مجله علمی

مجله علمی " فلسفه دین "

نقد و بررسی استدلال‌های ناسازگاری در سه صفت الهی: خالقیت، بساطت و سرمدیت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 موسسه امام خمینی، قم، ایران
2 گروه کلام و فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران
10.22059/jpht.2026.410483.1006190
چکیده
بحث سازگاری یا ناسازگاری صفات خداوند، امروزه از مباحث مهم فلسفة دین به‌شمار می‌رود. گاهی ادعای ناسازگاری در برخی صفات خداوند ــ مانند علم مطلق و قدرت مطلق ــ به‌صورت جداگانه مطرح می‌شود و تلاش بر این است که با استدلال‌های مختلف، این صفات به‌صورت خودمتناقض نشان داده شوند. در موارد دیگر نیز ادعای ناسازگاری میان دو یا چند صفت مطرح می‌گردد؛ به‌گونه‌ای که جمع این صفات در موجودی واحد و یگانه از نظر منطقی ناممکن تلقی می‌شود. بر همین اساس، خداناباوران می‌کوشند با استناد به چنین ناسازگاری‌هایی در صفات الهی، راهی برای اثبات ادعای خود ــ یعنی انکار قاطعانه وجود خداوند ــ بیابند. از جمله صفاتی که به‌طور جداگانه مورد ادعای ناسازگاری قرار گرفته و سعی شده تا به‌صورت خودمتناقض نشان داده شوند، سه صفت خالقیت، بساطت و سرمدیت الهی هستند. در این مقاله، استدلال‌هایی را مورد نقد و بررسی قرار خواهیم داد که در پی نشان‌دادن ناسازگاری در این سه صفت هستند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که استدلال‌های مطرح‌شده برای اثبات ناسازگاری این صفات، از استحکام منطقی کافی برخوردار نیستند و ناسازگاری ادعاشده یا مبتنی بر پیش‌فرض‌های مناقشه‌برانگیز است یا بر تفسیری نادرست از این صفات تکیه دارد. ازاین‌رو، این استدلال‌ها نمی‌توانند مبنایی قانع‌کننده برای نفی امکان اتصاف خداوند به صفات مذکور یا انکار وجود خداوند فراهم آورند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات