دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 Foundations of Human Dignity Based on Molla Sadra’s Viewpoint مبانی کرامت انسان از دیدگاه ملاصدرا 553 578 61116 10.22059/jpht.2016.61116 FA فتانه درتاج دانشجوی دکتری دانشگاه ادیان و مذاهب، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان محمد محمدرضایی استاد دانشگاه تهران Journal Article 2016 10 03 Human dignity, based on the Sadra’s thought and according to his basis and philosophy, is actual and existential and not relative and conventional, and since existence is graded, so is dignity. Accordingly, human beings inherently possess dignity; that is, dignity is inherent in human creation, and is consistent and unchanging, given to man due to his certain characteristics such as intellect, wisdom, and the breath of spirit being granted to him. But man, in his ascending journey, could reach a broader and higher world and be connected to the divine wisdom and achieve the acquisitive dignity. Although, acquiring graded acquisitive dignity is also possible through the existence of existential attributes of perfection such as knowledge and wisdom, faith, virtue and intellection. Therefore, from Molla Sadra’s standpoint, human dignity is reciprocal: on one side man resides and on the other side the super-sensible world. And man is the only being that can travel from the sensible world to the super-sensible. در تفکر صدرایی و با توجه به اصول و مبانی فلسفی وی، کرامت انسان امری حقیقی و وجودی است، نه اعتباری و قراردادی و چون وجود ذومراتب محسوب می‌شود، پس کرامت نیز امری تشکیکی و دارای مراتب است. بر این اساس انسان ذاتاً دارای کرامت است، یعنی کرامت در نظام تکوین و با فطرت انسانی عجین و امری ثابت و لایتغیر بوده که به‌دلیل ویژگی‌هایی چون، عقل و خرد، نفخة روح و ... به انسان ارزانی شده است، اما انسان در سیر صعودی می‌تواند به جهانی وسیع‌تر و بالاتر برسد و به عقل قدسی متصل و به کرامت اکتسابی نائل شود. البته تحصیل مراتب کرامت اکتسابی نیز با صفات کمالی وجودی مانند علم و معرفت، ایمان، تقوا و تعقل میسر است. پس کرامت انسان از نگاه ملاصدرا امری دوسویه محسوب می‌شود که یک سوی آن انسان و سوی دیگر آن ملکوت قرار دارد و انسان حقیقت یگانه‌ای است که می‌تواند از مرتبۀ جسمانی تا مقام روحانی سفر کند.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 The Development of the New Theological Approaches and their Characteristics سیر تحول رویکردهای الهیاتی جدید و شاخصه های آنها 579 594 61117 10.22059/jpht.2016.61117 FA یحیی کبیر دانشیار دانشگاه تهران، پردیس فارابی محسن طاهری صحنه دانشجوی دکتری کلام امامیه، دانشگاه تهران، پردیس فارابی Journal Article 2014 01 18 In this paper the developments in the contemporary theology ever since Schleiermacher, as the founder of the modern theology, and the new definitions of religion provided by the theologians of religion are being studeid. From the perspective of Schleiermacher, religion is not merely the moral imperatives, but is rather a mysterious and unfalsifiable experience, and that faith is distinct from reason. Karl Barth insisted that talking about God is not propositional, but rather an event or occasion. Reinhold Niebuhr, from the New Orthodoxical tradition, showed that reason and faith have two distinct and separate contexts. Some existentialists, like Rudolf Bultmann and Paul Tillich, tried to demythologize the Bible and to show that statements about God are all symbolic. What are dominant in the contemporary theology are the critical, hermeneutical, pluralistic, text-based, historical and non-dogmatic attitudes along with the denial of totalitarianism. در این مقاله سیر تحولات الهیات معاصر از زمان شلایرماخر (به‌عنوان پایه‌گذار الهیات جدید) و تعریفی که متألهان از دین ارائه داده‌اند، بررسی خواهد شد. از نظر شلایرماخر دین صرفاً امری اخلاقی نیست، بلکه تجربه‌ای اسرارآمیز و ابطال‌ناپذیر است و عقل از ایمان جداست. کارل بارت تأکید کرده است که سخن از خدا از جنس و سنخ گزاره نیست، بلکه یک واقعه و رخداد است. راینهولد نایبور در سنت نوارتدوکسی نشان داد که عقل و ایمان دو بستر متمایز و منفک از هم هستند. برخی اگزیستانسیالیست‌ها مثل رودلف بولتمان و پل تیلیخ کوشیدند از کتاب مقدس اسطوره‌زدایی کنند و نشان دهند که گزاره‌های مربوط به خدا همه نمادین و هستند.در الهیات معاصر نگاه نقادانه، هرمنوتیکی، تکثرگرا، متن‌محور، تاریخی و غیرجزمی، به‌همراه نفی اقتدارگرایی غلبه دارد.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 Qadi Abdul-Jabbar and Swinburne on Miracle: A Comparative Survey of Principles and Methods بررسی مبانی و روش‌های مشترک قاضی عبدالجبار معتزلی و ریچارد سویین‌برن در مبحث معجزه 595 611 61118 10.22059/jpht.2016.61118 FA عباس دهقانی نژاد استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بندرعباس محمد سعیدی مهر استاد گروه فلسفۀ دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2014 11 03 In this paper more than comparing the views of Qadi Abdul-Jabbar and Swinburne on different issues about miracles, we try to show the similarity between presuppositions and methods that they use in debating about miracles. We think that similar presuppositions and methods will lead to the same views. We try to show these similarities in tree sections: presuppositions, methods and attitudes. In “presuppositions” section we show that both thinkers have deep similarities in epistemology, semantics and religious concepts. In “attitude” section we express that both of them are moderate rationalists, and eventually in “methods” section, we state that Abdul-Jabbar and Swinburne use some methods like allegory, division and reproduction of arguments. در این مقاله بیش از آنکه در صدد مقایسۀ دیدگاه‌های مشترک قاضی عبدالجبار و سویین‌برن دربارۀ حیطه‌ها و مباحث مختلف معجزه باشیم، سعی داشته‌ایم مشابهت مبانی و روش‌های آنها را در این مبحث نشان دهیم. اعتقاد نگارندگان بر این است که مبانی و روش‌های مشترک در بسیاری موارد به دیدگاه‌های مشابه ختم می‌شود. تلاش ما در نشان دادن این شباهت‌ها در سه بخش سامان یافته است: مبانی، رویکردها و روش‌های مشترک. در مبانی نشان داده‌ایم که این دو متفکر از لحاظ معرفتی، معناشناختی و دینی شباهت‌های عمیقی دارند. در قسمت رویکرد‌ها هم بیان کرده‌ایم که هر دو عقل‌گرایانی معتدل بوده‌اند. در نهایت در روش‌ها متذکر شده‌ایم که این دو متفکر از شیوه‌هایی مانند تمثیل، تقسیم و تکثیر دلیل استفاده کرده‌اند.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 Axiomatic Atheism in Alain Badiou’s Thought خداناباوری اصل‌موضوعی در اندیشه آلن بدیو 613 638 61119 10.22059/jpht.2016.61119 FA احمدعلی حیدری دانشیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی علی حاتمیان دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفۀ دین، دانشگاه علامه طباطبایی Journal Article 2015 03 11 Alain Badiou is one of the leading contemporary thinkers whose ideas in philosophy have seriously influenced theological discourses. His thought mainly relies on two pillars, ontology and theory of the event. Based on these ideas, he tries to remove religious/spiritual elements of the contemporary thought. With his novel mathematical ontology of multiple, he tries to categorize and criticize all theological discourses, especially