Review Hegel's criticism of religious experience Schleiermacher

Document Type : Research Paper



Being a frequently discussed topic through recent centuries, religious experience is one of the special subject that include wide variety of definitions in the theories of those who believe in it. However, intuitive nature of religious experience is the same element in all these definitions. As a fairly coherent theory, religious experience first propounded by Schleiermacher. Schleiermacher define religious experience as “ the feeling of absolute dependence”.On the contrary to the rational and moral approaches to religion, Schleiermacher establishes a new trend which its foundation is feelings and emotions. This approach seeks a new condition and causes new results that deeply influence the comprehension of religion and God. As a case in point, negative approach to comprehension of essence and features of God can be mentioned as the consequences of religious experience of Schleiermacher.
In Hegel's opinion the religion and philosophy's contents are the same and both of them are phases of soul's consciousness. In his opinion, God's existence and divine essence can be understood only through thinking. By leaning to his own idea about the impossibility of immediate recognition, Hegel, criticizes Schleiermacher’s intuition idea and believes that the theology which is based on feelings is disabled of comprehensive description of God and religion. These criticisms are based on Hegel's definition of religion and his description of the way of gaining awareness. Centered of Hegel's criticism of Schleiermacher's religious experience is the impossibility of immediately knowledge and personal understanding of the religious element in religious experience.


  1. استیس‌، والتر ترنس‌ (1381). فلسفۀ هگل، ترجمۀ حمید عنایت‌، تهران‌: انتشارات علمی‌ فرهنگی‌.
  2.  الکساندر‌، ماکسیم؛ تونر، اریکا‌ (1390)‌. رمانتیکهایآلمان‌، رمانتیسم، ترجمۀ عبدالله توکل‌، فصلنامۀ ارغنون‌، تهران‌: سازمان چاپ و انتشارات: 189 – 250‌.
  3. پرادفورت‌، وین‌ (1377). تجربۀدینی، عباس یزدانی‌، قم‌: مؤسسۀ فرهنگی طه‌.
  4.  پلنت‌، ریموند‌ (1386). هگل (دربارۀفلسفه)‌، ترجمۀ اکبر معصوم‌بیگی‌، تهران‌: آگه.‌
  5. راچ‌، لئو‌ (1382). فلسفۀ هگل، ترجمۀ عبدالعلی دستغیب‌، آبادان‌: انتشارات پرسش‌.
  6.  ژیلسون‌، اتیل‌ (1389). تاریخفلسفۀ مسیحیدرقرونوسطی، ترجمۀ رضا گند‌می‌نصرآبادی‌، قم‌: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب‌.
  7.  فلاح رفیع‌، علی‌ (1390). فلسفۀدینهگل، تهران‌: نشر علم‌.
  8. کاسیرر‌، ارنست‌ (1382). فلسفۀروشنگری، ترجمۀ یدالله موقن‌، تهران‌: انتشارات نیلوفر‌.
  9. کانت‌، ایمانوئل‌ (1376)‌. درپاسخبهپرسشروشنگریچیست؟‌ گردآورنده آرهارد بار‌، ترجمۀ سیروس آرین‌پور‌، تهران: نشر آگه‌: ‌15 – 27‌.
  10.  کوفمان‌، والتر‌ (1387). گوته‌، کانتوهگل (کشف ذهن جلد 1)‌، ترجمۀ ابوتراب سهراب و فریدالدین رادمهر‌، تهران‌: نشر چشمه‌.
  11. لگنهاوزن‌، محمد‌ (بی‌تا). تأملاتیدربابروان‌شناسیودین، ترجمۀ سید محمد راستی‌تبار‌: پژوهش و حوزه.
  12. لوکاچ‌، گئورگ‌ (1391). هگلجوان، ترجمۀ محسن حکیمی‌، تهران‌: نشر مرکز‌.
  13. مجتهدی‌، کریم‌ (1385). دربارۀهگلوفلسفۀاو، تهران‌: امیرکبیر.‌
  14. وال‌، ژان‌ (1387). ناخوشنودیآگاهیدرفلسفۀ هگل، ترجمۀ باقر پرهام‌، تهران‌: آگاه.‌
  15. هگل‌، گئورگ ویلهلم فردریش‌ (1336). عقلدرتاریخ، ترجمۀ حمید عنایت‌، تهران‌: انتشارات علمی ‌دانشگاه صنعتی آریامهر‌.
  16.  ----------------------- (1387). پیشگفتارپدیدارشناسی روح، ترجمۀ باقر پرهام‌، تهران‌: آگاه‌
  17.  ----------------------- (1392). دانشنامۀعلومفلسفی، ترجمۀ حسن مرتضوی‌، تهران‌: نشر لاهیتا‌.
  18. ----------------------- (1393). عناصرفلسفۀ حق، ترجمۀ مهبد ایرانی‌طلب‌: قطره‌.
  19.  ----------------------- (1390). پدیدارشناسی روح، ترجمۀ باقر پرهام‌، تهران‌: کندوکاو‌.
  20. هیپولیت‌، ژان‌ (1383). پدیدارشناسیروحبرحسبنظرهگل، اقتباس و تألیف کریم مجتهدی‌، تهران‌: انتشارات علمی‌ فرهنگی‌.

21 . Adams, Robert Merrihew (2011). Philosophical Themes in Schleiermacher’s Christology, Springer.

22 . Crouter. (1980). Richard, Hegel and Schleiermacher at Berlin, Journal of the American Academy of Religion, pp‌. 19 - 43 Published by Oxford University

23 .  Hegel, G W F. (1984). Lectures on the Philosophy of Religion , Vol 1 , Edited by Hodgson, University of California Press , Berkeley , Los Angeles , London.

24 . Hegel, G W F (1970). Hegel's Philosophy of Nature, Edited by M.J.Petry, George Allen and Unwin LTD, London.

25 . Reid, Jeffrey. (2003), Hegel on Schleiermacher and Postmodernity, ProQuest, Clio 32.4

26 . Schleiermacher, F D E. (2006). On Religion, Translated by John Oman from the Third German Edition in 1893, Digital Edition created.

27 . Welker, Michael. (1999). "We live deeper than we think": The genius of Schleiermacher's earliest ethics, Theology Today 56.2.