ارزیابی تئودیسۀ اعتراض در پاسخ به مسئلۀ شر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه فلسفۀ دین، دانشگاه ادیان و مذاهب

2 دانشجوی دکتری فلسفۀ دین، پردیس فارابی دانشگاه تهران

چکیده

«تئودیسۀ اعتراض» از تئودیسه‌هایی است که در الهیات پساهولوکاستی شکل گرفت و در پی آن است تا با گله و شکایت مؤمنانه از خدا، امید به رفع شر از سوی خدا را تقویت کند و با شورش، خدایی را خطاب قرار دهد که قدرتش با هیچ قاعدۀ عقلانی یا اخلاقی محدود نمی‌شود و یکسره به ارادۀ مطلق خویش وابسته است. انتظار تئودیسۀ اعتراض این است که خدا بی‌حساب و کتاب شرایط را به نفع شخص رنج‌کشیده تغییر دهد. در این مقاله می‌کوشیم به نقد و بررسی تئودیسۀ اعتراض بپردازیم. تئودیسۀ اعتراض در مقایسه با سایر تئودیسه‌ها مزایا و کاستی‌هایی دارد و رویکرد آن نسبت به دیگر تئودیسه‌ها که به‌نحو حداکثری در مقام یافتن انگیزه‌ها و دلایل خدا هستند، معتدل و شکاکانه بوده و به‌جای رویکرد نظری و ناظرمحور، به‌دنبال رویکرد عملی و قربانی‌محور است. به‌صورت همزمان به مسئلۀ عقلی و عاطفی شر پاسخ می‌دهد و بیش از آنکه دغدغۀ حل مسئلۀ الهیاتی و فلسفی شر را داشته باشد، دل‌نگران حل مسئلۀ بشری و انسانی شر با رویکردی انسان‌گرایانه است. از دیگر سو نقص‌ها و ابهاماتی در تئودیسۀ اعتراض وجود دارد که فیلسوفان دینی چون هیک، گریفین، دیویس و فیلیپس به آنها اشاره کرده‌اند. نقص‌هایی مانند ناسازگاری‌هایی که از مفاهیم اختیار انسان، قدرت مطلق خدا، عشق خدا، خیرخواهی خدا و امید به خدا با اعتراض برمی‌آید. این اشکال‌ها نیز خود جای نقد و ارزیابی دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. پورمحمدی، نعیمه (1392). پاسخ به مسئلۀ اگزیستانسی شر در الهیات مسیحی، جستارهای فلسفۀ دین، سال دوم، شمارۀ چهارم: 19 – 37.
  2. _________ (1392). دو تئودیسۀ بدیع در کتاب مقدس، هفت آسمان، سال پانزدهم، شمارۀ 59: 143 – 162.
  3. _________ (1393). الهیات شبانی و پاسخ به مسئلۀ شر، پژوهش‌های ادیانی، دورۀ اول، شمارۀ 3 و 4: 67 – 88.
  4. کلارک، کلی جیمز (1389). بازگشت به عقل، ترجمۀ نعیمه پورمحمدی و مهدی فرجی پاک، تهران: علمی فرهنگی.
  5. کرکگور، سورن آبو (1378). ترس و لرز، ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی.
  6. ویزل، الی (1387). شب، ترجمۀ نینا استوار مسرت، واشنگتن: بنیاد جامعۀ دانشوران.
    1. Blumenthal, David (1993). Facing the Abusing God: A Theology of Protest, Louisville: Westminster/John Knox Press.
    2. Kermani, Navid, (2011). The Terror of God: Attar, Job and the Metaphysical Revolt, translated by Wieland Hoban, Cambridge: Polity press.
    3. Laytner, anson (1977). argues with God: A Jewish Tradition, Jason Aronson Press.
    4. Roth, John K (2001). “A Theodicy of Protest” in Encountering Evil: Live Options in Theodicy edited by Stephen T. Davis, Louisville: Westminster/John Knox Press.
    5. Surin, Kenneth (1986). ’Taking Suffering Seriously’’ in Theology and Theodicy, New York: Basil Blackwell.