دانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Three Theories in Religious Language and Six Quran Commentatorsسه نظریه دربارۀ زبان دین و شش مفسر قرآن3934285284210.22059/jpht.2014.52842FAمیرسعیدموسویکریمیدانشیار دانشگاه مفید، قمحمیدهطهرانی حائریدکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهرانJournal Article20140524The purpose of this paper is to investigate the views of six Qur’an commentators, with different backgrounds, i.e., Tabresi, Zamakhshari, Fakhr Razi, Meybodi, and Tabatabaei, in order to find which one the three theories in religious language, I.e., equivocalism, univocalism, and analogous language is more consistent with their comments on Quran. To reach this aim, first, the three theories in religious language will be discussed. Then, the commentaries of the six commentators on some verses of Quran will be explained. It will be shown that all these commentators are least interested in equivocalism, whereas univocalism, and then the theory of analogous language are the most favorable views. Moreover, those with Sufistic background are more interested in equivocalism, whereas a Shies’ commentator, Tabatabaei, is not on the side of this theory. Finally, it can be said that the theory of analogous language can be a common view among all commentators with different, and sometimes, opposite backgrounds, and this another advantages for this theory.هدف این مقاله بررسی و ارزیابی دیدگاه تفسیری شش مفسر مشهور، با پیشزمینههای فکری مختلف، امینالاسلام طبرسی، جاراللّه زَمَخْشَری، فخر رازی، ابوالقاسم قشیری، رشیدالدین میبدی و علامه طباطبایی است تا دریابیم از دیدگاه آنان، در تفسیر آیات متشابه قرآن، وزن هر کدام از سه نظریۀ مطرح دربارۀ چیستی زبان دین، یعنی اشتراک معنوی، اشتراک لفظی، و تمثیلی، چیست. برای رسیدن به این هدف، ابتدا، این سه نظریه را بررسی و به اختصار نقد خواهیم کرد. سپس آرای شش مفسر مشهور در تفسیر چند آیه از آیات متشابه کلامالله مجید بررسی خواهد شد. در پایان نشان میدهیم همۀ این مفسران کمترین استقبال را از نظریة اشتراک لفظی کردهاند و اصل را بر اشتراک معنوی واژهها و عبارتها گذاشتهاند. در مقام بعد و بسیار نزدیک به نظریۀ اشتراک معنوی، نظریۀ تمثیلی قرار گرفته است. بهعلاوه، تمایل به نظریۀ اشتراک لفظی در بین مفسران دارای دیدگاه صوفیانه - عارفانه بیشتر است. اما عارفی شیعی مثل علامه طباطبایی، به این نظریه تمایلی ندارد. بالأخره، میتوان گفت که نظریۀ تمثیلی شاید فصل مشترک دیدگاههای مفسران مختلف با پیشزمینههای فکری گوناگون باشد و این مزیت دیگری برای این نظریه است.https://jpht.ut.ac.ir/article_52842_c4318184cfef0a4961204b9c70cb8f73.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023The Possibility of Comparison between Concept of Human in Sadra Philosophy and Existential Philosophies (with Emphasis on Yaspers and Sartre’s Ideas)امکانسنجی تطبیق انسانشناسی صدرایی و انسان در فلسفههای اگزیستانس (با تأکید بر اندیشههای یاسپرس و سارتر)4294625284310.22059/jpht.2014.52843FAمحمد مهدیگرجیان عربیدانشیار فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم (ع)معصومه ساداتسالکدانشجوی دکتری فلسفه و کلام دانشگاه باقرالعلوم (ع)Journal Article20140602“Existence”, and “The Existence preceding the essence” are the key phrases in philosophy of Mollasadra and the existential philosophy. Because of this similarities, at first glance, it seems it is possible to have a comparative study between them. For examining this theory it is necessary to make the concept of human, and human existence clear and also it is necessary to study the approaches in atheistic existentialism (Sartre) and theistic existantialim (yaspers) and their goals, basis and main elements.<br />The basic feature in existentialism in which human is the main subject, is returning to objective approach with phenomenological view which is kind of response to idealistic philosophies.<br />But in the transcendent philosophy of mollasadra, human is regarded as his final direction witch is the god, and its philosophical approach is Foundationalism and accepting abstractive concepts.<br />In mystic view of human which mollasadra is influenced by, human is the center of the universe and the whole being is because of him, but all of this is because he is related with the god. And this is the main differences with existential philosophies.«وجود» و «تقدم وجود بر ماهیت» عباراتی کلیدی در فلسفۀ صدرایی و فلسفههای اگزیستانس هستند که در نظر اول امکان بررسی تطبیقی و برقراری برخی تشابهات در زمینۀ انسانشناسی را به ذهن متبادر میکنند. صحت این فرضیه در بررسی دقیقتر واژههای «انسان»، «وجود انسانی» و نیز ملاحظۀ روش در فلسفۀ اگزیستانسیالیسم ملحدانه (به نمایندگی سارتر) و خداباور (به نمایندگی یاسپرس) پیگیری میشود و طرح هرگونه تطبیق در تحلیل مفهوم، روش، غایت، مبانی و خاستگاههای این دو مشرب فلسفی سنجش خواهد شد. این در حالی است که خصیصۀ اصلی اگزیستانسیالیسم که انسان بهعنوان محور و حتی غایت در آن مطرح شده، ارجاع به امور عینی با کاربست شیوۀ پدیدارشناسانه است که در واقع نوعی واکنش به فلسفههای انتزاعی بهشمار میآید. در حالیکه در انسانشناسی صدرایی، محوریت انسان به سمت غایت قرب الهی جهتگیری شده و در تبیین سازوکار فلسفی این انسانشناسی، شیوۀ انتزاعی مبتنی بر مبناگرایی و وزن دادن به دادههای انتزاعی ذهن بهعنوان پیشفرض پذیرفته شده است. در انسانشناسی عرفانی که ملاصدرا متأثر از آن بوده، انسان محور عالم است و عالم در خدمت اوست. اما با این تفاوت عمده با مکاتب اگزیستانس که محور بودن انسان و شأن و منزلت او، بهواسطۀ ارتباط او با حق تعالی است.https://jpht.ut.ac.ir/article_52843_20be724a12b2ae2077c7a71c22a134d5.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Requirements to reflect the thought process and reasoning in the proof of the Almighty God.نیازمندی به تأمل و استدلال در دو مرحلۀ تصور و اثبات خدای متعال4634845284410.22059/jpht.2014.52844FAمحمد رسولآهنگراندانشیار پردیس فارابی دانشگاه تهرانJournal Article20140625Prove or confirm the existence of an object, like all voluntary act of the imagination, it begins.<br />Imagine this in mind, what is the true form of an object.<br /> Beginning to acknowledge the existence of God and the truth of this concept in mind, we have attempted to acknowledge him. Obviously some of the concepts such as the existence of the concepts of theoretical need, and the accuracy of reflection.<br />The existence of God or the source of those concepts that are needed in the process of thought and careful thought and concept is not clear.<br /> The existence of God or the external authentication requires thinking and reasoning and obvious negligence on the topic in sufficient depth discussion of the origin of the mistake and caused theاثبات یا تصدیق به وجود یک شیء، بسان هر عمل اختیاری، از تصور آن آغاز میشود . تصور عبارت است از حاضر کردن در ذهن آنچه را که حقیقت یک شیء را تشکیل میدهد. بهمنظور تصدیق وجود خدا ابتدا باید حقیقت این مفهوم را در ذهن حاضر کرد و آنگاه به تصدیق او مبادرت ورزید. در میان مفاهیم برخی بدیهی هستند (مانند مفهوم وجود) ولی برخی مفاهیم نظری و نیازمند به تأمل و دقت. مفهوم خدا یا مبدأ هستی از آن دسته مفاهیمی است که در مرحلۀ تصور به فکر و دقت نیاز دارد و مفهومی بدیهی نیست. خداشناسی در مرحلۀ تصدیق یا اثبات وجود خارجی نیز به فکر و استدلال نیازمند است و بدیهیانگاری در این مبحث اشتباه است و از عدم غور کافی در مباحث مبدأشناسی ناشی میشود.https://jpht.ut.ac.ir/article_52844_103bc5589f4e52f60087c6d779c40b37.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Criticism of Religious Study Based on the Pragmatic Theory of Truthنقد دینپژوهی مبتنی بر نظریۀ عملگرای صدق4855105284510.22059/jpht.2014.52845FAاحمدعبادیاستادیار دانشگاه اصفهانJournal Article20140806Pragmatic theory of truth is one of the theories of the concept of truth. According to this theory P is a true proposition, if and only if, P is useful in practice. This theory creates an Independent and different attitude in religious study. In this religious study, instead of studying of correspondence or non correspondence of religious teachings to the reality, practical works and objective results of these teachings have evaluating. Truth of religious teachings is depending on their practical outcomes and objective results. This approach is be criticized; because It is incompatible with teachings of revealed religions. Numerous criticisms of this approach are: cognitive relativism, humanism and removing the theism, forgetting "the reality of God" and setting "the concept of God" instead of it, lake of attention to revealed essence of religions, reductionism and reducing the religions to their practical and objective results, propagating a utilitarian and Instrumentalist attitude about religions, lake of attention to death and resurrection, disability to understanding of essence of religion…نظریۀ عملگرای صدق، از جمله نظریههای مهم در بابِ مفهوم صدق است. بر اساس این نظریه، «گزارۀ P صادق است، اگر و تنها اگر، گزارۀ P در عمل سودمند باشد». اخذ این نظریه در مطالعۀ دینی، فضای فکری مستقل و متفاوتی را در گسترههای گوناگونِ دینپژوهی پدید میآورد. در این نوع دینپژوهی، بهجای بررسی مطابقت یا عدمِ مطابقتِ تعالیم و گزارههای دینی با واقعیت، آثار محسوس و نتایج عملی آنها سنجش و ارزیابی میشود. حقانیتِ آموزهها و گزارههای دینی را نه مطابقتِ آنها با واقعیت، که نتایجِ عملی و پیامدهای عینی آنها تعیین میکند. این رهیافت، علاوه بر اشکالهای معرفتشناختی، با فضای فکریِ حاکم بر ادیان آسمانی ناسازگار و متعارض است و انتقادهای متعددی به آن وارد شده است: نسبیتگرایی معرفتی، انسانمَداری و حذف خدامحوری، به فراموشی سپردنِ «واقعیت خدا» و نشاندنِ «تصور خدا» به جای آن، بیتوجهی به پیاموارگیِ ادیان آسمانی، تحویلینگری در بابِ دین و تقلیل آن به آثار و نتایج عملی، ترویجِ نگرشِ سودانگارانه و ابزارپندارانه به دین، عدمِ توجه به مرگآگاهی و آخرتاندیشیِ ادیان آسمانی، ناتوانی در فهمِ حقیقتِ خالصِ دین و...https://jpht.ut.ac.ir/article_52845_515c1589318cfa76c917cfc03d67e9a3.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Analysis of the semantic basis of Ibn Teymiyye in the concept of Salaf, regarding narrative attributesتحلیل مبنای سمانتیکی ابنتیمیه در مفهوم سلف با توجه به صفات خبریه5115325284610.22059/jpht.2014.52846FAمهدیفرمانیان کاشانیاستادیار دانشگاه ادیان و مذاهب قممحمدمعینی فردانشجوی دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب قمJournal Article20140902Abstract<br />Ibn Teymiyye, to declare his new subjects and controversial judicial decrees (Fatwas), had to change the concept of some terms and define them in a way that using those concepts he could issue his desirable judicial decrees based on his Ijtihad. The most important term whose meaning was changed by Ibn Teymiyye is: Salaf (all the earl Muslims). According to him the term Salaf only includes people who lived in the age near to the century when the Holy Prophet lived; in this way he restricted the concept of Salaf. According to this theory, Foghahaa (Islamic Jurists) and Islamic scholars descendent to Salaf are excluded from the circle of people who understand religious texts and the Holy book, and should correct their understanding in accordance with Salafs understanding, because only Salafs possess the superior understanding. Present research, through the documents that will be presented, analyses fundamental basis of Ibn Teymiyye in discussing mentioned concept, and demonstrates that Islamic scholars throughout history understand this term much more precisely than Ibn Teymiyye; and that his interpretation of this term is not only incorrect but a mistaken manipulation of the meaning.ابنتیمیه برای بیان مطالب جدید و فتواهای بحثبرانگیز خود، مجبور بود مفهوم برخی از الفاظ را تغییر دهد و معانی آنها را چنان تعریف کند که از دل این مفاهیم، فتواهای دلخواهش را بر اساس اجتهاد خویش صادر کند. مهمترین لفظی که مفهوم آن توسط ابنتیمیه تغییر یافت، عبارت است از: تضییق مفهوم سلف، که طبق مبنای او، سلف فقط شامل افرادی است که نزدیک به قرن پیامبر بودند. طبق این نظریه، فقها، علما و دانشمندان خلف پس از سلف، از دایرۀ فهم متون دینی و کتاب مقدس، خارج میشوند و باید طبق فهم سلف، فهم خویش را تصحیح کنند؛ چرا که سلف دارای فهم برترند. در این پژوهش با استناداتی که در ادامه ارائه خواهد شد، اساس مبنایی ابنتیمیه در مفهوم مذکور را به سنجۀ تحلیل میکشانیم و نشان میدهیم که فهم علمای اسلام از این لفظ در طول تاریخ اسلام، دقیقتر از فهم ابنتیمیه بوده و برداشتی که او از این لفظ داشته، ناصواب و بلکه تصرف نادرستی در معناست.https://jpht.ut.ac.ir/article_52846_e3ced9d6db2e0a6a2599e7d87ee0ad27.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Explanation and critique of Paul Tillich's theory of symbolic languageتبیین و نقد نظریۀ نمادین پل تیلیش در زبان5335665284710.22059/jpht.2014.52847FAعلیعسگری یزدیاستادیار دانشگاه تهرانمسلماحمدیدانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهرانJournal Article20140922Abstract<br />Paul Tillich (1965-1886) was a German Christian theologian who sees the symbolic language of religion. That is the realm of religion is full of religious symbols. Religious symbol is an icon who represents the last attachment. On Tillich's view, all religious statements are symbolic statements, except that "the existence of God". He believes God is existence itself not a being among the others. <br />In this article the author explains his theory and critique it. So he concludes that even there is some symbolic expressions in religious text, especially in the Holy Quran, but that does not mean totally the language of religion, is the symbolic language.پل تیلیش (1886 - 1965) متکلم مسیحی آلمانی است که زبان دین را نمادین میداند. به این معنا که حوزۀ دین سرشار از نمادهای دینی استو نماد دینی را نمادی میداند که بیانگر دلبستگی واپسین باشد. از دیدگاه تیلیش، تمام گزارههای دینی نمادین هستند مگر یک گزاره که «خدا خودِ هستی است» و هر چیز دیگری غیر از این گزاره دربارۀ او بگوییم، نمادین است. تیلیش معتقد است خدا یک وجود در میان سایر وجودات نیست، بلکه خدا خودِ وجود است و نمیتوان او را در کنار سایر موجودات، موجود دیگری شمرد، چرا که لازمة موجود بودن خدا در میان سایر موجودات، محدودیت و متناهی بودن اوست. نگارندگان در این مقاله، ضمن تبیین این نظریه آن را نقد میکنند و نتیجه میگیرند که شاید بتوان گفت بیان نمادین در دین و به تبع آن در قرآن وجود دارد، اما نه اینکه کل زبان دین، نمادین باشد. چرا که علاوه بر اشکالهای وارد شده بر نظریۀ تیلیش و نقض نظریههای خودش در عمل، هدف ارسال رُسل و انزال کُتب، هدایت همگانی مردم است و این صورت نمیگیرد مگر اینکه عموم مردم توان فهم سخن خداوند را داشته باشند. از اینرو حکمت حدوث دین اقتضا میکند زبان هدایت، زبان فراگیر، آشکار و فهم شدنی برای عموم باشد.https://jpht.ut.ac.ir/article_52847_1d9beb5bd1d0d8752b26ca3eb2d75bba.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Tabatabaee`s theological and Interpretative Bases In Predicative Attributionsمبانی تفسیری - کلامی علامه طباطبایی در صفات خبری5675925284810.22059/jpht.2014.52848FAاسماعیلدارابکلاییاستادیار دانشکدۀ الهیات وادیان شهید بهشتیروح اللهترابیکارشناس ارشد مدرسی معارف اسلامیJournal Article20141002Abstract<br />esmaeel darabkolahi 1. roohollah torabi*2<br />1. assistant prfessor of theoloji faculty religions martyr beheshti<br />2. master teaching educataion eslam<br />Eminent God Predicative qualities are among interpretation and discourse disputes that mentioned in Quran and Revayat. Predicative qualities are those that intellect does not have clear implication in them and because of attributing God in religious texts like Quran and Hadis, they can be referred to God. Accurate and precise identifying of predicative qualities and achievement of human to this wisdom leads to better understanding of God. Explanation of these qualities has long been quarreled among speakers and going to extremes in this regard have disruptive consequences for Islamic nation that history and Islamic branches express this fact. <br />. Concerning predicative qualities, there are four general ways:<br />1. The theory of proving predicative qualities with simile<br />2. The theory of stopping and resignation<br />3. The theory of proving predicative qualities stipulating quality-free<br />4. The theory of paraphrase.<br />With explanation of predicative qualities in the interpretation, it can be concluded that believing God’s corporeality has not been accepted by any of them. In this article we try to get the viewpoint of Shia major interpreter, Alame-Tabatabaii. He believes that with following Ahl-Beit and taking the root meaning and eliminating materials, we should get the serious and final meaning of God’s speech in predicative qualities verses, regarding all circumstances, such as praise verses and rational issues. <br />Key words: Tabatabaii, Al-mizan interpretation, predicative qualities, resignation,paraphrase,praise, principles, discourse<br />...........................<br />*. writer : tel: 09192510381صفات خبری خداوند متعال، از جملۀ مباحث کلامی و تفسیری است که در قرآن و روایات آمده است. صفات خبری آن دسته از صفات خداوند هستند که عقل بر آنها دلالت روشنی ندارد و تنها به آن سبب که در متن دینی (اعم از قرآن و حدیث) بهخداوند نسبت داده شدهاند، میتوان آنها را به خداوند نسبت داد. شناخت صحیح و دقیق صفات خبری و دستیابی انسان به این معرفت، به درک بهتری از باریتعالی منجر میشود. تفسیر این صفات از دیرباز مورد نزاع متکلمان بوده و بدون تردید دیدگاههای افراطی وتفریطی کلامی در این موضوع پیامدهای زیانباری را برای امت اسلامی در پی داشته که تاریخ فرقهها و گروههای اسلامی گویای این مطلب است. آیات صفات خبری خدا از جملۀ آیات متشابهی است که برای فهم بشر سنگین بوده و زمینهساز بهوجود آمدن فرقههای مختلف در میان مسلمانان شده است.
درباب صفات خبری چهار شیوة کلی وجود دارد:
1. نظریۀ اثبات صفات خبری همراه با تشبیه؛
2. نظریۀ توقف و تفویض؛
3. نظریۀ اثبات صفات خبری با قید بدون کیفیت؛
4. نظریۀ تأویل.
با تبیین صفات خبری در تفسیر، میتوان به این نتیجه رسید که اعتقاد به تجسیم خداوند موردپذیرش هیچیک از آنها نیست، در این مقاله میکوشیم دیدگاه مفسر بزرگ شیعه، علامه طباطبایی را بهدست آوریم؛ ایشان معتقد است با پیروی از اهل بیت و گرفتن اصل معنا با حذف لوازم، باید معنای نهایی و جدی کلام خداوند، در آیات صفات خبری را پس از در نظرگرفتن تمامی قراین، از جمله آیات تنزیه و مسائل عقلی، بهدست آورد.https://jpht.ut.ac.ir/article_52848_e234fe08814e629d686a5f25c06d5508.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023Motion in substance of human and Dasein self projection in the philosophy of Mulla-Sadra and Heideggerحرکت جوهری انسان و خودبرونافکنی دازاین در فلسفۀ ملاصدرا و هایدگر5936185284910.22059/jpht.2014.52849FAمحمدعلیروزبهانیدانشجوی دکتری فلسفۀ علم و فناوری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهرانمحمدعرب صالحیدانشیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامیمهدیصدفیدانشجوی دکتری فلسفۀ اسلامی - حکمت متعالیه، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهرانJournal Article20141015One of the most important issues in philosophy of religion is the<br />anthropology, because the human being is both receiver and addressee<br />of religion. Our view to religion can be changed by our view to human.<br />The present article wants to compare the insight of two<br />philosophers-one of them from the east and the other from the west. <br />Mulla-Sadra with the presentation of motion in substance in the center of his<br />philosophy, tried to explain the relationship between human and the<br />world. This scheme is based on the fundamentality of being, founds human progressive movement in universe stages and the creation of man in nature, worldly<br />life and in the end, his death is explained in detail. Against<br />Mulla-Sadra speaks the language of classical philosophy, Heidegger's<br />attempt to create a new philosophical language. Because he did not<br />know classical philosophical language enough to interpret the new<br />ontology. His philosophy is based on the fundamentality of being also and there are many<br />similarities between his ideas and Sadra's thoughts. Heidegger believed<br />that the man - Dasein - is constantly in the becoming and growing up<br />and always is coming out from self and heading to future.<br />This article is to analysis the similarities and differences into two<br />philosophers thought by explainition of the motion in substance theory of<br />Mulla-Sadra in man, human progressive movement in universe stages, outward<br />projection of self and The Dasein relation with universe in the<br />Heidegger's philosophy.از مهمترین مباحث فلسفۀ دین، مباحث انسانشناختی است، چون انسان هم گیرندۀ دین و هم مخاطب آن است. از رهگذر نگاه ما به انسان، نگاه ما به دین نیز شاید تغییر کند. مقالۀ حاضر نگاه دو فیلسوف، یکی از شرق و دیگری از<br /> غرب را در مورد انسان مقایسه میکند. ملاصدرا با طرح حرکت جوهری در مرکز فلسفۀ خود، به تبیین انسان و جهان و نسبت میان آنها پرداخته است. این طرح که بر اصالت وجود مبتنی است، حرکت اشتدادی انسان در مراتب هستی را بنیان نهاده است و پیدایش انسان در طبیعت، زندگی دنیوی و در نهایت مرگ او را به تفصیل تبیین میکند. برخلاف ملاصدرا که به زبان فلسفۀ کلاسیک سخن میگوید، هایدگر در تلاش برای خلق زبان فلسفی جدیدی است، چراکه زبان فلسفی کلاسیک را برای تفسیر هستیشناسی جدید ناکافی میداند. فلسفۀ او نیز بر اصالت وجود مبتنی است و شباهتهای بسیاری میان اندیشههای او با صدرا وجود دارد. هایدگر نیز انسان- دازاین - را پیوسته در حال شدن و صیرورت میداند که همواره در حال برونشدن از خود است و رو به آینده دارد. این جستار بر آن است تا با تبیین حرکت جوهری ملاصدرا در انسان و سیر اشتدادی انسان در مراتب هستی و همچنین بررسی خودبرونافکنی دازاین و نسبت دازاین با عالم در فلسفۀ هایدگر، شباهتها و مفارقتهای اندیشۀ دو فیلسوف را واکاوی کند.https://jpht.ut.ac.ir/article_52849_72b5364cac503b34d0367aba81b722ed.pdfدانشگاه تهرانمجله علمی " فلسفه دین "2008-706311320141023English Abstractsچکیده های انگلیسی185364010.22059/jpht.2014.53640FAJournal Article20150530https://jpht.ut.ac.ir/article_53640_5dae2436a69b939e533c2952c55da824.pdf