در مقالات شمس تبریزی، به نوعی هم با اندیشۀ انحصارگرایی در حوزۀ حقانیّت و نجات روبرو می شویم، و هم با دیدگاه شمول گرایی و بیش از همه با نظریۀ کثرت گرایی؛ و نکتۀ قابل تامّل آن که انحصار گرایی و شمول گرایی در طول نظریۀ کثرت گرایی اند؛ نه در عرض و در تقابل با آن؛ از این رو، در کنار دعاوی سه گانۀ متعارض ادیان، دیدگاه شمس تبریزی، و البته نظرگاه بیشتر عارفان مسلمان، را می توان کثرت گرایی ذومراتبی دانست. از منظر شمس تبریزی در سیر به سوی کمال، هم مراتب متعدد و حتّی بی شمار است؛ و هم انسان ها دارای مراتب و ظرفیت های مختلف اند .لذا برخلاف تلقی رایج در الهیات معاصر که با دیدگاه جان هیک پیوند میخورد، و بر این اساس، تمام ادیان در مواجهه با حقیقت غایی از ارزش و حقانیت یکسانی بر خوردار اند، در مقالات شمس تبریزی با خوانشی کثرت گرایانه که ذومراتبی است مواجه میشویم. در این نگاه حقایق ذومراتبی و لایه به لایه هستند که شدت و ضعف نزدیکی آنها به منبع انوار آفرینش با هم متفاوت است. در این پژوهش با روش تحلیلی و با بهره گرفتن از آرای شمس تبریزی در مقالات، نگاه کثرتگرایانه ایشان را در باب حقانیت ادیان واکاوی میکند و نشان می دهد که در نگاه کثرت گراییذومراتبی شمس، رهیافتهای ادیان در مواجهه با حقیقت غایی، هرگز در یک نسبت مساوی قابل تصور نیست و با منظر جان هیک تفاوت ماهوی دارد.
مهدوی کرنق, محمد رضا و شمس, محمد جواد . (1404). کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی. مجله علمی " فلسفه دین ", (), -. doi: 10.22059/jpht.2026.400870.1006142
MLA
مهدوی کرنق, محمد رضا , و شمس, محمد جواد . "کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی", مجله علمی " فلسفه دین ", , , 1404, -. doi: 10.22059/jpht.2026.400870.1006142
HARVARD
مهدوی کرنق, محمد رضا, شمس, محمد جواد. (1404). 'کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی', مجله علمی " فلسفه دین ", (), pp. -. doi: 10.22059/jpht.2026.400870.1006142
CHICAGO
محمد رضا مهدوی کرنق و محمد جواد شمس, "کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی," مجله علمی " فلسفه دین ", (1404): -, doi: 10.22059/jpht.2026.400870.1006142
VANCOUVER
مهدوی کرنق, محمد رضا, شمس, محمد جواد. کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی. مجله علمی " فلسفه دین ", 1404; (): -. doi: 10.22059/jpht.2026.400870.1006142
