جریان‌شناسی مفهوم‌ «رؤیت» حق تعالی و بازتاب آن در حکمت متعالیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید مطهری گروه فلسفه

2 دانشجوی ارشد فلسفه اسلامی

10.22059/jpht.2022.344173.1005907

چکیده

مسئله‌ رؤیت حق تعالی که ناظر به آیات قرآن کریم است، از جمله مهم‌ترین مباحث مورد توجه متکلمان اسلامی محسوب می‌شود. اما چگونگی مواجهه فیلسوفان اسلامی در تحلیل این مسئله با توجه به سابقه‌ی‌ دینی آن‌ها، دغدغه اصلی این پژوهش است. فلاسفه اسلامی اگرچه به امکان دستیابی علم به خدا و ارتباط با حق تعالی اشاراتی کرده‌اند اما به صورت مستقل پیرامون این مسئله نظریه‌پردازی نکرده‌اند. براساس مبانی حکمت اسلامی، مراد از رؤیت، نمی‌تواند رؤیت حسی مأخوذ در امور مادی باشد؛ بلکه منظور از آن، مرتبه‌ای از علم حضوری است. با بررسی آراء گوناگون و پراکنده حکمای اسلامی، چنین استنباط می‌شود که انسان در مسیر تکامل و حرکت اشتدادی خود به مرتبه‌ای ‌می‌رسد که می‌تواند حق را با قلب خود مشاهده کند. رؤیت قلبی نوعی علم به خداوند و ارتباط با اوست. قلبی بودن رؤیت ناظر به وجدانی و غیرمادی بودن این نوع از علم و ادراک است که برای واصلان به مقام عبودیت حاصل می‌شود.

ازاین‌رو و به گواهی برخی از آیات قرآن کریم، هر کس به اندازه سعه وجودی خود، می‌تواند به مرتبه‌ای از علم و ادراک نسبت به خدا برسد. یعنی نفس انسان بر اساس حرکت جوهری خود، باید مراحلی را طی کند و در این مسیر، عقل نظری و عملی خود را به تکامل برساند تا در نهایت با کنار زدن حجاب ها، به اندازه سعه‌ وجودی و تجردی خود، به شهود و رؤیت قلبی حق دست یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات