مجله علمی

مجله علمی " فلسفه دین "

بازخوانی و نقد مسئلۀ قرینه‌ای شر از نگرگاه الیوت سوبر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه تهران
2 پردیس فارابی دانشگاه تهران
10.22059/jpht.2026.408257.1006173
چکیده
این مقاله، به استدلال فرضیّه‌ربایانه (Abductive reasoning) در مسئلۀ شر می‌پردازد؛ استدلالی که بر پایۀ شواهد موجود، وجود خدای قادر مطلق، دانای مطلق، خیرخواه مطلق را از نگرگاه احتمالاتی، مشکل‌آفرین می‌انگارد. الیوت سوبر، با نقد خداباوریِ شکّاکانه _که پاسخی بر مسئلۀ شر است_ چهار انتقاد اصلی بر آن دارد: استلزام خداباوری شکّاکانه با شکّاکیّت اخلاقی، ناسازگاری آن با برهان طراحی هوشمند، نادرستی ادّعای تعهّد مسئله به فرضی ناپذیرفتنی، و اتّکای خداباوری شکّاکانه به اصل شگفتی (Surprise Principle). نگارندگان نشان می‌دهند که هیچ‌یک از این نقدها موفّق نیستند؛ زیرا خداباورِ شکّاک منکر معرفت اخلاقی نیست؛ چنان‌که شناخت خدا را نیز ممتنع نمی‌داند. همچنین او بر محدودیّت‌های انسانی در فهم حکمت الهی تأکید دارد. افزون آنکه تناقض عملی‌ای در این دیدگاه نیست و کاربست اصل شگفتی نیز در این مقام، نابه‌جا است. در پایان، نتیجه گرفته می‌شود که سوبر گرچه وجود خدا را ناپذیرفتنی نمی‌داند، اما از پذیرش انگارۀ خدای کلاسیک all-PKG (قادر مطلق، دانای مطلق، خیرخواه مطلق) دست می‌کشد و بر پرهیز از داوری قطعی دربارة صفات خدا تأکید می‌ورزد. رویکرد وی گرچه با خداباوری شکّاکانه ناسازگار نیست، در برخی سنت‌های الهیاتی، همچون الهیات تنزیهی، الهیات پویشی و ندانم‌گرایی خداباورانه نیز بازتاب یافته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات