دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 23 3 2026 09 12 A Re-examination of Ibn Sīnā’s Burhān al‑Ṣiddīqīn on the Basis of the Self‑Evidence of “Eternal Necessity” and the “Principle of Reality” بازخوانی برهان صدیقین ابن‌سینا بر مدار بداهتِ «ضرورت ازلی» و «اصل واقعیت» 191 204 108418 10.22059/jpht.2026.413396.1006199 FA فاطمه حیدری آل کثیر گروه فلسفه و کلام، دانشکدة الهیات، دانشکاه قم، قم 0009-0007-4220-1045 محمد ذبیحی گروه فلسفه و کلام، دانشکدة الهیات، دانشگاه قم، قم 0009-0006-6901-7419 Journal Article 2026 05 03 The Proof of the Truthful (Burhān al-Ṣiddīqīn) remains a focal dispute between Avicennian and Ṣadrāean interpretations. Defenders align Avicenna’s proof with the primacy of existence (aṣālat al-wujūd) and ontological poverty (imkān-i faqrī), while critics cite historical evidence of his non-adherence to these principles. Moving beyond this controversy through a descriptive-analytical method, this research shows that the proof’s validity does not depend on Ṣadrāean commitments. The paper demonstrates that Avicenna’s highest level of proof rests on the “principle of reality”—a reality even a sophist must accept—established through the self-evidence of the concepts of existence and necessity (Metaphysics of al-Shifāʾ) and the restriction of “eternal necessity” (ḍarūrat-i azalī) to God alone. Proving the Necessary Being is thus not a deduction from ontological poverty but a “reminder” of necessity’s essential referent. The proof comprises multiple degrees, resolving, at its highest level, the dichotomy between quidditative contingency and ontological poverty by proving God through reality itself. برهان صدیقین همواره کانون مناقشات فلسفی میان خوانش‌های سینوی و صدرایی بوده است. درحالی‌که دسته‌ای از مدافعان برهان سینوی می‌کوشند با تطبیق مبانی ابن‌سینا بر اصالت وجود و امکان فقری از ساحت این برهان دفاع کنند، منتقدان آن به شواهد تاریخیِ عدم التزام وی به این مبانی استناد می‌ورزند. این پژوهش می‌کوشد با عبور از این جدال‌های تاریخی و با روش تحلیلی‌ـ توصیفی نشان دهد استحکام برهان سینوی لزوماً در گرو اثبات التزام او به مبانی متأخر صدرایی نیست. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که ابن‌سینا در لایة نخستین و برترین سطحِ برهان خود، با تکیه بر «بداهتِ مفهومِ موجود و ضرورت» (در الهیات شفا) و انحصار «ضرورت ازلی» به خداوند در منطق و فلسفه، برهان را بر «اصل واقعیت» بنا نهاده است؛ واقعیتی که حتی سوفسطایی نیز ناچار به پذیرش آن است. در این رویکرد، اثبات واجب نه یک استنتاج نظری از امکان فقری، بلکه نوعی «تذکار» به مصداقِ بالذاتِ ضرورت است. در این تحلیل، برهان ابن‌سینا دارای مراتبی است که در عالی‌ترین مرتبه، بدون درگیر شدن در دوگانة امکان ماهوی یا فقری، با آمیختگی که پیش‌تر میان «واقعیت»، «ضرورت ازلی»، و «واجب‌الوجود» نشان داده، به واسطة متن واقعیت، خداوند را اثبات می‌کند و سپس در مراتب بعدی به بیان سطوح نظری‌تر می‌پردازد. https://jpht.ut.ac.ir/article_108418_0ecc35740cbd697fba95ad8a4bc6e0b9.pdf