تحلیل رابطۀ انسان و خدا در دین زرتشتی بر اساس رویکرد پدیدارشناسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران

چکیده

یکی از مسائل مهم در حوزۀ تحقیقات دینی، تبیین ماهیت و کیفیت رابطۀ انسان و خداست، به‌ویژه که در بسیاری از ادیان، سعادت نهایی انسان در گرو برقراری ارتباط صحیح با خداوند دانسته می‌شود. در این زمینه، آیین زرتشتی با رویکرد خاصی که به خدا، نظم عالم، جایگاه هستی‌شناختی انسان و اخلاقیات دارد، دیدگاه پیچیده‌ای در این خصوص دارد و به جوانب مختلفی دربارۀ رابطۀ انسان و خدا پرداخته است. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل رابطۀ بین انسان و اهوره‌مزدا و با تأکید بر متون اوستایی و پهلوی در صدد پاسخگویی به چیستی و چگونگی این رابطه است. از این جنبه، پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و با مطالعۀ کتابخانه‌ای سامان یافته است. با توجه به یافته‌های پژوهش، می‌توان گفت که در آموزه‌های زرتشتی، مهم‌ترین نوع رابطۀ بین انسان و خدا، رابطۀ وجودشناختی و تکوینی محسوب می‌شود. در بستر چنین رابطه‌ای است که انسان باید نسبت معرفتی خود با خدا را قوام بخشد و در چارچوب دیانت زرتشتی، پرستش خداوند و زیستن بر طبق قواعد راستین دین را سرلوحۀ زندگی خود قرار دهد تا بتواند آن‌گونه نسبتی را با خداوند برقرار کند که هم مؤید اَشه/aŝa (نظم راستین و اهورایی عالم) هم سبب زوال اهریمن و هم موجب سعادت اخروی فرد مؤمن باشد. بنابراین، می‌توان گفت که در آموزه‌های آیین زرتشتی آن‌گونه که در متون اوستایی و پهلوی ظهور و بروز یافته است، رابطۀ تشریعی و سعادت‌شناختی/ فرجام‌شناختی انسان با خدا، در ذیل رابطۀ وجودشناختی/ تکوینی معنا پیدا می‌کند.

