اعجاز بیانی قرآن کریم در پساپرده اسلوب ادبی عدول بین اسم و فعل (با تکیه بر نظریه نقشگرای یاکوبسن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی پردیس فارابی دانشگاه تهران

چکیده

عدول به عنوان یکی از اساسی‌ترین شیوه ‌های بیانی قرآن کریم به معنای تغییر در سیاق و اسلوب کلام است. اندیشمندان علم بلاغت به تقسیم‌بندی آن پرداخته‌اند از جمله عدول از حقیقت به مجاز، عدول از تعابیر نزدیک و آسان به تعابیر دور و پیچیده، عدول از یک صیغه به صیغۀ دیگر در فعل‌‌ها و اسم‌ها. و اغراضی برای آن بیان کرده‌اند. زبان‌شناسی نیز به اغراض فرعی تکنیک‌های زبانی تأکید دارد. رومن یاکوبسن از اغراض فرعی به عنوان نقش‌های زبانی یاد می‌کند. وی برای زبان شش نقش ترغیبی، عاطفی، ادبی، همدلی، فرازبانی و ارجاعی در نظر گرفته است. پژوهش حاضر سعی دارد با تکیه بر نظریه نقش‌گرایی یاکوبسن، اغراض عدول بین اسم و فعل در قرآن کریم را بررسی و تحلیل کند و از این دریچه به اعجاز بیانی قرآن بنگرد. این بررسی نشان می‌دهد که عدول در هر یک از آیات، مخاطب را دچار کنکاش ذهنی و تعقل و تدبر می‌کند تعقل و تدبری که یکی از اهداف اساسی خداوند متعال در قرآن کریم است. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که دلالت اسم بر ثبوت و فعل بر تجدد و حدوث، بیشترین نمود را در این آیات داشته و در برخی علاوه بر دلالت معنایی، رعایت فاصلۀ آیات نیز مدّنظر بوده است. نقش‌های ششگانۀ زبان گاهی با هم هم پوشانی داشته و در برخی از موارد، عدول صورت گرفته بیش از یک نقش را نمود بخشیده است که همه این موارد بیانگر اعجاز بیانی قرآن کریم و ثابت کننده مصدر ربانی این کتاب آسمانی می باشد.

کلیدواژه‌ها