2021-07-27T21:10:18Z
https://jpht.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=4691
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
مبناشناسی معرفت دینی علامه طباطبایی
اسحاق
طاهری
مهدی
جلالوند
معرفت دینی شامل یافتههایی است که با فهم روشمند و پژوهش در منابع دینی حاصل میشود. این نوع معرفت مسبوق به مبانیای است که بر پایة آنها سیر علمی در فهم دین آغاز و تا حصول نتیجه دنبال میشود. علامۀ فقید طباطبایی براساس مبانی خاصی برای فهم صحیح و ضابطهمند دین، تلاش خویش را در این زمینه متمرکز میکند و برای ورود به عرصۀ فهم دین، پیشفرضهایی را مطرح میکند که فهم معارف دینی با گذر از آنها ممکن خواهد شد. امکان و سنجش معرفت دینی از پیشفرضهای معرفتشناختی و خداباوری، دینباوری، انسانباوری و جهانباوری از پیشفرضهای هستیشناختی محسوب شدهاند. این عالم دینی با گذر از این پیشفرضها و با استفاده از منابع معرفت دینی فهم دین را ممکن میداند.
علامه طباطبایی
فطرت
مبانی معرفت دینی
معرفت دینی
منابع معرفت دینی
2013
09
23
1
24
https://jpht.ut.ac.ir/article_36187_b87c97f43867e9767a364fc782237def.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
گفتمان سوره مریم، زن در تعامل با عرف و عفاف
علی رضا
محمدرضایی
فاطمه
اکبری زاده
گفتمان آیات قرآن کریم با چینش دقیق دالها، تألیف بینظیر عبارتها و درنتیجه، عمق مدلولها سبب شده مفسران گوناگون بنا به توان علمی و رویکرد عقیدتی خود، تفسیرهای گوناگونی از آیات ارائه دهند که البته فقط خوانش درستی (تفسیری) پذیرفتنی است که مطابق با روح هدایتگر قرآن صورت گیرد. این نوشتار در نظر دارد با روش توصیفی– تحلیلی، به تحلیل گفتمان آیات نخست (16-32) سورۀ مریم بپردازد که به شخصیت حضرت مریم (س) در تعامل با عرف و عفاف توجه دارد. این مقاله صورتهای زبانی و سطوح گوناگون معانی، بافت موقعیتی و سیاق آیات را بررسی میکند و ضمن تأکید بر پیوند تنگاتنگ آیات از لحاظ ساختار متنی میکوشد با بهره از الگوهای تحلیل گفتمان، با استناد به خود آیات و گفتمان مطرح در آنها، به بازکاوی مفاهیم قرآنی بپردازد. این بررسی روشن میسازد سازوارههای زبانی این دسته از آیات در عین انسجام ساختاری وموضوعی، براساس فراکارکرد اندیشگانی و بینافردی پایهریزی شدهاند.گفتمان مریم (س) جهت تحقق کنش ایمانی وی در تعامل با عرف و تأکید بر اهمیت حفظ عفاف شکل گرفته است. در گفتمان این بانوی نمونه، عفت و تعامل با عرف محور انسجامبخش عام و سازندۀ صورتهای زبانی و جهتدهندۀ کنشهای گفتاری آیات محسوب میشوند.
تحلیل گفتمان
عرف
عفاف
قرآن
مریم (س)
2013
09
23
25
50
https://jpht.ut.ac.ir/article_36188_7e2e64de3a9235de430def79819e0a5d.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
فرایند ادراک شهودی و تبدیل آن به گزاره عرفانی
علی
فضلی
فلسفة عرفان نظری بهمثابۀ یکی از شاخههای فلسفة عرفان از مسائل متعددی چون مبانی معرفتشناختی عرفان نظری سخن میگوید. از ردههای این مبانی چگونگی رخداد شهود هنگام مواجهه مشاهِد با واقعیتها و حقایق و چگونگی تبدیل آن شهود به گزاره هنگام گزارش از آن حقایق است. این مقاله با این هدف نوشته را در دو ساحت، یکی ساحت فرایند ادراک شهودی و دیگری ساحت فرایند تبدیل شهود به گزاره، سامان داده است. در ساحت اول، پس از تبیین دامنة ادراک شهودی، به شرطهای تعلق شهودی یعنی سه اصل مناسبت، ارتباط و تأثیرگذاری میپردازد و در ساحت دوم نیز پس از سخن از شاهد، به تقسیم مدرک حصولی به تصور و تصدیق و تفسیر آن دو برپایۀ تفکر عرفانی میپردازد و از چگونگی تبدیل معرفت تصوری به معرفت تصدیقی نیز سخن میگوید. آنگاه به اقسام تصدیقهای عرفانی توجه میکند و به گزارههای توصیفی، تبیینی، تفسیری، استنباطی و تطبیقی میپردازد و با ذکر نمونه درصدد تحلیل هریک برمیآید.
ادراک شهودی
ادراک گزارهای
گزارة استنباطی
گزارة تبیینی
گزارة تطبیقی
گزارة تفسیری
گزارة توصیفی
2013
09
23
51
74
https://jpht.ut.ac.ir/article_36189_d13901fbc1044f95147363358fc2766a.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
اثبات خدا از طریق آگاهی، بررسی تقریر مورلند
منصور
نصیری
امروزه ادلۀ استقرایی برای اثبات وجود خدا محبوبیت و نفوذ درخور توجهی پیدا کردهاند. «استدلال از طریق آگاهی» ادلۀ جدید استقرایی برای اثبات خداست که اندیشمندانی نظیر رابرت آدامز و ریچارد سوینبرن آن را مطرح کردهاند. جدیدترین تقریر این استدلال تقریری است که مورلند شرح و بسط داده است. بررسی تقریر مورلند از این استدلال محور مباحث مقالۀ حاضر است. دو بخش نخست مقاله بیان نکاتی مقدماتی است که طبق شیوۀ مورلند مطرح شدهاند و در بخش سوم استدلال از طریق آگاهی با تقریر مورلند مطرح شده است. مورلند معتقد است که، برای تبیین مسئلۀ آگاهی، خداباوری بهترین گزینه است. بخش چهارم مقاله، ارائۀ جایگزینها یا گزینههای رقیب با خداباوری است که برای تبیین آگاهی ارائه شدهاند و مورلند آنها را بهمثابۀ تبیینهای رقیب با خداباوری بررسی و نقد میکند. در پایان، ضمن بررسی استدلال مورلند، کاستیها و نقدهای این استدلال مطرح شده است. نقد این استدلال و بیان کاستیهای آن دربردارندۀ هشداری بر دو نکته است: نخست، تلاش هرچه بیشتر برای پیراستن ادلۀ اثبات خدا از اشکالات احتمالی؛ و دوم غافلنشدن از ادلۀ قیاسیِ اثبات وجود خدا.
اثبات خدا
ادله استقرایی اثبات خدا
استدلال از طریق آگاهی
تبیین آگاهی
مسئلۀ آگاهی
مورلند
2013
09
23
75
100
https://jpht.ut.ac.ir/article_36190_d56e52069d4f1d650fa61183c7b5a08f.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
فلسفه خاتمیت پیامبر اسلام
قدرت الله
قربانی
فهم فلسفۀ خاتمیت پیامبر اسلام (ص) به بررسی دقیق چند مسئلۀ مهم، یعنی تبیین ماهیت قرآن بهمثابۀ معجزۀ جاوید، معنای بلوغ فکری مردم عصر ظهور اسلام، چیستی و کارکرد اصل امامت و درنهایت معنای جامعیت و کاملبودن اسلام منوط است. برای این منظور، ویژگیهای منحصربهفرد قرآن بهمثابۀ معجزۀ جاوید در مقایسه با معجزات پیامبران دیگر مورد نظر است. همچنین، به اهمیت بلوغ نسبی، نه بلوغ عقلی کامل، بایستی توجه داشت؛ یعنی، مردم عصر رسالت پیامبر به توانمندیهایی رسیده بودند که میتوانستند ضمن دریافت کتاب و سنت، آن را حفظ کنند و از تحریف مصون دارند. سوم اینکه، اصل امامت و تعیین امام، که بارها از سوی پیامبر اسلام مطرح شده، طبیعتاً مبین ختم نوبت است و نهایتاً اینکه، مجموعۀ آموزههای قرآن و سنت پیامبر نشان میدهد که در آنها کلیات ثابت و متغیر لازم برای هدایت معنوی و تحقق سعادت دنیوی و اخروی مردم لحاظ شده و هدایت آنها هم از طریق امامان و هم علمای دینی درنظر گرفته شده است و اصل اجتهاد نیز در فهم احکام اسلامی نقش بسزایی خواهد داشت.
