2021-07-27T21:11:59Z
https://jpht.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=4510
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
مفهوم سازی استاد مطهری از وحی: از تحویلی¬نگری تا جامع¬نگری، و ارتباط آن با فطرت و ایمان
فرشته
ابوالحسنی نیارکی
هاشم
قربانی
احمد
بهشتی
جستار حاضر، از منظری روششناسانه، جامعنگری استاد مطهری به بحث تحلیل مفهوم وحی را کاوش مینماید. از سویی، فیلسوفان مسلمان وحی را اتصال نبی با عقل فعال تلقی کرده و فقط به هویت علمی و شناختاری آن تأکید میکنند؛ و از سوی دیگر، برخی متفکران وحی را به صرف گرایش و تجربه نبی ارجاع دادهاند. در این تصور از وحی، بر بعد تجربیانگاری و گرایشی وحی تأکید میشود. هر دو رهیافت تصوری فروکاهشگرایانه و تحویلینگر از وحی ارائه میدهند. استاد مطهری، با نقد هر دو رهیافت، به تحلیلی جامعنگر از وحی الاهی دست یازیدهاند: به اعتقاد ایشان، وحی الاهی علاوه بر اینکه بعد شناختاری دارد و پیام الاهی است، بعد گرایشی نیز دارد. در مقاله حاضر، با بررسیدن مقام جامعنگری از وحی، ارتباط آن با ایمان و فطرت نیز نزد مطهری واکاوی میشود. مفهومسازی استاد از ایمان، از حیث روشی، از تصور ایشان از وحی کسب هویت میکند. بنابراین، ایمان نزد مطهری هویتی دو بعدی دارد: شناختاری و گرایشی دارد. این تحلیل از وحی و ایمان با تقسیم فطرت به دو بعد شناختی و گرایشی نیز متلائم است؛ یعنی، تصور استاد از دو بعدی بودن انسان در تحلیل ایشان از وحی و ایمان مؤثر افتاده است. بدینسان، در منظومه فکری استاد، این سه بحث در تعامل ناظر بر هم هستند.
وحی
مطهری
هویت شناختاری
ماهیت گرایشی
ایمان
فطرت
2013
04
21
5
27
https://jpht.ut.ac.ir/article_35066_ff81bdebd5fc64b8ef59afb09c7e5447.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
بررسی و نقد دیدگاه سوئینبرن در باب وجود خدا
فرح
رامین
ریچارد سوئینبرن از جمله فیلسوفان معاصری است که به استدلالهای استقرایی برای تبیین خداباوری روی آورده است. وی با استفاده از اصل زودباوری و سادگی، و با تفکیک نظمهای زمانی از مکانی، احتمال وجود خداوند را بسیار تقویت مینماید.سوئینبرن سعی دارد از طریق فرضیه خداشناسی توحیدی به پرسشهای مرزی پاسخ گوید. اما تمسک به مفاهیم احتمال، سادگی، زودباوری، پیشبینیپذیری، و نظمهای زمانی در تقویت این فرضیه، در چالش با اشکالهای متعددی است که این مقاله با نگاهی نقادانه به ارزیابی آنها میپردازد.
اصل زودباوری
اصل سادگی
نظم زمانی
نظریههای فرادامنه
احتمال
2013
04
21
29
52
https://jpht.ut.ac.ir/article_35067_dce5425cd49adaa2b7a0014876751295.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
بررسی براهین اثبات وجود خدا در آثار اسپینوزا
علی
فتح طاهری
یکی از دغدغههای اساسی فیلسوفان مسئله اثبات وجود خدا بوده است. اهمیت این مسئله برای اسپینوزا که اساس فلسفه او را خدا تشکیل میدهد بیش از فیلسوفان دیگر است. او که مهمترین اثر خویش، اخلاق، را با تعریف خدا آغاز میکند و با برترین سعادت انسانی، یعنی عشق، به خدا به پایان میبرد، مسئله وجود خدا را در آثار مختلف خود مورد توجه قرار میدهد و وجود او را به دو شیوه لمی و انی اثبات میکند. اسپینوزا مفهوم جدیدی از خدا ارائه میدهد و او را جوهر واحد و طبیعت طبیعت آفرین میخواند که همه چیز در او است و واجد صفات نامتناهی و از جمله صفت بعد است. براهین مختلفی که وی برای اثبات وجود خدا اقامه میکند تقریباً متناظر با براهین دکارت، و به معنایی تقریر جدیدی از این براهین است. در این مقاله تقریرهای مختلف براهین لمی و انی در آثار اسپینوزا مورد بررسی قرار میگیرد و شباهت آنها با براهین دکارت نشان داده خواهد شد.
