تجربۀ عرفانی به ‌مثابۀ مبنایی برای تفکر فلسفی، پژوهشی تطبیقی دربارۀ ووهوآ و عوالمِ خیال

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فلسفۀ علم و ادیان و عرفان، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

2 گروه فلسفه علم و ادیان و عرفان، دانشکدة الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

10.22059/jpht.2026.407318.1006169

چکیده

تجربۀ عرفانی مواجهه‌ای شهودی با حقایق قدسی و تجلیّات الهی است که منجر به رؤیت هستی به عنوان یک کل واحد می‌شود. چنین تجربه‌ای، در صورت مصونیت از القائات شیطانی و نفسانی، می‌تواند منبعی معتبر برای شناخت حقیقت وجود باشد. مفهوم «ووهوآ» برآمده از تجربۀ فراحسی چوانگ‌تزو، فیلسوف برجستۀ چینی، است. او این تجربه را به اصلی فلسفی برای تبیین حقیقت وجود تبدیل کرده است. از سوی دیگر، مفهوم عوالم خیال نیز محصول تجربۀ عرفانی ابن‌عربی، عارف مسلمان، است؛ که وی نیز از این تجربه برای تبیین ساختارهای چندلایۀ وجود استفاده کرده است. این دو اندیشمند، به‌رغم فاصله‌های فرهنگی و تاریخی زیاد، زمینه‌های فلسفی مشترکی دارند؛ از جمله اینکه هر دو مبنای تفکر خود را بر نوعی ادراک از وجود استوار کرده‌اند که فراتر از ادراک حسی است. این پژوهش، با رویکردی توصیفی و موضوع‌محور، به تبیین دو مفهوم ووهوآ و عوالم خیال و تمرکز بر شباهت‌های این دو می‌پردازد. با توجه به پیچیدگی مباحث عرفان اسلامی در زمینۀ وجود و مراتب آن، سادگی بیان چوانگ‌تزو می‌تواند به درک بهتر این مفاهیم کمک کند و راهگشایی برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به حوزۀ عرفان باشد. روش‌شناسی پژوهش بر پایۀ منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان‌دهندۀ مشابهت‌های فراوان میان این دو سنت فکری است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن‌عربی، محیی‌الدین (1405). الفتوحات المکیه. بیروت: دار صادر. ج ۱.
ـــــــــــــــــ (1405). الفتوحات المکیه. بیروت: دار صادر. ج 3.
ایزوتسو، توشیهیکو (1378). صوفیسم و تائوییسم. ترجمة محمدجواد گوهری. تهران: رزونه.
تزو، چوانگ (1385). مجموعه آثار. ترجمة مریم کمالی و مسعود شیربچه. تهران: میترا.
چیتیک، ویلیام (1385). عوالم‌خیال. ترجمة قاسم کاکایی. چ 2. تهران: هرمس.
فنایی اشکوری، محمد (1397). تجربۀ عرفانی و شهود باطنی. ذهن، تابستان، ۱۵۷ ـ ۱۸۲.
نقوی، سیده فاطمه زهرا و لک‌زایی، مهدی (1400). رؤیا در آرای جوانگ‌زه. پایان‌نامه. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
الیاده، میرچا (1382). اسطوره رؤیا راز. ترجمة رؤیا منجم. تهران: علم.
یوسف‌پور، محمدکاظم (1380). نقد صوفی. تهران: روزنه.
References
Chittick, W. C. )2006(. Avalem-e Khayal [Worlds of Imagination]. translated by Qasem Kakaʼi. 2nd ed. Tehran: Hermes. (in Persian)
Eliade, M. )2003(. Ostureh, Ro’ya Raz [Myth, Dream, Mystery]. translated by Roya Monajjem. Tehran: Elm. (in Persian)
Fanaʼi Eshkevari, M. (2018). Tajrobeh-ye Erfani va Shohud-e Bateni [MysticalExperience and Inner Intuition]. Zehn, 19 (Summer), 157–182. (in Persian)
Hoff,  B. (1982). The Tao of Pooh. USA
Ibn Arabi, M. (1985). Al-Futuat-al-Makkiyya [The Meccan Openings]. 14 Vols. Beirut: Dar Ṣadir. Vol. 3. (in Arabic)
-----------------. (1985). Al-Futuat-al-Makkiyya [The Meccan Openings]. 14 Vols. Beirut: Dar Ṣadir. Vol. 1. (in Arabic)
Izutsu, T. (1984). SUFISM AND TAOISM: A Comparative of Key Philosophical Concepts. London: University of California.
Izutsu, T. (1999). Sufism va Tauyism [Sufism and Taoism]. translated by Mohammad-Javad Gohari. Tehran: Rowzaneh. (in Persian)
Lynn, R. J. (2023).Zhuangzi: A new translation of the sayings of Master Zhuang as interpreted by Guo Xiang (Translations from the Asian Classics). Columbia University.
Naqavi, S. F. Z. & Lakzaʼi., M. (2021). “Ro’ya  dar  ara-ye Zhuangzi” [Dream in the Thought of Zhuangzi]. Master’s thesis. Qom: University of Religions and Denominations. (in Persian)
Tzu, C. (2006). Majmueh-ye Asar (Zhuangzi) .[Complete Works] translated by Maryam Kamali and Mas‘ud Shirbacheh. Tehran: Mitra. (in Persian)
Watson, B. (1968).The Complete Works of Chuang Tzu. New York : Columbia University.
Wu, K. M. (1986). Dream in Nietzsche and Chuang Tzu. Chinese Philosophy, 13, USA: Dialogue. YU-LAN, F. (1958). A short history of Chinese philosophy. 4th edition,New York: The macmillan C.
Yusefpur, M. K. (2001).Naqd-e  sufi [The Sufi Critic]. Tehran: Rowzaneh. (in Persian)
Zhihua, Y. (2013). I Have Lost Me, Zhuangzi’s Butterfly Dream. Chinese Philosophy, 40 (3-4).