مجله علمی

مجله علمی " فلسفه دین "

تفسیر دینی و فناورانه از انسان در باب مقولة «برتری»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
مقولة «برتری انسان» از مباحث بنیادین در ادیان و به‌ویژه در عصر جدید تحت‌تأثیر تحولات علمی‌ـ‌فناورانه است. در حالی که جریاناتی همچون تراانسان‌گرایی بر ارتقای بیولوژیک تأکید دارند و پساانسان‌گرایی هرگونه سلسله‌مراتب وجودی را رد می‌کند، اسلام انسان را موجودی ممتاز دانسته و «تقوا» را معیار برتری او می‌داند. این پژوهش با روش تحلیلی‌ـ‌استنتاجی، به نقد جریان پساانسان‌گرایی (با تکیه بر آراء فرانچسکا فراندو) بر مبنای انسان‌شناسی قرآنی علامه جوادی آملی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نوع انسان‌شناسیِ حاکم بر پارادایم‌ها، تعیین‌کنندۀ رتبه‌بندی موجودات است. این مطالعه با بهره‌گیری از مفاهیمی چون «وحدت هویت» و «تعالی وجودی انسان بر تغییر شرایط»، نشان می‌دهد که پذیرش برتری انسان و معیار تقوا، ضرورتی عقلی است که فراتر از دگرگونی‌های فناورانه، به ماهیت متعالی انسان بازمی‌گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

قرآن کریم
بل، دیوید (1390). نظریه‌پردازان فرهنگ سایبری، مانوئل کاستلز و دانا هاراوی. ترجمة مهدی شفیعیان. تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
جوادی آملی، عبدالله (1392). تفسیر انسان به انسان. قم: اسراء.
ـــــــــــــــــــ (1389). تفسیر تسنیم. چ 6. قم: اسراء.
حسینی، سید مهدی (1402). چیستی تقوا و بنیان‏های معرفتی صدور فعل تقوا و فرایند تحقق ملکة آن. معرفت، د 32، ش 9، 37 ـ 46.
رشیدیان، عبدالکریم (1393). فرهنگ پست‌مدرن. تهران: نی.
طباطبایی، محمدحسین (1374). تفسیر المیزان. قم: دفتر انتشارات اسلامی. ج 13.
فوکویاما، فرانسیس (1394). آیندة پساانسانی ما. ترجمة ترانه قطب. تهران: طرح نو.
معلوف، لویس (2000).  المنجد فی اللغه و الأعلام. بیروت، لبنان: دار المشرق. ج 2.
Holy Quran.
Banerji, D. & Makarand R. (2016). Critical Posthumanism and Planetary Futures. Springer India.
Bell, D. (2011). Theorists of Cyber Culture, Manuel Castells and Dana Haraway. translated by Mehdi Shafiian. Tehran: Imam Sadeq University Publishing. (in Persian)
Bostrom, N. (2011). A History of Transhumanist Thought. in Academic Writing Across the Disciplines, eds. Michael Rectenwald & Lisa Carl. New York: Pearson Longman.
Braidotti, R. (2019). Posthuman Knowledge. London: Polity Press.
Dinerstein, J. (2006). Technology and its discontents: On the verge of the posthuman (Technology and America). American Quarterly, 58(3), 569–595.
Ferrando, F. (2013a). Posthumanism, Transhumanism, Antihumanism, Metahumanism, and New Materialisms: Differences and Relations. Existenz, (8)2, 6-32.
--------------- (2013b). From The Eternal Recurrence to the Multiverse: Towards a Posthuman Cosmo-ontology. New York University.
--------------- (2014). Posthumanism. Tidsskrift for kjønnsforskning, 2(02), 168-172.
--------------- (2019a). The Posthuman Divine: When Robots Can Be, Enlightened. Sophia (Published online), 58, 645–651.
--------------- (2019b). Philosophical Posthumanism. Great Britain, Bloomsbury Publishing Plc.
--------------- (2020a). Leveling the Posthuman Playing Field. Theology and Science, 18(1), 1-6.
--------------- (2020b). The Posthuman Divine: When Robots Can Be Enlightened. Springer Nature B.V (Published online).
--------------- (2021a). Beyond Posthuman Theory: Tackling Realities of Everyday Life. Journal of Posthumanism, 1(2), 219–224.
--------------- (2021b). An Interview about Posthumanism in a Time of Crisis. europenowjournal.org.
--------------- (2024). The Art of Being Posthuman. Cambridge: Polity Press.
Fukuyama, F. (2015). Our Posthuman Future. translated by Taraneh Qutb. Tehran: Tarh Nou. (in Persian)
Javadi Amoli, A. (2013). Interpretation of Man through Man. Qom: Israa. (in Persian)
Maalouf, L. (2000). Al-Munjad fi l-l-lagha wal-‘a’lam. Vol. 2. Beirut, Lebanon: Dar Al-Mashreq. (in Arabic)
Rashidian, A. (2014). Postmodern Culture. Tehran: Ney. (in Persian)
Tabatabaei, M. (1995). Tafsir al-Mizan. vol. 13, Qom: Islamic Publishing House. (in Persian)
Warwick, K. (2002). I, Cyborg. University of Illinois Press: Urbana et al.