، جلد 2، تهران: بی‌نا.##هاسپرس، جان (1379). درآمدی به تحلیل فلسفی، موسی اکرمی، تهران: طرح نو.##هیک، جان (1376). فلسفۀ دین، ترجمۀ بهزاد سلطانی، تهران: انتشارات بین‌المللی هدی.##Mackie, John (1955). Evil and omnipotence, Mind, new  series, vol .64, n.254, pp.200-212  ##

0 نسبی‌گرایی در هرمنوتیک فلسفی گادامر Relativism in Gadamer's Philosophical Hermeneutics https://jpht.ut.ac.ir/article_73735.html 10.22059/jpht.2019.263083.1005585 0 یکی از ادعاهای اصلی هرمنوتیک فلسفی گادامر، نسبی‌گرا نبودن آن است. اما این هرمنوتیک در سه ساحت به نسبی‌گرایی دچار خواهد بود. اولین ساحت، مربوط به حقیقت و واقعیت بوده که به دلیل تعریف پدیدارشناختی گادامر از حقیقت، این هرمنوتیک گرفتار نسبی‌گرایی در واقعیت است. دومین و سومین ساحت، به معنا و فهم مربوطند که به این‌ترتیب هرمنوتیک فلسفی او گرفتار نسبی‌گرایی معناشناختی و نسبی‌گرایی فهم‌شناختی هم هست. گادامر تلاش کرده است که با مبنا قرار دادن سنت و زبان که به هم مربوطند، بر اساس مبنای عمومیت‌گرایی، از نسبیت تخلص یابد، ولی با شرایطی که برای زبان و سنت برشمرده و آنها را متغیر دانسته است و تأثیر آن بر افق هر مفسر را نیز متفاوت می‌داند، در عمل نتوانسته است مبنای مناسبی برای مطلق‌گرا شدن هرمنوتیک خود فراهم کند. 1 One of the main claims of Gadamer’s hermeneutic philosophy is that it is not relativistic. But it seems that this hermeneutics is afflicted by relativism in three respects. The first is the truth and reality where this hermeneutics suffers from relativism associated with reality due to Gadamer's phenomenological definition of the truth. The second and third areas are related to meaning and understanding, where his hermeneutic philosophy suffers from semantic and conceptual relativism, respectively. Gadamer has tried to use a universal basis formed through interrelating tradition and language to get rid of relativism and thereby consolidate the basis of absolutism in his own hermeneutics. But the conditions he has envisaged for language and tradition as changing phenomena and their effect on the idiosyncratic horizons of every interpreter have practically rendered null his efforts to provide a basis for the absolutization of his hermeneutics. 137 162 مسعود فیاضی Masoud Fayyazi استادیار، گروه منطق فهم دین، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، قم، ایران ایران msd.fayazi@gmail.com گادامر نسبی‌گرایی نسبی‌گرایی فهم‌شناختی نسبی‌گرایی معناشناختی هرمنوتیک فلسفی سنکی، هاوارد (1381). بررسی پنج روایت از نسبی‌گرایی شناختی، ترجمۀ پیروز فطوره‌چی، تهران، مجلۀ ذهن، بهار، شمارۀ 9: 55 - 66.##عرب صالحی، محمد (1389). فهم در دام تاریخی‌نگری، تهران، چ اول، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##گروندن، ژان (1391). درآمدی به هرمنوتیک فلسفی، ترجمۀ محمد سعید حنایی کاشانی، تهران، چ اول: انتشارات مینوی خرد.##واعظی، احمد (1385). درآمدی بر هرمنوتیک، تهران، چ سوم: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.##هایدگر، مارتین (1385). متافیزیک چیست؟ ترجمۀ سیاوش جمادی، چ سوم، تهران: انتشارات ققنوس.##Baghramian, M (2004). Relativism, First published, by Routledge, LONDON AND NEW YORK.##Bernstien, R (1983). Beyond Objectivism and Relativism, University of Pennsylvania, Press Philadelphia.##Bilen, O (2000). The Historicity of Understanding and the Problem of Relativism in Gadamer's Philosophical Hermeneutics, Washington ,D.C. ,The Council for Research in Values and Philosophy.##Dostal, R (1994).The Experience of Truth for Gadamer and Heidegger, p 47 – 68 in Hermeneutics And Truth, The USA,  Northwestern University Press.##Gadamer, H (2004). Truth And Method, continuum LONDON • NEW YORK.##ـــــــــــــــــــ(2013).Truth And Method , Bloomsbury Academic.##Grondin, J (1990).Hermeneutics and Relativism, published in Festivals of Interpretation, Essays on Hans-Georg Gadamer’s Work, State University of New York Press, Ablany.##Harre, R. , Krausz , M (1996). Varieti's of Relativism; First published, by Cambridge  USA and Oxford UK.##Heidegger, M (1962). Being And Time, Blackwell PublishersLtd.##Hintikka, H (1972). Semantics for Propositional Attitudes, in A.Marras (ed.) Intentionality,Mind and Language, Chicago: University of Illinois Press: 457–72.##Pelton ,S (2005). Gadamer And Universality (The Concept of  Universality in Gadamer’s Theory Of Hermeneutics), McMaster University, A Thesis Submitted to the School of Graduate Studies in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Master of Arts.##Wright , K (1990).Festivals of Interpretation, Essays on Hans-Georg Gadamer’s Work, State University of New York Press, Ablany.##Wachterhauser, B (1994). Hermeneutics And Truth,The USA,  Northwestern University Press.##

0 بنیاد فضیلت در اندیشۀ اسپینوزا The Basis of Virtue in Spinoza’s Thought https://jpht.ut.ac.ir/article_73732.html 10.22059/jpht.2019.279724.1005655 0 اسپینوزا فیلسوف عقلگرای سدۀ هفدهم، قائل است که فلسفه و علم باید در جهت کمال انسان به‌کار گرفته شوند. از این جهت، همّ خود را صرف تدوین نظامی فکری‌ می‌کند که غایت آن را سعادت می‌داند، سعادتی که مبتنی بر زیست فضیلت‌مندانه است. با توجه به این نظرگاه، در این مقاله در پی فهم حقیقت فضیلت و مبانی متافیزیکی و انسان‌شناختی آن در اندیشۀ اسپینوزا هستیم. این تحقیق مبتنی بر روش توصیفی - تحلیلی است و رویکرد فلسفی را در تبیین مسئلۀ مورد نظر به‌کار می‌گیرد. به اختصار می‌توان گفت که اسپینوزا فهم خود از فضیلت را بر مبنای دیدگاه وحدت جوهر، این‌همانی جوهر/ خدا و قدرت نامتناهی، سنخیت علّی و معلولی، طبیعت‌گرایی، توازی ذهن و بدن و عقلگرایی قرار می‌دهد و با تلفیق وجوهی از فلسفه‌های اخلاق افلاطونی، ارسطویی، لذت‌گرا، فایده‌باور، رواقی و هابزی، در نهایت، فضیلت اعلی را معادل قدرت، فعالیت و عقلانیت می‌داند و شناخت عقلی خداوند و عشق عقلانی به او را، در اعلی مرتبۀ آن قرار می‌دهد. بر اساس چنین شناختی است که انسان از نظر عاطفی نیز بر انفعالات خویش فائق می‌آید و به ثبات می‌رسد. 1 Spinoza, the rationalist philosopher of the 17th century, believed that philosophy and science must be used to attain human perfection. As a result, he focused on making an intellectual system the ultimate goal of which for him was bliss, one which was based on the virtuous life. In this article, we try to understand the reality of virtue and its metaphysical and anthropological foundations in Spinoza’s philosophy. This study is based on the descriptive-analytical method and uses the philosophical approach for the specification of the question at hand. In brief, the study shows that Spinoza’s understanding of virtue is based on the unity of substance, the identity of substance/God and infinite power, the similarity between cause and effect, naturalism, parallelism of mind and body, and rationalism. He synthesizes some aspects of platonic, Aristotelian, hedonistic, utilitarian, stoic, and Hobbesian views and identifies true virtue with power (conatus), activity and rationality. He puts the rational knowledge about God and rational love to Him at the core of his theory. It is on the basis of this understanding that the human being can overcome his emotional passions and achieve stability. 163 187 حسین صابری ورزنه Hossein Saberi Varzaneh استادیار، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران ایران h_saberi_v@ut.ac.ir اصغر زارع کهنمویی Asghar Zare‘ Kahnamuyi کارشناسی ارشد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی، تهران، ایران ایران asghar.zareh@gmail.com اسپینوزا انسان فضیلت قدرت کوناتوس اسپینوزا، باروخ (1374). رساله در اصلاح فاهمه، ترجمۀ اسماعیل سعادت، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##ـــــــــــــ (1376). اخلاق، ترجمۀ محسن جهانگیری، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##برنجکار، رضا (1382). نتایج اخلاقی و حقوقی نظریۀ فلسفی اسپینوزا، اندیشه‌های حقوقی، 4، 47 - 61.##پارکینسون، جورج (1381). عقل و تجربه در اسپینوزا، ترجمۀ محمدعلی عبداللهی، قم: بوستان کتاب قم.##ــــــــــــــــــ (1386). نظریه شناخت اسپینوزا، ترجمۀ مسعود سیف، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.##توازیانی، زهره (1386). مقایسۀ دیدگاه ابن‌سینا و اسپینوزا در نسبت عقل، اراده و اختیار به خدا، فصلنامۀ اندیشۀ دینی دانشگاه شیراز، 24: 47 - 68.##جهانگیری، محسن (1379). اختیار و مسائل مربوط به آن در فلسفۀ اسپینوزا، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات دانشگاه تهران، 2: 62 - 83.##Allison, H. (1987). Benedict de Spinoza: An Introduction, Yale.##Bennett, J. (1984). A Study of Spinoza's Ethics, Indianapolis.##Bidney, D. (1940). The Psychology and Ethics of Spinoza, yale.##Bowman, C. (1967). “Spinoza’s Doctrine of Attributes”, Southern Journal of Philosophy, 5(1), 59-71.##Broad, C. D. (1967). Five Types of Ethical Theory, Routledge.##Carr, S. (1978). Spinoza’s Distinction Between Rational and Intuitive Knowledge, The Philosophucal Review, 87(2), 241-252.##Carierro, J. (2014). “Spinoza, the Will, and the Ontology of Power”, in Melamed, Yitzhak (edi: 2014): The Young Spinoza, Oxford, 160-182.##Curley, E. (1973). Spinoza’s Moral Philosophy, in Grene, Marjorie (edi:1973): Spinoza: A Collection of Critical Essays, New York, 354-376.##---------------  (1988). Behind the Geometrical Method, Princeton.##Delahunty, R. G. (1985). spinoza, routledge.##Descartes (1984-85). The Philosophical Writings of Descartes, Trans by Cottingham, Vol 1 & 2, Cambridge.##--------------- (1991). The Philosophical Writings of Descartes, Trans by Cottingham, Vol 3, Cambridge.##Deveaux, S. (2003). The Divine Essence and the Conception of God in Spinoza, Synthese, 135(3), 329-338.##Frankena, W. (1975). Spinoza’s New morality, in Freeman, Eugene; Mandelbaum, Maurice (edi:1975): Spinoza: Essays in Interpretation, Open Court Pub, 85-100.##Garrett, D. (1996). Spinoza’s Ethical Theory, in Garrett, Don(edi:1996): The Cambridge Companion to Spinoza , Cambridge, 267-314.##ـــــــــــــــــ(2002). Spinoza’s Conatus Argument, in Koistinen, Olli & Biro, John (edi:2002): Spinoza: Metaphysical Themes, Oxford, 127-158.##Hampshire, S. (1951). Spinoza, Penguin Books.##Hart, A. (1983). Spinoza’s Ethics: Part I and II, Leiden.##Jacob, J. (2010). The Ancient noion of self-Reservation, Cambridge.##Leibniz, G. W. (1989). Philosophical Papers and Letters, Trans by Leroy  Loemker, Boston.##Marshall, E. (2008). Adequacy and Innateness in Spinoza, in Garber, Daniel(edi:2008): Oxford Studies in Early Modern Philosophy, Vol 4, Oxford, pp.51-88.##Martens, S. (1978). Spinoza on Attributes, Synthese Journal, 3(7), 101-111.##Nadler, S. (2006). Spinoza’s Ethics: An Introduction, Cambridge.##Radner, D. (1971). Spinoza’s Theory of Idea, The Philosophical Review, 80(3), 338-359.##Rocca, M. D. (1996). Spinoza’s Metaphysical Psychology, in Garrett, Don(edi:1996): The Cambridge Companion to Spinoza, Cambridge, pp.192-266.##ــــــــــــــــــــــ(2001). Spinoza’s Argument for Identity Theory, in Lloyd, Genevieve(edi:2001): Spinoza: Critical Assessments, Vol 1, Routledge, pp.140-164.##Rocca, M. D. (2008). Spinoza, Routledge.##Spinoza, B. (1972). Spinoza Opera, 5 Vols, edited by Carl Gebhardt, Heidelberg.##ـــــــــــــــــ. (2002). Complete Works, Trans by Samuel Shirley, Cambridge.##Steinberg, D. (2000). On Spinoza, Australia.##Wilson, M. (1996). Spinoza’s Theory of Knowledge, in Garrett, D(edi:1996): The Cambridge Companion to Spinoza , Cambridge, pp.89-141.##Wolfson, H. (1934). The Philosophy of Spinoza, 2 Vols, Harvard.##Woolhouse, R. S. (1993). The Concept of Substance in Seventeenth Century, Routledge.##