دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 23 2 2026 06 21 Critical Evaluation of Rorty's View on Religion and Religious Institutions بررسی و نقد دیدگاه ریچارد رورتی دربارة دین و نهادهای دینی 87 98 106615 10.22059/jpht.2026.402659.1006146 FA مهدی ذاکری گروه فلسفة غرب، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران 0009-0002-2905-9746 رضا گندمی نصرآبادی گروه فلسفة غرب، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران علی مختاریان دلوئی گروه فلسفة غرب، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران Journal Article 2025 09 22 Richard Rorty situated his philosophical project in critical dialogue with the pragmatism of John Dewey, the hermeneutics of Martin Heidegger, and the later philosophy of Ludwig Wittgenstein. In doing so, he challenged systematic, universalist, and a priori models of philosophy. Instead, Rorty defended an “edifying philosophy”—a conception of philosophy oriented toward the growth and edification of individuals and communities, remaining receptive to new modes of thought. In the field of religion, Rorty extended this project by critically examining traditional religion and systematic theology and advancing the notion of “edifying theology”—one emphasizing social hope, solidarity, contingency, and ethics, rather than truth, metaphysics, or the authority of religious institutions. This article explicates the key components of edifying theology, which engages with the existential and moral crises of contemporary humanity, and offers a critical assessment of its theoretical and practical implications. It raises fundamental questions that illuminate the strengths, limitations, and unresolved challenges of Rorty’s proposal regarding religion and its social function—questions he largely left unanswered. Among these are: How can a religion stripped of metaphysical foundations and truth-claims continue to provide meaning, coherence, and social solidarity? Can a religion that renounces ontological commitments and truth-claims still sustain its meaning-giving function? And finally, does removing religious institutions from the public sphere, without alternative mechanisms for social organization, risk social fragmentation or collapse? ریچارد رورتی، با الهام از اندیشه‌های جان دیویی و هایدگر و ویتگنشتاین، فلسفه‌های نظام‌مند و مبتنی بر اصول پیشینی را به چالش کشید و به جای آن از فلسفه‌ای دفاع کرد که رشد و پرورش فرد و جامعه را محور قرار می‌دهد. او این رویکرد را «فلسفة پرورشگر» نامید و بر گشودگی به اندیشه‌های نو تأکید داشت. در حوزة دین نیز رورتی با نقد دین سنتی و «الهیات نظام‌مند» مفهوم «الهیات پرورشگر» را مطرح کرد؛ که در نتیجة آن دین به جای تمرکز بر حقیقت مطلق و اقتدار نهادهایش بر همبستگی اجتماعی و امید و کنش اخلاقی توجه دارد. این مقاله با تبیین مؤلفه‌های اصلی الهیات پرورشگر، که به مسائل حیاتی و بحران‌های انسان معاصر می‌پردازد، به ارزیابی انتقادی آن می‌پردازد و نقاط قوت و محدودیت‌ها و چالش‌های این رویکرد در حوزة دین و کارکرد اجتماعی آن را روشن می‌کند. مقاله نشان می‌دهد دینی که فاقد بنیان‌های متافیزیکی و مدعیات صدق باشد نمی‌تواند همچنان معنابخشی خود را حفظ کند و حتی در موارد بسیاری نمی‌تواند باعث انسجام اجتماعی باشد. همچنین بیان می‌کند که حذف نهادهای دینی از عرصة عمومی بدون ارائة جایگزینی برای ساماندهی اجتماعی می‌تواند خطر فروپاشی اجتماعی را به همراه داشته باشد. https://jpht.ut.ac.ir/article_106615_626845022e32bd4a66783d3028229e8a.pdf