تفسیر دینی و فناورانه از انسان در باب مقوله «برتری»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان

10.22059/jpht.2026.409747.1006184

چکیده

مقوله برتری انسان، همواره در میان ادیان مطرح بوده است. در قرن حاضر، جریانات متأخر علمی- فناورانه نیز، با غور در مباحث نظری و عملی مربوط به شناخت انسان، به مبحث تفاوت موجودات با یکدیگر و انسان‌ها با هم، علاقمند شدند. آنها در عین اشتراک در این نوع علاقمندی، نسبت به معیار برتری، مواضع متفاوتی اتخاذ نمودند. برخی مانند تراانسان‌گرایی، برتری را در بهره‌بری از علم و تکنولوژی به منظور ارتقای اعضای انسانی می‌داند و پساانسان‌گرایی اساسا هر نوع برتری را رد می‌کند. اما دین اسلام، انسان را موجودی برتر در عالم هستی دانسته و در میان انسان‌ها نیز، براساس معیار تقوا به عنوان نقطه کانونی زیست مؤمنانه، قائل به برتری است. در این پژوهش، انسان‌شناسی قرآنی علامه جوادی آملی، مبنای واکاوی جریان پساانسان‌گرایی به قرائت فرانچسکا فراندو قرار گرفته است. روش پژوهش تحلیلی- استنتاجی است. یافته‌ها نشان می-دهد نوع انسان‌شناسی حاکم بر پارادایم‌ها، تعیین کننده شکل و نوع رتبه‌بندی موجودات در عالم هستی است. لذا با لحاظ تفاسیر انسان‌شناسانه‌ای چون «وحدت هویت در مقابل کثرت آن»، «اولویت تفسیر انسان بر تغییر او» و «تعالی انسان نه صرفا تعالی شرایط انسانی»، به ضرورت عقلی برتری و تعیین معیار آن (تقوا)، پرداخته می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات