خیرالهی و رنج انسانی: بررسی تطبیقی رویکردهای فلسفی آیت الله مصباح و پلانتینگا به مسئله شر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه و کلام، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران

2 گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه میبد ، میبد، ایران

10.22059/jpht.2026.398533.1006134

چکیده

چکیده

این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به بررسی و مقایسه دیدگاه‌های علامه مصباح و پلانتینگا پیرامون مسئله شر، با تمرکز بر بُعد منطقی آن می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش حاضر، تبیین امکان هم‌افزایی و تکمیل دیدگاه پلانتینگا در خصوص " آزادی اراده" با برداشت مصباح از "حکمت الهی" و مفهوم "شر" است. پلانتینگا با تأکید بر آزادی اراده، شر را معلول انتخاب‌های آزادانه انسان دانسته و بر مسئولیت اخلاقی وی در قبال آن تأکید می‌کند. در مقابل، علامه مصباح شر را جزء لاینفک نظام هستی و زمینه‌ساز تحقق خیر و کمال انسان تلقی می‌کند. این پژوهش نشان می دهد به رغم تفاوت‌های ظاهری، دیدگاه‌های این دو متفکر در نقاط کلیدی همپوشانی دارند و مکمل یکدیگرند؛ هر دو فیلسوف بر نقش محوری انسان در مواجهه با شر تاکید می ورزند، همچنین، هر دو در پی تبیین سازگاری وجود شر با صفات خداوند هستند. در نهایت، این مقاله تبیین می‌کند که درک جامع مسئله شر، مستلزم توجه همزمان به جنبه‌های فردی و اخلاقی شر (مطابق نظر پلانتینگا) و نقش آن در نظام هستی و فرآیند کمال انسان (مطابق دیدگاه مصباح) است. این رویکردِ تلفیقی به حل تعارض‌های ظاهری کمک کرده و به درک عمیق‌تر معنای زندگی، رنج و مسئولیت‌های اخلاقی انسان یاری می رساند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات