دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 15 2 2018 06 22 The Theological Beliefs and Humanities: Position and Manner of Influence باورهای کلامی و علوم انسانی (جایگاه و چگونگی تأثیر) 503 526 67818 10.22059/jpht.2018.238678.1005486 FA قاسم ترخان استادیار، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، قم، ایران 0000-0003-2404-4211 Journal Article 2017 08 16 Undoubtedly, a comprehensive awareness of the shortcomings of existing theology, a precise answer to the possibility of the Islamization of sciences, and a clear response to the possibility of the emancipation of sciences from presuppositions are possible only through the adoption of a macro-vision to the interaction points, which in turn leads to an understanding of the way theological beliefs affect humanities. Along with accepting the dependence of humanities and its main issues on the theological propositions in general (and not in particular), this article adopts a historical-analytic method to attain the foregoing purpose through a comprehensive design. The design suggests that: a) as the receiver of the effects, science or scientific activity sometimes directly and sometimes indirectly is affected by the beliefs; b) in the indirect effect, the theological beliefs first affect the epistemic (i.e. philosophical and scientific) or non-epistemic (e.g. scientists' traits, culture, environment, research population) factors that influence science or scientific activity, and then they affect the humanities; c) effects on the activities and processes of science and research can be perceived at minor and major levels, since science can be considered in relation to research question and general knowledge, and so it can be examined based the processes of these two domains, and d) in case science is taken to mean discipline, the scientific factors such as topic, method, purpose, etc. are affected by the theological beliefs. بی‌شک آگاهی جامع از کاستی‌های کلام موجود، پاسخ دقیق به امکان اسلامی‌سازی علوم و مبرهن به امکان پیرایش علوم از پیش‌فرض‌ها، با نگاهی کلان به جایگاه‌های تأثیر و تأثر و از آن طریق اصطیاد چگونگی تأثیر باورهای کلامی بر علوم انسانی میسر است. نوشتار حاضر، ضمن پذیرش فی‌الجمله نه بالجمله ابتنای علوم انسانی و امهات مسائل این علوم بر گزاره‌های کلامی، با استفاده از روش تاریخی و تحلیل عقلی، هدف مذکور را در طرحی جامع دنبال می‌کند. بر اساس این طرح، الف) علم یا فعالیت علمی به‌عنوان متعلق تأثیر گاهی به‌صورت مستقیم و زمانی دیگر به‌صورت غیرمستقیم از باورها اثر می‌پذیرند؛ ب) در تأثیر غیرمستقیم، باورهای کلامی در مرحلۀ اول بر عوامل معرفتی (عوامل فلسفی و علمی) یا غیرمعرفتی (ویژگی‌های شخصیتی دانشمندان، فرهنگ، محیط و جامعۀ آماری و...) تأثیرگذار بر علم یا فعالیت علمی تأثیر می‌کنند و آنگاه بر علوم انسانی؛ ج) تأثیرگذاری بر فعالیت و فرایند تولید علم و پژوهش به دو صورت خرد و کلان تصور‌شدنی است؛ زیرا علم را می‌توان ناظر به مسئلۀ پژوهشی و کلیت معرفت، تصور و مراحل تولید آن دو را بررسی کرد؛ د) همچنین در صورتی‌که مراد از علم معنای دیسیپلین باشد، مؤلفه‌های علم مانند موضوع، روش، غایت و... از باورهای کلامی اثر می‌پذیرند. https://jpht.ut.ac.ir/article_67818_a3f11bbce242b4a017959c54fe46161b.pdf