استجابت دعا و تاثیرپذیری خدا؛ پاسخی بر مبنای اخلاق دینیِ فضیلت گرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه شهید بهشتی.

چکیده

چکیده:
در رابطه با استجابت دعا یک تصور عرفی وجود دارد و آن اینکه خداوند از دعای بندگان متاثّر شده و با تغییر اراده خود در عالم تصرف تازه‌ای می‌کند، و دعا را اجابت می‌کند. آیا به واقع، دعای ما موجب تغییر و تاثّر اراده الهی می‌شود؟ این مقاله، ضمن تبیین چهار پاسخ ممکن به این مساله در اندیشه اسلامی ـ شیعی، تلاش نموده تا تبیین موجه‌تر از پاسخ این مساله را در ساختار اخلاق فضیلت جستجو کند. پاسخ نخست متعلق به ابن سینا است که دعا را از مقدرات الهی می‌داند؛ پاسخ دوم را صدرالمتالهین بیان نموده که تاثیرپذیری را به واسطه‌های فیض الهی نسبت داده است. پاسخ سوم، را می‌توان در قالب تفکیک صفات ذات از صفات فعل جستجو کرد. پاسخ چهارم، را کسانی دنبال می‌کنند که فرآیند استجابت دعا را سرّ قدر می‌دانند. اما پاسخ مد نظر این است که در فرآیند استجابت، تغیر و انفعال در مدعو رخ نمی‌دهد بلکه در داعی محقق می‌شود. ذات و اراده مدعو ثابت است و فیضیان وجودیِ خداوند همواره جاری است. لذا به هر میزان که داعی مهذّب‌تر شود، سنخیت وجودی بیشتری با خداوند یافته و اراده او هم‌راستا با خداوند خواهد شد، قدرت او بر تصرّف در تکوین بیشتر شده و طلب او به اجابت نزدیکتر خواهد شد. هر اندازه انسان از معرفت و حکمت حقیقی و از نفسی پالوده و مهذّب برخوردار شده باشد، و به همان میزان سخنش در ملکوت شنیده خواهد شد و دعا و طلب مبتنی بر اراده و خواسته اصیل او محقق خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات