مجله علمی

مجله علمی " فلسفه دین "

بررسی تحلیلی حقیقت ماهیت در فلسفه وجودی ملاصدرا و تأثیر آن در مسأله شر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری فلسفه اخلاق، گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار، گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه قم، قم، ایران
10.22059/jpht.2026.406052.1006159
چکیده
این پژوهش به بررسی انواع شر در فلسفۀ ملاصدرا و نسبت آن با خداوند می‌پردازد. سؤال اصلی این است که چگونه در چارچوب اصالت وجود، شرور قابل تبیین‌اند، بدون آن که فاعلیت شر به خداوند نسبت داده شود. ملاصدرا برای هر موجود جز ذات مطلق خداوند دو جنبۀ وجود و ماهیت قائل است و بر این اساس، خداوند افاضه‌کنندۀ وجود و خیر است، در حالی که شر به ماهیت و محدودیت‌های آن بازمی‌گردد. شر در نظام او به دو نوع تقسیم می‌شود: شر طبیعی، که مرتبط با ساختار وجود و محدودیت‌های خلقت است، و شر تشریعی، که ناشی از انتخاب انسان و سوءاستفاده از اختیار است. در این چارچوب، شر به مثابه حد وجود لازمۀ هر نوع خلقت محسوب می‌شود؛ زیرا تحقق کامل مراتب خلقت مستلزم پذیرش شرور است؛ همچنین تحقّق اختیار انسان بدون محدودیت های ذاتی انسان ممکن نیست. بنابراین، امکان شر در فلسفۀ ملاصدرا نه نقصی در حکمت الهی، بلکه شرط تحقّق عالم، اختیار، مسئولیت و تمایز واقعی میان خیر و شر است، و نشان می‌دهد که تحقق ماهیات در عالم تکوین و تصورات علمی به‌عنوان منشاء اختیار و شر اخلاقی، بدون افاضه وجود از سوی خداوند امکان‌پذیر نیست.
کلیدواژه‌ها
موضوعات