اصلاح اندیشۀ دینی با رویکردی بر آرای استاد مطهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرکز، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری فقه و حقوق و اندیشۀ امام خمینی، تهران، ایران

چکیده

عقل و علم مناط کشف حقیقت و دستیابی به پاسخ‌ها و ابهامات زندگی بشر را در عصر جدید فراهم آورده است. بر همین سبیل برخی از عدم ضرورت دین در ساخت زندگی بشر سخن گفته‌اند و تعالیم دینی را به اتهام تنافی با رهیافت‌های عقل و علم مطرود گذاشته‌اند. پاسخ به این ابهامات و برافراشتن رایت دین در دفاع از حیثیت عاقلانه و عالمانه آن امری ضروری است. استاد مطهری با درک این ضرورت در مجموعه‌ای منسجم از جستارهای علمی، به بیان اهمیت عقل و علم و تلازم با شرع دست یازیده‌اند. ایشان جامعیت دین را نه در ارائۀ تمامی جزییات، بلکه در ارائۀ سازوکاری برای استخراج جزییات در تمام اعصار و زمان‌ها دانسته‌اند که بر اساس این سازوکار و فرآیند که چیزی جز اجتهاد عقل‌محور و اصولگرا نیست، مجتهد می‌تواند به ایجاد تعادل میان جامعیت دینی و انعطاف‌پذیری و تغییرپذیری دینی نائل آید. ایشان با تقدم رتبی عقل در فهم گزاره‌های دینی موافقت داشته و آن را مفید امر قانونگذاری پنداشته‌اند. از سویی بر این باورند که اسلام تجربه‌گرایی و علم را مردود ندانسته است، بلکه آن را تابع امر دینی می‌شمارد. لذا عقل و علم در تلازم قطعی با شرع به‌سر می‌برند، اما از حیث تقدم رتبی عقل مقدم بر علم و شرع است.

کلیدواژه‌ها


*قرآن کریم.

 1. آژینی، محسن (1369). التقاط و تحجر از دیدگاه شهید مطهری، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.

2. اسلامی، سید حسن (1385). امام اخلاق و سیاست، تهران: نشر عروج.

3. اردبیلی، سید عبدالغنی (1381). تقریرات فلسفۀ امام خمینی، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

4. پوردهکردی، سیما (1379). دیدگاه و آرای شهید مطهری دربارۀ دین و عقل، مجلۀ رشد و آموزش معارف اسلامی، سال یازدهم، شمارۀ 41: 40 – 45.

5. پورمنوچهری، سید علی؛ فارسیان، محمد رضا (1397). نقد و بررسی ادلۀ قرآن بسندگان (با رویکردی بر نقد آرای میرزا یوسف شعار)، فصلنامۀ تخصصی قرآن و حدیث سفینه، سال 15، شمارۀ 58: 84 – 105.

6. حسنی، محمد حسن (1378). نوسازی جامعه از دیدگاه امام خمینی، تهران: نشر عروج.

7. خامه‌گر، محمد (1387). جایگاه عقل در قرآن کریم از منظر استاد شهید مطهری، فصلنامۀ مکاتبۀ اندیشه، شمارۀ 31: 18 – 32.

8. خدارضا، کامران (1390). رابطۀ عقل و ایمان، تهران: ایران جام.

9. خسروپناه، عبدالحسین (1390). رویکرد استاد مطهری به علم و دین، قم: دفتر نشر معارف.

10. مطهری، مرتضی (1361). شناخت در قرآن، تهران: سپاه پاسداران.

11. _____________ (1365). اسلام و مقتضیات زمان، جلد 1، چ دوم، تهران: صدرا.

12. _____________ (1370). بیست گفتار، چ هفتم، تهران: صدرا.

13. _____________(1370). اسلام و مقتضیات زمان، جلد 1 و 2، تهران: صدرا.

14. _____________ (1370). ختم نبوت، چ ششم، تهران: صدرا.

15. _____________ (1370). مجموعه آثار، جلد 21، تهران: صدرا.

16. _____________ (1371). انسان و ایمان، چ هشتم، تهران: صدرا.

17. _____________ (1374). آشنایی با قرآن، جلد 1 و 2، تهران: صدرا.

18. _____________ (1374). حق و باطل به ضمیمۀ احیای تفکر اسلامی، چ پانزدهم، تهران: صدرا.

19. _____________ (1374). مجموعه آثار، مقالات فلسفی، نقدی بر مارکسیسم، جلد 13، تهران: صدرا.

20. _____________ (1375). مجموعه آثار، جلد 3 و 6، تهران: صدرا.

21. _____________ (1374). مجموعه آثار، جلد 3، تهران: صدرا.

22. _____________ (1377). مجموعه آثار، جلد 4، تهران: صدرا.

23. _____________ (1381). مجموعه آثار، جلد 21، چ اول، تهران: صدرا.

24. _____________ (1378). یادداشت‌های شهید مطهری، تهران: صدرا.

25. _____________ (1378). مجموعه آثار، نظام حقوق زن در اسلام، تهران: صدرا.

26. _____________ (1380). سیری در نهج‌البلاغه، تهران: صدرا.

27. _____________ (1380). یادداشت‌های استاد مطهری، جلد 4، تهران: صدرا.

28. _____________ (1381). فلسفۀ اخلاق، تهران: صدرا.

29. _____________ (1381). نظام حقوق زن در اسلام، جلد 2، چ سی‌ویکم، تهران: صدرا.

30. _____________ (1381). مجموعه آثار، اسلام و نیازهای زمان، جلد 1 و 2، تهران: صدرا.

31. _____________ (1381). مجموعه آثار، اسلام و نیازهای جهان امروز، جلد 21، تهران: صدرا.

32. _____________ (1383). وحی و نبوت، مجموعه آثار، چ یازدهم، تهران: صدرا.

33. _____________ (1385ب). مجموعه آثار، جلد 3، تهران: صدرا.

34. _____________ (بی‌تا). ده گفتار، تهران: صدرا.

35. _____________ (1387). مجموعه آثار، جلد 25، تهران: صدرا.