دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 23 1 2026 03 02 Divine Goodness and Human Suffering: A Comparative Study of Philosophical Approaches of Ayatollah Mesbah Yazdi and Plantinga to the Problem of Evil خیر الهی و رنج انسانی: بررسی تطبیقی رویکردهای فلسفی آیت‌الله مصباح یزدی و پلانتینگا به مسئلة شرّ 1 15 105700 10.22059/jpht.2026.398533.1006134 FA شهاب الدین وحیدی مهرجردی گروه فلسفه و کلام، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران محبوبه آریایی‌فر گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران Journal Article 2025 07 14 This study adopts an analytical–comparative approach to explore the perspectives of Allameh Mesbah and Alvin Plantinga on the problem of evil, particularly its logical dimension. It aims to clarify how Plantinga’s defense of <em>free will</em> may complement Mesbah’s interpretation of <em>divine wisdom</em> and the ontological significance of evil. Plantinga conceives evil as the consequence of human free choices, thereby emphasizing moral responsibility in confronting it. Conversely, Mesbah regards evil as an inherent element of the cosmic order—a necessary means for the realization of goodness and human perfection. The analysis reveals that, despite apparent divergences, their views converge at crucial points and are mutually illuminating. Both philosophers assign a central role to human agency in addressing evil and strive to reconcile its existence with divine attributes. The study argues that a comprehensive understanding of the problem of evil requires integrating Plantinga’s ethical perspective with Mesbah’s metaphysical view of evil within the system of existence. This synthesis not only mitigates superficial contradictions but also contributes to a deeper comprehension of life’s meaning, suffering, and human moral responsibility. این پژوهش با رویکردی تحلیلی‌ـ تطبیقی به بررسی و مقایسه دیدگاه‌های علامه مصباح و پلانتینگا دربارة مسئلة شرّ، با تمرکز بر بُعد منطقی آن، می‌پردازد. مسئلة اصلی پژوهش حاضر تبیین امکان هم‌افزایی و تکمیل دیدگاه پلانتینگا در خصوص «آزادی اراده» با برداشت مصباح از «حکمت الهی» و مفهوم «شرّ» است. پلانتینگا با تأکید بر آزادی اراده شرّ را معلول انتخاب‌های آزادانة انسان می‌داند و بر مسئولیت اخلاقی وی در قبال آن تأکید می‌کند. در مقابل، علامه مصباح شرّ را جزء لاینفک نظام هستی و زمینه‌ساز تحقق خیر و کمال انسان تلقی می‌کند. این پژوهش نشان می‌دهد، به‌رغم تفاوت‌های ظاهری، دیدگاه‌های این دو متفکر در نقاط کلیدی همپوشانی دارند و مکمل یک‌دیگرند؛ هر دو فیلسوف بر نقش محوری انسان در مواجهه با شرّ تأکید می‌ورزند، همچنین هر دو در پی تبیین سازگاری وجود شرّ با صفات خداوند هستند. در نهایت، این مقاله تبیین می‌کند که درک جامع مسئلة شرّ مستلزم توجه هم‌زمان به جنبه‌های فردی و اخلاقی شرّ (مطابق نظر پلانتینگا) و نقش آن در نظام هستی و فرایند کمال انسان (مطابق دیدگاه مصباح) است. این رویکردِ تلفیقی به حل تعارض‌های ظاهری کمک می‌کند و به درک عمیق‌تر معنای زندگی، رنج، و مسئولیت‌های اخلاقی انسان یاری می‌رساند. https://jpht.ut.ac.ir/article_105700_83c85e46e5bf8d18ac45e3ecbae6c24f.pdf