what relates to God, and to block the return of religious thought. He uses mathematics as the ontology of the death of God, which in this text is called ‘Axiomatic Atheism’. Analyzing this title, we first describe the main principles of his ontology, especially what relates to the death of god. Then we examine these principles and his proposed model to show some possible criticism about his atheistic thought. آلن بدیو، فیلسوف معاصر فرانسوی، در شمار اندیشمندانی است که ظرف یک دهۀ اخیر توجه بسیاری را در ایران برانگیخته و بخش‌های متفاوتی از اندیشۀ‌ او بررسی شده است. اما در میان پژوهش‌ها و مباحث جاری پیرامون بدیو، نسبت اندیشۀ او با الهیات از جملۀ مباحثی بوده که از آن غفلت شده و با وجود اهمیت اساسی، از این زاویه به آثار او نگریسته نشده است. د نوشتار حاضر بر آنیم تا با تحلیل تأثیرات الهیاتی هستی‌شناسی بدیو، نحوۀ مواجهۀ او با ایدۀ خداوند را آشکار کنیم و از این طریق، بخش کوچکی از خلأ نظری را در این حوزه پوشش دهد. بر این اساس، در ابتدا توصیف بسیار مختصری از مبانی هستی‌شناسی بدیو ارائه خواهد شد تا امکان ورود به مبحث خداوند در این دیدگاه فراهم شود. در ادامه نیز با بررسی دقیق‌تر الگوی پیشنهادی بدیو در قالب گونه‌ای خداناباوری اصل‌موضوعی، به برخی نقدهای ممکن بر این رویکرد اشاره خواهد شد.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 The Efficient System, the Most Outstanding Characteristic of Molla Sadra’s Bodily Resurrection نظام فاعلی،مهمترین شاخصه معاد جسمانی ملاصدرا 639 658 61120 10.22059/jpht.2016.61120 FA سید محمد میرباقری کارشناسی ارشد دانشگاه تهران قاسمعلی کوچنانی دانشیار دانشگاه تهران Journal Article 2016 04 06 Based on some important factors such as abstraction of imagination and also the power of the soul in creating external imagery, Molla Sadra utters his claim about the bodily resurrection and the creation of this other-worldly body by soul. He also clarifies the process of such a creation and the qualities of this other-worldly body. Examining and understanding the system ruling over this world and the hereafter, leads us to the point that in this world causality needs both the efficient cause as well as the material cause in order to function, whereas in the hereafter the causality works just through the subjective cause. Based on this fact, the soul in the hereafter creates whatever it wants, including its own resurrected body. In this world, the soul is able to create imagery by modifying the external perceived data. If this soul manages to reach the complete refinement, it will be able to create these imageries in this world, exactly like what prophets did, including miracles. Also those who go to the Heaven have this ability to create whatever prophets made as miracles in this world – based on the efficient system in the hereafter – performing them there based on the divine allowance. Moreover, since the soul is nonmaterial and every nonmaterial thing is the cause to its own subsection, therefore the soul can have all the sections under its dominance, based on causality, and such create imagery. This kind of imagery creation in the hereafter is needless of material causes and is just dependent on the efficient cause. As a result, the dominant system in the hereafter is called the efficient system. ملاصدرا با استناد به چند اصل مهم از جمله تجرد قوۀ خیال و نیز قدرت نفس بر ایجاد خارجیِ صُوَر خیالی، مُدعای خود مبنی بر جسمانی بودن معاد و نیز آفرینش بدن اُخروی توسط نفس را تبیین کرده است و نحوۀ تحقق و کیفیتِ این بدن اُخروی را بیان می‌کند. بررسی و شناخت مختصات نظام حاکم بر دنیا و آخرت، ما را به این نکته رهنمون می‌کند که در دنیا، علیت علاوه بر علت فاعلی، به علل قابلی و مادی نیز نیازمند است. در حالی‌که در آخرت،علیت فقط متوقف است بر علت فاعلی. نفس نیز، از همین حیث، با اتکا بر نظام فاعلی حاکم بر آخرت،در آنجا دست به خلق هر آنچه اراده کند (از جمله بدن اُخروی خود) می‌زند. در عالم طبیعت، نفس این قدرت را دارد که با کاستن واردات بیرونی، به خلق صُور دست زند و اگر این نفس بتواند به مراحل تزکیۀ کامل برسد، می‌تواند همین صُور را در عالم خارج نیز ایجاد کند. همانند فعل انبیا و اولیای الهی از قبیل معجزات و کرامات. حال در آخرت، افرادی که به بهشت راه می‌یابند این توانایی را دارند که باتوجه به نظام فاعلیِ حاکم بر آنجا،آنچه را که پیامبران در دنیا به‌عنوان معجزه انجام می‌دادند،آنها را در بهشت به اِذن الهی انجام دهند. همچنین نفس به این علت که مجرد است و هر مجردی نسبت به مادون علیت دارد، می‌تواند مراحل مادون را از نظر علّی بر عهده گیرد و به آفرینش صُوَر دست بزند. این خلق صُور در عالم آخرت،بی‌نیاز از علل مادی و قابلی و تنها متکی بر علت فاعلی است. به همین دلیل از نظام حاکم بر آخرت، به نظام فاعلی و اراده تعبیر می‌شود.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 Foundations of the Historicity of the Holy Qur’an and the Analysis of Its Revelationological Principles مبانی تاریخمندی قرآن و تحلیل و نقد مبنای وحی‌شناختی آن 659 680 61121 10.22059/jpht.2016.61121 FA محمد عرب صالحی دانشیار و عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی Journal Article 2016 07 05 The relationship between the objective realities during the time of the revelation of the Qur’an, and the impressionability or non-impressionability of the revelation by those realities are of the most important issues that raised many doubts and debates in the recent century. Undoubtedly, accepting the impressionability of the Holy Qur’an from the realities of the time could be considered as one of the fundamentals of the theory of historicity; the theory that would lead to the possibility of criticizing and denying the Holy Qur’an and considering a human origin for it or some of its teachings. It may also raise questions about the only undistorted heavenly book. In this article, after referring to the other foundations of the historicity of the Holy Qur’an, its revelationological principles are discussed and criticized; then the position held by the author is introduced, speculating on the relationship between the Holy Qur’an and the objective realities during the time of the revelation. تاریخمندی قرآن مبانی و ادلۀ مختلفی دارد؛ در این مقاله ضمن برشمردن کل مبانی به یک مبنا به تفصیل پرداخته خواهد شد و آن مبنای وحی‌شناختی تاریخمندی قرآن است. رابطۀ وحی با واقعیت‌های عینی زمان نزول و تأثیرپذیری یا عدم‌تأثیر‌پذیری وحی از آنها، از جملۀ موضوعات مهمی است که در سدۀ اخیر مجادلات و شبهات زیادی را سبب شده است. پذیرش تأثر قرآن از واقعیات زمانه بدون شک یکی از مبانی نظریۀ تاریخمندی قرآن است؛ نظریه‌ای که بشری شدن و قابل نقد و رد بودن قرآن یا برخی از آموزه‌های آن را به‌دنبال داشته و تنها منبع غیرمحرف آسمانی را از جهات دیگری زیر سؤال می‌برد. مطابق این مبنا وحی حیث دیالکتیک با واقعیت‌های زمان نزول دارد و به تبع آنها نازل شده است؛ به‌نحوی که اگر آن واقعیت‌ها دگرگون بود وحی هم متفاوت می‌شد؛ محور نقدها در این مقاله بر نفی حیثیت دیالکتیکی وحی است و در ادامه نحوۀ تعامل وحی با واقعیت‌های زمان نزول تبیین شده است.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 Evaluating the Efficiency of Non-literally Interpreting the Quranic verses ارزیابی کارآمدی « تأویل گرایی» در فهم قرآن 681 696 61122 10.22059/jpht.2016.61122 FA روح الله نجفی استادیار دانشگاه خوارزمی Journal Article 2014 06 19 When the literal meaning of the Qur’anic verses are incompatible with meta-qur’anic sources, the faithful reader of the Qur’an goes beyond the literal meaning to the non-literal one. The opposing ideas to the literal meaning of the verses come from the philosophical, historical or scientific sources. This paper, aside from explaining the nature and procedure of how the transition from the literlal meaning to the non-literal one works, discusses about the legitimacy or illegitimacy of this procedure. In addition, it is shown that the non-literal interpretation is not always and everywhere efficable and valid, and faces limitations and difficulties. The most important challenge of applying the non-literal interpretation is when this meaning is not actually meant by the author at the time of the Qur’anic revelation. In fact, the non-litral interpretation is based on the new scientific discoveries and at the time of revelation of the Qur’an, there was no reason to mean anything but what was literally meant. In addition, in discussions with disbelievers of the Qur’an, resorting to the non-literal interpretion is of no avail, for they don’t regard the Qur’an as infallible – which was the reason to fo go beyond the literal interpretation of the Qur’an, in the first place. هر گاه ظاهر آیات قرآن با دلایل بیرون از قرآن تعارض داشته باشد، فهمندۀ قرآن‌باور به معنای تأویلی که معنایی دورتر است، منتقل می‌شود. دلیل مخالف ظهور آیه، غالباً از داده‌های علوم عقلی، تاریخی و تجربی فراهم می‌آید. مقالۀ حاضر ضمن تقریر چیستی و چرایی عبور از «معنای ظاهری» به «معنای تأویلی»، از روایی یا ناروایی چنین فرایندی سخن می‌گوید و نشان می‌دهد که اعتبار و کارآمدی برگزیدن «معنای تأویلی»، مُطلق و همه‌جایی نیست، بلکه این شیوه با موانع و محدودیت‌هایی روبه‌روست. مهم‌ترین چالش استفاده از راهکار «تأویل» آن است که گاه معنای تأویلی را نمی‌توان ارادۀ متکلم برای فضای نزول قرآن دانست. زیرا آن معنا، مبتنی بر داده‌های علوم جدید مطرح شده است و در فضای نزول، دلیلی برای عدول از ظاهر وجود نداشته است. افزون بر این، استشهاد به تأویل در مواجهۀ با قرآن‌ناباوران، کاربرد چندانی ندارد، زیرا ایشان، به خطاناپذیری قرآن (که خاستگاه عدول از معنای ظاهری است) التزام ندارند.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 An Anlysis of the Possiblity of the Divine Attributes and the Will to Believe, Based on Paul Tillich’s Views نقد و بررسی وجود صفات در خدا و ارادی بودن ایمان با نگاه به افکار پل تیلیش 697 715 61123 10.22059/jpht.2016.61123 FA سید مجتبی میردامادی استادیار دانشکدۀ معارف و اندیشۀ دانشگاه تهران Journal Article 2014 06 15 There is no doubt that the belief in God is a state of heart that provides safety for the believer and stands above all the minor beliefs of man, as well as granting happiness; but to provide the characteristics of the object of faith, i.e. the divine attributes, is necessary in discussing one of the most basic issues in the Islamic and Christian theologies. In this context, the Christian existentialist theologian Paul Tillich, in a very complex and ambiguous way, difines God and his attributes and presents faith with characteristics such as: ultimare and the unconditional concern, and the ultimate concern of human life and action, as well as the conscious act and the subject of freedom. Although he is one of the modertare fedeists, but his definition of faith, based on the aforementioned characteristics, is paradoxical. This aiticle seeks to prove two issues: First, the absolute and infinite nature of God does not mean that there is no real and actual attributes to God. And second, faith, in all its stages, is an act of will and freedom. در اینکه ایمان به خداوند عقد و حالتی قلبی است که برای مؤمن امنیت می‌آورد و در رأس همۀ ایمان‌های جزیی آدمی قرار دارد و سعادت‌بخش است، هیچ‌گونه سخنی نیست؛ ولی ارائۀ مشخصه‌های متعلق ایمان یعنی صفات خداوند، برای بحث در یکی از اساسی‌ترین مسائل کلام اسلام و مسیحیت ضروری خواهد بود. در این میان پل تیلیش متأله اگزستانسیالیست مسیحی، با بیانی پیچیده و ابهام‌گونه از خدا و صفات او و نیز بیان ایمان، مشخصه‌هایی از جمله دلبستگی بی‌قید و شرط و نهایی؛ غایت قصوای حیات و عمل کل شخصیت آدمی و نیز عمل آگاهانه و موضوع آزادی را برشمرده است،گرچه وی درزمرۀ ایمان‌گرایان اعتدالی است، تعریف وی از ایمان با ویژگی‌های پیش‌گفته متناقض‌نماست، دلبستگی نهایی به امری نامشروط یا با صفاتی محدود یا رمزآلود، همچنین مسئلۀ ایمان و ارادۀ آدمی و جذبۀ ایمان و حالت وجد منبعث از آن در مؤمنان، از جملۀ مواردی است که در آثار پل تیلیش با رویکرد کلام اسلامی امکان نقد و بررسی دارد. در این مقاله در پی اثبات دو مسئله هستیم: نخست) اینکه مطلق و نامتناهی بودن ذات خداوند، به‌معنای نبود صفات حقیقی و واقعی برای خدا نیست؛ دوم) ایمان در همۀ مراحل خود، ارادی و از سر اختیار است.

دانشگاه تهران مجله علمی " فلسفه دین " 2008-7063 13 4 2016 12 21 The Plotinus’ Abstraction Theology الهیات تنزیهی افلوطین 717 737 61124 10.22059/jpht.2016.61124 FA اسدالله حیدرپور کیایی دکتری فلسفۀ غرب Journal Article 2015 09 15 The article presents an explanation and analysis of Plotinus’ abstraction theology. In his theology he tries to get some knowledge of God, however negative. “Negative” here means neither pure negation, nor privation but it is rather based on abstraction, which purifies and abstracts a concept to the extent of gaining precise and real meaning. Accordingly, this method of theolog is rather rational abstraction which deletes the additional qualities of the One in order to arrive rationally to the pure unity of the One. In this manner, based on Plotinus’ viewpoint, we say what the One is not, and not what it is. Speculatively speaking, two subjects could be regarded for the abstraction theology: first, the critical negation of all the positive affirmations of God. And second, the critical negation of our negations that never cease. In this theology, we have no knowledge or conception of the One; we only know about that, which comes from it. Then, we do not speak of the One, but we speak about it. مقالۀ حاضر ارائۀ توصیف و تحلیلی است از الهیات تنزیهی افلوطین. او در این روش تلاش می‌کند شناختی عقلی دربارۀ خدا هرچند به نحو سلبی به‌دست آورد. سلب در این الهیات نه به‌معنای سلب محض و نه به‌معنای فقدان، بلکه سلب مبتنی بر تنزیه است که به تنزیه و پالایش یک مفهوم یا جوهر برای رسیدن به معنای حقیقی و دقیق آن می‌پردازد. بنابراین روش سلبی در الهیات سلبی افلوطین که همان روش تنزیه عقلی است، رها و حذف کردن کیفیات اضافی از احد برای دستیابی عقلی به وحدت محض و بساطت صرف اوست. وی در توصیف روش سلب به «اسناد و توصیف احد به آنچه نیست نه به آنچه هست» تأکید می‌کند و می‌توان از جنبۀ عقلی برای روش سلبی دو موضوع در نظر گرفت: یکی سلب انتقادی همۀ اظهارات مثبتی که انسان می‌تواند در مورد خدا طرح کند و دیگری سلب انتقادی از سلب‌های ما که هیچ‌گاه خاتمه نمی‌یابد. اما آنچه از طریق این روش سلبی دستگیر انسان می‌شود، شناخت عقلی نه از خود خدا، بلکه دربارۀ او (فیوضات) است. ما نمی‌توانیم هیچ شناخت عقلی از ذات او به‌دست آوریم و از این‌رو نمی‌توانیم هیچ از او سخن بگوییم.