اجتهاد
امامت
بلوغ عقلی
جامعیت
جاودانگی خاتمیت
قرآن
2013
09
23
101
122
https://jpht.ut.ac.ir/article_36191_801bd398964318904241924110808872.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
رابطه عقل و دین از منظر استاد شهید مرتضی مطهری
محمدرضا
رجبی
پروین
کاظم زاده
مسئلۀ "عقل و دین" از کهنترین موضوعاتی است که فیلسوفان و متکلمان مسیحی و مسلمان را بهخود مشغول داشته و آنان را در گروه "ایمانگرایان"، و "عقلگرایان انتقادی، حداکثری و اعتدالی" جای داده است. از نظر استاد مطهری، بهخودی خود، هیچ تضادی میان عقل و دین وجود ندارد و در تزاحم حکم عقل و شرع، حکم عقل مقدم است. به اعتقاد ایشان، عقل روح اسلام را درک و طبق آن عمل میکند، هرچند با برخی ظواهر روایی منافات داشته باشد. ایشان ایمانگرایی را برنمیتابد و از عقلگرایی حداکثری افراطی کلیفورد نیز فاصله میگیرد، اما بهنظر میرسد عقلگرایی حداکثری ضعیف و نزدیک به اعتدالی را، بهمعنایی که توماس آکویناس و امثال وی بیان کردهاند، میپذیرد ، هرچند در تبیین مسئله با آنها اختلاف دارد.
جایگاه عقل
رابطۀ عقل و دین
عقلگرایی حداکثری ضعیف
2013
09
23
123
148
https://jpht.ut.ac.ir/article_36192_f93da3704a83595ff3f13c84210d71aa.pdf
مجله علمی " فلسفه دین "
2008-7063
2008-7063
1392
10
3
بداء بین ردّو اثبات
سید حسین
نوری
در «بداء» دو نظر وجود دارد. امامیه «بداء» را از ارکان اصیل عقاید اسلامی میدانند که چهار دلیل بر این مدعا میتوان اقامه کرد و مهمترین آنها آیۀ محو و اثبات است. علمای اهل سنت بهشدت با این عقیده مخالفاند و بر آناند که «بداء» موجب علم بعد از جهل میشود و این درمورد خداوند روا نیست. معنای لغوی «بداء» همان ظهور بعد از خفاست، البته امامیه چنین معنایی را قصد نمیکنند؛ معنایی که آنان از «بداء» اراده میکنند «تغییر مسیر آدمیان با اعمال آنان است» و این مطلب مورد قبول همگان است. لذا آنچه انکار شده است مورد اعتقاد نیست و آنچه مورد اعتقاد است نفی نشده است. بدین جهت این نزاع بیشتر نزاعی لفظی است تا نزاعی معنوی.
أجل مسمّی وغیرمسمّی
أمّ الکتاب
بداء
علم ازلی الهی
محو و اثبات
2013
09
23
149
178
https://jpht.ut.ac.ir/article_36193_267f31d05ca604a46b78202045b21909.pdf