Hierarchical Pluralism in Shams Tabrizi’s Maqalat

Document Type : Research Paper

Authors

Department of Philosophy and Islamic Wisdom, Faculty of Islamic Sciences and Research, Imam Khomeini International University (RA) Qazvin, Qazvin, Iran

Abstract

This study presents a descriptive-analytical examination of the concept of pluralism concerning religious truth and salvation as articulated in Shams Tabrizi’s Maqalat. We argue that Shams’ perspective, shared by many Muslim mystics, embodies a hierarchical pluralism, wherein exclusivist and inclusivist tendencies operate alongside pluralism, rather than in contradiction to it. Contrary to the common contemporary theological interpretation—often aligned with John Hick’s model suggesting the equal intrinsic value of all religions in approaching Ultimate Reality—Shams’ Maqalat presents a layered ontology of truth. In this view, truths are inherently hierarchical; their intensity and proximity to the Source of Creative Light vary across different spiritual paths. Employing analytical methodology based exclusively on Shams Tabrizi’s expressions in the Maqalat, this research demonstrates that in his framework, the approaches of religions toward Ultimate Reality cannot be presumed to hold equal standing. Consequently, Shams’ hierarchical pluralism represents a distinct conceptual departure from the relativistic framework proposed by John Hick.

Keywords

Main Subjects


قرآن کریم
اکبری، رضا. (1383). «مبانی معرفت شناختی نظریه کثرت گروی جان هیک».  پژوهش‌نامه فلسفه دین (نامه حکمت)،   دوره 2، شماره 2، صص. ۳۵-۵۴.
باربور، ایان. (1379). علم و دین.  بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
پانن‌برگ، ولفهارت؛ پلانتیجا، آلوین؛ یاندل، کیت؛ وینرایت، ویلیام جی. (1392). فلسفه دین. سید مرتضی حسینی‌شاهرودی، جواد رقوی، حسن رضایی‌خاوری، رحمت‌الله کریم‌زاده (مترجمان)؛ محمود نظری‌پور (ویراستار). مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
پترسون، مایکل؛ هاسکر، ویلیام؛ رایشنباخ، بروس؛ و بازنیجر، دیوید. (1379). عقل و اعتقاد دینی. احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: طرح نو.
حافظ شیرازی، شمس‌الدین محمد بن بهاءالدین محمد. (1380).  دیوان حافظ.  به تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی، تهران: انتشارات لوح محفوظ.
رشاد، علی‌اکبر. (1391). مباحثه با جان هیک. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه و اندیشه اسلامی.
سروش، عبدالکریم. )۱۳۷۹(. قمار عاشقانه. تهران: انتشارات صراط.
—————. )۱۳۸۴(. صراط‌های مستقیم. تهران: انتشارات صراط.
شبستری، محمود. (1355).  گلشن راز. تدوین جواد نوربخش. تهران، نشر چاپ فردوسی.
شمس تبریزی، محمد بن علی. )۱۳۸۶(. مقالات شمس تبریزی. تصحیح جعفر مدرس صادقی. تهران: نشر مرکز.
سهروردی، شهاب‌الدین یحیی. (1359). حکمه‌الاشراق. ترجمه و تصحیح سید جعفر سجادی. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
عطار، محمد بن ابراهیم. )1382(. منطق الطیر. جواد سلماسی زاده (مقدمه). تهران: موسسه فرهنگی اندیشه در گستر.
کانت، ایمانوئل. )۱۳۸۹(. نقد عقل محض. مترجم بهروز نظری. کرمانشاه: نشر باغ نی.
مولوی، جلال‌الدین محمد بلخی. (۱۳۸۶). مثنوی معنوی. بر اساس نسخه نیکلسون، جلد دوم. تهران: نشر کارون.
نصیری، منصور. ( ۱۳۸۷) . نومن و فنومن در فلسفه کانت.  مجله نقد و نظر، بهار و تابستان، شماره‌های ۴۹ و ۵۰، صفحات ۷۵ تا ۹۸.
هاشم‌پور، سودا؛ بنیانی، محمد (1398). بررسی نظام مفاهیم سهروردی در مسئله ارتباط میان ذات و صفات. نشریه‌ی جستارهایی در فلسفه و کلام، دوره 51، شماره 1 (شماره پیاپی 102)، بهار و تابستان 1398، صفحات 137 تا 157.
هیک، جان. ( ۱۳۷۲).  تعدد ادیان. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی.  فصلنامه کیان، سال دوم، شماره ۱۶، صفحات 32 تا 35.
———. (۱۳۸۳).  کثرت‌گرایی دینی. ترجمه سعید گراوند.  مجله علامه، شماره ۱ و ۲، صفحات 143 تا 153.
———. (1384). چراغ‌ها متفاوتند اما نور یکی است. ترجمه مسعود خیرخواه. اخبار ادیان، سالنامه، شماره ۱۲، صفحات 47 تا 52.
———. (1386).  گفتگو برای صلح (نگاهی به تعامل اسلام و کثرت‌گرایی دینی). ترجمه مسعود سعادتمند. اطلاعات  حکمت و معرفت. سال دوم، شماره ۳ (خرداد)، صفحات 16 تا 19.   
———. (1384). نظر جان هیک در حلقه دین‌پژوهان ایرانی.  اخبار ادیان، سالنامه، شماره ۱۲، صفحات 41 تا 42.                  
———. (1390). فلسفه دین. ترجمه بهزاد سالکی. تهران:  انتشارات بین‌المللی الهدی.
Reference
Holy Quran
Akbari, R. (2004). “Epistemological Foundations of John Hick’s Pluralism Theory.”          Pajooheshnameh-ye Falsafeh-ye Din (Nameh-ye Hokmat), Vol. 2, Iss. 2, pp. 35-54. (in Persian)
Attar, M. I. (2003). Mantiq al-Tayr (The Conference of the Birds). With an introduction by J.Salmasi Zadeh. Tehran: Andisheh dar Gostar Cultural Institute. (in Persian)
Barbour, Ian. (2000). Religion and Science. Translated by Baha’ al-Din Khorramshahi. Tehran: Center for University Publications. (in Persian)
Hafez Shirazi, Shams al-Din Muhammad ibn Baha’ al-Din Muhammad. (2001). Divan-e Hafez. Edited by Mohammad Qazvini and Qasem Ghani. Tehran: Lohe Mahfuz Publications. (in Persian)
Hashempour, S., & Banyani, M. (2019). Investigating Suhrawardi’s System of Concepts in the Issue of the Relationship between Essence and Attributes. Journal of Studies in Philosophy and Kalam, 51(1), 137–157. (in Persian)
Hick, J. (1993). The Plurality of Religions. Translated by B. Khorramshahi. Kian Journal, Vol. 2, No. 16, pp. 32–35. (in Persian)
---------. (2004). Religious Pluralism. Translated by S. Garavand. Allameh Quarterly, Nos. 1 & 2, pp. 143–153. (in Persian)
---------. (2005). The Lights are Different but the Light is One. Translated by M. Kheirkhah. Akhbar-e Adyan Magazine, No. 12, pp. 47–52. (in Persian)
---------. (2005). View: John Hick in the Circle of Iranian Religion Researchers Hosted by the Institute for Interreligious Dialogue. Akhbar-e Adyan, Esfand 1383 and Farvardin 1384, No. 12. (in Persian)
---------. (2007). Dialogue for Peace (A Look at the Interaction of Islam and Religious Pluralism). Translated by M. Saadatmand. Hekmat va Ma’refat Information, Vol. 2, No. 3, pp. 16–19. (in Persian)
---------. (2011). Philosophy of Religion. Translated by B. Saleki. Tehran: Al-Hoda International Publications. (in Persian)   
Kant, I. (2010). Critique of Pure Reason. Translated by B. Nazari. Kermanshah: Bagh-e Ney Publication. (in Persian)
Mawlawi, J. M. B. (2007). Masnavi-e Manavi (Spiritual Couplets). Based on Nicholson’s edition, Vol. 2. Tehran: Karoun Publications. (in Persian)
Nasiri, M. (2008). Noumenon and Phenomenon in Kant’s Philosophy. Journal of Naqd-o Nazar, Spring/Summer, Issues 49–50, pp. 75–98. (in Persian)
Pannenberg, W., Plantinga, A., Yandell, K. E., & Wainwright, W. J. (2013). Philosophy of Religion. Translated by S. M. Hosseini Shahroudi, J. Raqavi, H. Rezaei Khavari, & R. Karimzadeh; Edited by M. Nazari Pour. Mashhad: Razavi University of Islamic Sciences Publications. (in Persian)
Peterson, M.; Hasker, W.; Reichenbach, B.; & Basinger, D. (1991). Reason and Religious Belief. Translated by Ahmad Naqaghi and Ebrahim Soltani. Tehran: Tarh-e No Publication. (in Persian)
Roshad, A. (2012). Debate with John Hick. Tehran: Islamic Research Institute and Publications. (in Persian)
Shabestari, S. M. (1976). Golshan-e Raz (The Rose Garden of Mysteries). Compiled by J.
          Nurbakhsh. Tehran: Ferdowsi Press. (in Persian)
Shams Tabrizi, M. A. (2007). Maqalat-e Shams Tabrizi (Discourses of Shams Tabrizi). Edited by J. Modarres Sadeghi. Tehran: Nashr-e Markaz. (in Persian)
Soroush, A. (2000). Qomar-e Asheghaneh (Lover’s Gamble). Tehran: Serat Publications. (in Persian)
-------------- (2005). Serat-haye Mostaghim (Straight Paths). Tehran: Serat Publications. (in
      Persian)
Suhrawardi, S. Y. (1980). Hikmat al-Ishraq (The Philosophy of Illumination). Translated and Edited by S. J. Sajjadi. Tehran: University of Tehran Publications. (in Persian)