کلیدواژه‌ها


  1. آسانا، جامسب (1391). متن‌های پهلوی، ترجمۀ سعید عریان، تهران: نشر علمی.
  2. آموزگار، ژاله؛ تفضلی، احمد (1370). اسطورۀ زندگی زرتشت، تهران: انتشارات بهمن.
  3. ـــــــــــــــــــــــــ [مترجم] (1386). کتاب پنجم دینکرد، تهران: انتشارات معین.
  4. اشه، رهام؛ سراج، شهین [مترجم] (1379). اندرزنامۀ آذرپاد مهرسپندان، تهران: انتشارات فروهر.
  5. باقری، مهری (1385). دین‌های ایران باستان، تهران: نشر قطره.
  6. بویس، مری (1377). چکیدۀ تاریخ کیش زرتشت، ترجمۀ همایون صنعتی‌زاده، چ اول، تهران: انتشارات صفی‌علیشاه.
  7. ــــــــــ (1389). زردشتیان باورها و آرا و عقاید آنها، ترجمۀ عسگر بهرامی، چ یازدهم، تهران: انتشارات ققنوس.
  8. فضیلت، فریدون [مترجم] (1381). دینکرد، کتاب سوم، تهران: انتشارات فرهنگ دهخدا.
  9. پورداوود، ابراهیم (1343). ویسپرد، بهرام فره‌وشی، تهران: انتشارات بهمن.
  10. ــــــــــــــــ (1377). یشت‌ها، جلد 2، تهران: انتشارات اساطیر.
  11. بهار، مهرداد [مترجم] (1390). بندهش، چ چهارم، تهران: انتشارات توس.
  12. دورانت، ویل (1378). تاریخ تمدن، ترجمۀ احمد آرام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  13. راشد محصل، محمد تقی (بی‌تا). انسان در ایران باستان، ضمیمۀ نامه انسان‌شناسی، بی‌جا: بی‌نا.
  14. ــــــــــــــــــــــــــ [مترجم] (1389). دینکرد هفتم، چ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  15. ــــــــــــــــــــــــــ [مترجم] (1366). وزیدگی‌های زاداسپرم، چ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  16. زنز، آرسی (1377). تعالیم مغان، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، تهران: انتشارات توس.
  17. ژینیو، فلیپ (1372). ارداویرافنامه، ترجمۀ ژاله آموزگار، تهران: انتشارات معین.
  18. ــــــــــ (1392). انسان و کیهان در ایران باستان، ترجمۀ لیندا گودرزی، تهران: نشر ماهی.
  19. عالیخانی، بابک (1379). بررسی لطایف عرفانی در نصوص عتیق اوستایی، چ اول، تهران: انتشارات هرمس.
  20. گارودی، روژه (1361). دربارۀ اندیشه‌های زرتشت، ناصح ناطق، مجلۀ آینده، تهران، شمارۀ 6، شهریور.
  21. مزداپور، کتایون (1378). بررسی دست‌نویس م. او. 29، تهران: انتشارات آگه.
  22. ــــــــــــــ [مترجم] (1390). شایست نشایست، چ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  23. میرزای ناظر، ابراهیم [مترجم] (1373). اندرز اوشنر دانا، چ اول، تهران: انتشارات هیرمند.
  24. میرفخرایی، مهشید [مترجم] (1390). روایت پهلوی، چ اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  25. ــــــــــــــــ [مترجم] (1386). هادخت نسک، چ دوم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
  26. ویدنگرن، گئو (1381). جهان معنوی ایرانی از آغاز تا اسلام، محمود کندری، تهران: انتشارات میترا.
    1. Baily, H. W. , (1943). Zoroastrian Problems in the Ninth-Century Books, Ratanbai Katrak Lectures, Oxford; 2nd ed. With new introduction.
    2. Duchesne-Guillemin, J.,(1962). La religion de l’Iran anccien (Presses Universitaires de France: Paris, trans, Kaihusroo M. Jamasp Asa, The Religion of Ancient Iran( Bomboy: Tata Press. 1973).
    3. Götze, Al., (1923). “Persische Weisheit in griechischem Gewande. Ein Beitrag zur Geschichte der Mikrokosmos-Idee”, Zeitschrift für Indologie und Iranistik2: 60-98, 167-177.
    4. Hintze, A. (1994). Der Zamyad-Yast. Edition, übersetzung, Kommentar (Wiesbaden: Reichert).
    5. Humbach, H. and Ichaporia, P.(1998). Zamyad yasht: Yasht 19 of the Younger Avesta. Text, Translation, Commentary (Wiesbaden: Harrassowitz).
    6. Humbach, H., (1991). The GAThAs of Zarathushtra and other old Avestan texts, in collaboration with J. Elfenbein and p.o. Shjaervǿ, 2 vols. (Indogermanische Bibliothek, Reihe1), Heidelberg.
    7. Madan(ed), D. M. (1911). The complete text of the Pahlavi Dinkard, 2 vols., Bombay.
    8. Menasce, J. P., Le troisieme livre du Denkart, Traduit du pehlevi (Paris: Libraire C.Klincksieck).
    9. Narten, J. (1986). Yasna Haptanghaiti, Wiesbaden.
    10. Reitzenstein, R.; and H. H. Schaeder, (1926). Studien zum antiken Synkretismus-Aus Iran und Griechenland( Studien der Bibliotek Warburg, 7), Leipzig.
    11. Shaked, S. (1971). “ The Notion ‘menog’ and ‘getig’ in the Pahlavi Texts and their Relation to Eschatology”, Actor33: 59-107; repr: in Shaked 1995: 59-107.
    12. Shjaervǿ, P. O., (2011). The Spirit of Zoroastrianism (New Haven, CT/London: Yale University Press.
    13. Vevaina, Y. S. D. (2015). “ Theologies and Hermeneutics” in  The Wiley Blackwell Companion to Zoroastrianism, First Edition, Ed by Michael  Stausberg and Yuhan Sohrab-Dinshaw Vevaina, WILEY Blackwell, UK.