تقریرهای رایج از برهان نظم، به دلیل اتکا بر مشابهت میان طبیعت و مصنوعات انسانی غالباً در سطح تمثیلی و تجربی باقی مانده‌اند. هدف این پژوهش بازخوانی فلسفی این برهان بر پایه غایت‌مندی درونی و مقایسه تقریر ادوارد فیسر با تقریر شهید مطهری است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است و داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای از متون اصلی گردآوری شده‌اند. مدعای مقاله آن است که تفاوت این دو تقریر نه در اصل مبانی صغروی و کبروی، بلکه در میزان بسط متافیزیکی لایه دوم برهان ریشه دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد میان نظم غایی نزد مطهری و غایت‌مندی درونی نزد فیسر تناظر مفهومی برقرار است و هر دو ساختاری دولایه دارند: اثبات غایت‌مندی در طبیعت و ارجاع آن به عقل الهی. بااین‌حال، واگرایی معرفت‌شناختی آنان، یعنی یقین قیاسی فیسر در برابر اطمینان عقلایی مطهری، از آنجا ناشی می‌شود که فیسر لایه دوم را به متافیزیک وجود پیوند می‌زند، اما مطهری آن را به براهین مستقل احاله می‌کند. از این‌رو، رجحان تقریر فیسر تنها از حیث خودبسندگی درون‌برهانی و استحکام صورت‌بندی فلسفی-متافیزیکی قابل طرح است؛ زیرا او با جداسازی برهان از حساب احتمالات و تبیین گذار از عقل مدبّر به واجب‌الوجود درون همان دستگاه متافیزیکی، برهانی منسجم‌تر عرضه می‌کند.