ارزیابی استدلال‌های کلامیِ مبتنی بر صفت حکمت الهی، با تاکید بر آراء فیاض لاهیجی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی مقطع دکترا، رشته فلسفه دین و مسائل جدید کلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران

2 استاد و عضو هیأت علمی گروه فلسفه اخلاق، دانشگاه قم، قم، ایران

3 استادیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

4 دانشیار گروه فلسفه دین، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

استفاده از صفت حکمت الهی در استدلال‌های متکلمان به صورت مستقل یا به عنوان مبنایی برای اصلی دیگر رواج بسیاری داشته است. نویسنده استدلال‌های لاهیجی را که مبتنی بر این صفت است با روش تحلیل منطقی نقد و بررسی می‌کند. استفاده از این صفت، دست کم در پاره‌ای از موارد، ناصحیح بوده و استدلال‌ها به لحاظ منطقی منتج نیستند. به نظر می‌رسد غالبا استفاده‌ی از این صفت به صورت پسینی بوده و تنها به‌منظور مستدل کردن عقلیِ گزاره‌های نقلی، به این روش تمسک شده است. به علاوه آنکه اظهار نظرِ در این مسئله، مستلزم علم باطنی و کامل نسبت به زوایای هستی و علت غائی جهان است. وجود موارد نقضِ فراوان نیز که مطابقِ با همین مبنا، قاعدتاً باید از سوی خداوند محقق شده باشد، اما در واقع محقق نشده است، دلیل دیگری بر نادرستی این مبنا است. لازم به ذکر است که بحث مقاله، در مقام ثبوت و واقع نبوده؛ چرا که با ادلۀ قطعیِ عقلی، تمامیِ افعال الهی، در نهایت حکمت است؛ بلکه بحث در مقام کشفِ آن حکمت و فهمِ عقلِ پر از محدودیت و نقص انسان نسبت به آن مصادیق است.

کلیدواژه‌ها