خدا
برهان لمی
برهان انی
جوهر
علت خود
2013
04
21
53
80
https://jpht.ut.ac.ir/article_35068_0b88fc15a60af8b1da7b91cf5204def4.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
نقدی بر تفسیر کمال نهایی به شکوفایی عقلانی در فلسفه یونان و اسلامی
یارعلی
کرد فیروزجایی
فیلسوفان الاهی بر اساستحلیلی که از حقیقت انسان به دست دادهاند و انسانیت انسان را به قوه عاقله او دانستهاند، کمال نهایی و سعادت اصلی او را در فعالیت این قوه و به فعلیت رساندن همه استعدادهای آن دانستهاند. فیلسوفانی مانند افلاطون، افلوطین، و محمد بن زکریای رازی تصریح کرده اند سعادت انسان در فیلسوف شدن او است. دیگر فیلسوفانی نظیر فارابی، ابنسینا، سهروردی و ملاصدرا، که سعادت انسان را در فعالیت عقل نظری و نیز فعالیت بر طبق عقل دانستهاند، سعادت کسانی را که نتوانستند به مقام فلسفه برسند در ایمان و اقتدا به فیلسوفان حقیقی و به معنای دقیق و تمام کلمه فیلسوف، یعنی انبیا، دانستهاند. اگر فلسفه به معنای عام کلمه اخذ شود که شامل معرفت مفهومی و شهودی هر دو باشد، میتوان گفت بخشی از سعادت انسانها در آن است، اما سعادت منحصر در آن نیست؛ زیرا ابعاد وجودی انسان منحصر در عقل نیست و این بخش از سعادت برای عموم مردم قابل حصول نیست. دلالت آیات قرآن و روایات بر معاد جسمانی و لذتها و رنجهای مادی اخروی، مؤید کاستی تحلیل فیلسوفان درباره کمال نهایی انسان است.
کمال نهایی
سعادت
نفس
قوه عاقله
ایمان
عقل نظری
2013
04
21
81
102
https://jpht.ut.ac.ir/article_35069_2ec33a805e4f4784014351f8feca56b5.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
نگاهی نو به دیدگاه ترتولیان درباره ایمان و عقلانیت
رضا
گندمی نصرآبادی
دیدگاه ترتولیان درباره نسبت ایمان و عقل را از دو منظر میتوان بررسی کرد. غالباً با استناد به جملاتی که او در مخالفت با فلسفه اظهار داشته است، وی را ایمانگرای افراطی و نیز پیشگام متفکرانی میدانند که مخالفت با فلسفه شاه بیت حرفهای آنها را تشکیل میدهد، چه آنکه او فلسفه را منشا و خاستگاه بدعت میداند و تعالیم فیلسوفان را با تعالیم شیاطین و فرشتگان هبوطکرده یکسان میشمرد. ترتولیان بر بسندگی ایمان ساده و بسیط مؤمنان و استغنای ایمان از فلسفه و عقل تاکید بسیار کرده است و مؤمنانی را که در پی فلسفه هستند افراد متظاهر به ایمان یا غیر مؤمن میداند. از سوی دیگر، در ضمنِ آثار نسبتاً پرشمار او میتوان موارد بسیاری را ذکر کرد که او بسان دیگر دفاعیهپردازان مسیحی با استناد به تعالیم فیلسوفان در صدد تحکیم آموزهها و باورهای مسیحی برآمده است. او در این راستا حتی از اپیکوریها، که به استناد بسیاری از مفسران عهد جدید مخالفتهای پولس با فلسفه این نوع خاص از فلسفه را نشانه رفته بود، استفاده شایان توجهی کرده است. به نظرنگارنده، از میان عبارات فراوان ترتولیان، دوعبارت دستمایه مخالفان فلسفه قرا گرفته است که چنانچه در سیاق متن فهمیده شوند، نه تنها مخالفت با فلسفه از آنها به ذهن متبادر نخواهد شد، که به نوعی عقلگرایی دعوت میکنند و یا دستکم از شدت و حدت ایمانگرایی افراطی منسوب به او خواهند کاست.
ترتولیان
فلسفه
ایمانگرایی
عقلانیت
2013
04
21
103
127
https://jpht.ut.ac.ir/article_35070_f5d236ae6a19fa629fff1d79970243ca.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
تداوم اندیشههای مرجئه در برخی از فرقههای اسلامی
شهاب¬الدین
وحیدی مهرجردی
مسئله اصلی تفکر و اندیشه اسلامی و انشعابهای فرقهای مسلمانان در قرون نخست هجری، مفهوم ایمان و مباحث پیرامون آن بود. تفکر ارجاءنیز یکی از گرایشهای فکری بود که در نیمه دوم قرن اول هجری، از سوی حسن بن محمد حنفیه، در شهر کوفه مطرح شد. فرقه مرجئه، به دنبال عقیده افراطی و تند خوارج در باب مرتکب کبیره و حکم به کافر بودن آنها، با این نظریه که عمل هیچ نقش و تأثیری در ایمان انسان ندارد، شکل گرفت. آنان بر این باور بودند که «تا کفر شخصی ثابت نشود، او مؤمن است» ولو اینکه گناه کبیره انجام دهد؛ زیرا: لا تضرّ مع الایمان معصیة کما لا تنفع مع الکفر طاعة و مرتکب کبیره باید امید به بخشش خداوند داشته باشد و قضاوت در مورد چنین افرادی را باید تا روز قیامت به تأخیر انداخت و به خدا واگذار کرد. ایمانْ صرفِ اعتقاد قلبی و یا اقرار زبانی است و برای سعادت و رستگاری احتیاجی به عمل نیست. اطاعت از امام، خلیفه و حتی حاکم فاجر و اقامه جماعت به امامت آنها حتی اگر مرتکب کبیره شوند، جایز است. در نظر آنان، حوزه عمل از ماهیت ایمان خارج است. این تفکرات در برههای از زمان رواج پیدا کرد و طرفدارانی را به سوی خود کشاند. امروزه، اگرچه نامی از مرجئه نیست، برخی تفکرات آنها که تفکرات اباحیگری میباشد، همچنان ادامه دارد و به تبلیغ و ترویج آن پرداخته میشود. در این پژوهش برآنیم به بیان چنین تفکرات ارجائی که ادامه یافته بپردازیم.
مرجئه
ایمان
عمل
اباحیگری
اهل حق
2013
04
21
129
152
https://jpht.ut.ac.ir/article_35071_e1d8aca65484e856f182476994c25916.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
1
فرضیه خداباوری در استدلال استفان هاوکینگ، ملاصدرا، ابنسینا و کیث وارد
فائزه
زارعیان
سید مهدی
امامی جمعه
دانشمندان گستره کیهانشناسی نوین، با پشتیبانی از مادهگرایی، هر گونه ایده خداباوری را پیرامون توضیح جهان غیر ضروری و دارای ساختار غیر عقلانی میدانند. استفان هاوکینگ، به عنوان دانشمند سرشناس این حوزه، با طرح استدلالی بر مبنای فرضیه انفجار بزرگ، در تلاش است با انکار نظریه وجود خداوند نشان دهد جهان در اثر اتفاق یا ضرورت به وجود آمده است. با توجه به ابعاد متافزیکی این گفتمان، تلاش بر آن است تا با استفاده از اصول نظام فلسفی سینوی و کیث وارد، ضمن ابطال استدلال هاوکینگ، نظریه خداوند اثبات گردد. در این راستا، هستیشناسی حکمت متعالیه نه تنها وجود خداوند را با فرضیههای علمی مانند انفجار بزرگ ناسازگار نمیداند، بلکه رابطهای پویا میان خداوند و جهان اثبات مینماید. بدین ترتیب، ملاحظه میگردد که نظام فلسفی ابنسینا و حکمت متعالیه هر کدام به نوعی میتوانند برای چالشهای نوین عرصه خداباوری چارهاندیشی نمایند. هدف این پژوهش پرداختن به چالش جدید کیهانشناسی و خداباوری در نظام فلسفی ابنسینا و به ویژه ملاصدرا و پویا نمایی آنها با توجه به آرا کیث وارد است. تحلیل و نقد استدلال هاوکینگ بر مبنای سینوی و صدرایی، ورود این دو نظام فلسفی در تبیین مسائل روز، و ارائه راهحلهای فلسفی برای چالشهای دنیا معاصر و تطبیق این دو نظام فلسفی با آرا کیث وارد را میتوان از نتایج این پژوهش محسوب کرد.
فرضیه انفجار بزرگ
امکان ماهوی
امکان وجودی
استفان هاوکینگ
کیث وارد
2013
04
21
153
178
https://jpht.ut.ac.ir/article_35072_8fac6966154e9f9453a97435d2ac6ea8.pdf