مجله علمی

مجله علمی " فلسفه دین "

بررسی و ارزیابی نظریه «اخلاق بدون ذهن» در انتساب عاملیت اخلاقی به عامل‌های هوشمند مصنوعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تهران
2 استاد دانشگاه تهران (پردیس فارابی)
10.22059/jpht.2026.410082.1006185
چکیده
مفهوم «عاملیت (کنشگری) اخلاقی» یکی از مفاهیم مرکزی در نظریه اخلاق است. پیچیدگی فزاینده و تحولات شتابان در حوزه هوش مصنوعی و تلاش برای بازآفرینی ویژگی‌های انسانی در عامل‌های مصنوعی، مسائل جدیدی از جمله امکان یا عدم امکان انتساب عاملیت اخلاقی به این عامل‌ها را مطرح کرده است. در روایت سنتی و استاندارد عاملیت اخلاقی، با تأکید بر ظرفیت‌ها و معیارهای سطح بالا، تنها انسان به عنوان عامل اخلاقی شناخته می‌شود. با این حال، برخی رویکردهای فراگیرتر و نوآورانه، با ارائه معیارهای جایگزین برای عاملیت اخلاقی، تلاش می‌کنند روایت‌های تجدیدنظرطلبانه‌ای ارائه دهند و مرزهای روایت استاندارد را به چالش بکشند؛ از جمله، عاملیت اخلاقی عامل‌های هوشمند مصنوعی در کنار عامل‌های انسانی مورد توجه قرار می‌گیرد. یکی از بارزترین دیدگاه‌ها در این زمینه متعلق به «لوچانو فلوریدی»، فیلسوف اخلاق معاصر است که با ارائه روایتی خاص از عاملیت اخلاقی، آن را در چارچوب نظریه‌ای با عنوان «اخلاق بدون ذهن» مطرح می‌کند. این مقاله با ترسیم نمایی از این نظریه، به بررسی مفهوم عاملیت اخلاقی، انواع گوناگون آن و ویژگی‌های مطرح در روایت استاندارد می‌پردازد. همچنین، با ارائه تحلیلی انتقادی، ضمن نشان دادن نقاط قوت و ضعف دیدگاه فلوریدی، به نفع دیدگاه او و عاملیت اخلاقی عامل‌های هوشمند مصنوعی در مقابل رویکرد استاندارد استدلال می‌کند.
کلیدواژه‌ها