ارزیابی مقایسه‌ای میزان دلیلیت برهان نظم از دیدگاه شهید صدر و شهید مطهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استادیار گروه مبانی نظری اسلام، دانشکده معارف و اندیشه اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

برهان نظم، با تقریرهای متفاوت و از مناظر مختلف، موردتوجه دانشمندان قرار گرفته است. متفکران اسلامی درباره ارزش این برهان بر اثبات وجود خداوند اختلاف نظر دارند. برخی فلاسفه بر این باورند که استدلال‌های مبتنی بر نظم، ارزش برهانی ندارند و از استحکام کافی برای اثبات و شناخت خداوند برخوردار نیستند. در مقابل، گروهی از متکلمان، از این برهان دفاع کرده و بر امتیازهای ویژه آن تأکید کرده‌اند.

این پژوهش، با روش توصیفی‌-‌تحلیلی و انتقادی، بر آن است که میزان دلیلیت برهان نظم به عنوان عمومی‌ترین راه خداشناسی را از دیدگاه دو اندیشمند معاصر، آیت‌الله مرتضی مطهری و آیت‌الله سیدمحمدباقر صدر ارزیابی کند تا بدین‌وسیله امکان اثبات و شناخت خداوند با تقریرهایی از برهان نظم که بیشترین میزان اتقان را دارند، فراهم شود. نتیجه آن‌که، تقریر شهید صدر از برهان نظم، مبتنی بر نظریه «منطق ذاتی» است که وی در معرفت شناسی اتخاذ کرده است و با توجه ‌به اشکال‌هایی که تقریرهای دیگر برهان نظم، ازجمله تقریر مبتنی بر «منطق عقلی» با آن مواجه اند، به نظر می‌رسد راهی که شهید صدر پیشنهاد داده، بهترین راهی است که برای اعتبار بخشیدن به برهان نظم به عنوان یک برهان دقیق فلسفی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات