از تجربۀ عرفانی تا ایده‌پردازی فلسفی (بررسی تطبیقی «عوالم خیال» در اندیشۀ ابن‌عربی با «ووهوا» در اندیشۀ چوانگ‌تزو)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه تهران

10.22059/jpht.2026.407318.1006169

چکیده

تجربۀ عرفانی، مواجهه‌ای شهودی با حقایق قدسی و تجلیّات الهی است که منجر به رؤیت هستی به عنوان یک کُلّ واحد می‌شود. چنین تجربه‌ای، در صورت مصونیت از القائات شیطانی و نفسانی، می‌تواند منبعی معتبر برای شناخت حقیقت وجود باشد. مفهوم “ووهوآ”، برآمده از تجربۀ فراحسی چوانگ‌تزو، فیلسوف برجستۀ چینی است. او این تجربه را به اصلی فلسفی برای تبیین حقیقت وجود تبدیل کرده است. از سوی دیگر، مفهوم “عوالم‌خیال” نیز محصول تجربۀ عرفانی ابن‌عربی، عارف مسلمان است که وی نیز از این تجربه برای تبیین ساختارهای چندلایۀ وجود استفاده کرده است. این دو اندیشمند، علی‌رغم فاصله‌های فرهنگی و تاریخی زیاد، زمینه‌های فلسفی مشترکی دارند؛ از جمله این‌که هر دو مبنای تفکر خود را بر نوعی ادراکی فراحسی از وجود استوار کردند.

این پژوهش با روشی فراتاریخی و رویکردی تطبیقی - توصیفی و موضوع‌محور، به تبیین دو مفهوم “ووهوآ” و “عوالم‌خیال” با تمرکز بر شباهت‌های روشی صاحبان این دو که رسیدن به نظریه‌ای فلسفی از طریق تجربه‌ای شهودی است، می‌پردازد. با توجه به پیچیدگی مباحث عرفان اسلامی در زمینۀ وجود و مراتب آن، سادگی بیان چوانگ‌تزو می‌تواند به درک بهتر این مفاهیم کمک کند و راهگشایی برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزۀ عرفان باشد. روش‌شناسی پژوهش بر پایه منابع نوشتاری و یافته‌ها نشان‌دهنده مشابهت‌های فراوانی میان این دو سنت فکری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات